Berichten

Dolende Van Dissel

Als je gisteren de ontwikkelingen in de Tweede Kamer en op televisie goed volgde, zag je het demasqué van Van Dissel. Hij lijkt het contact met de werkelijkheid volkomen kwijt te zijn. Daarnaast kon je gisteren ook zien dat zowel Van Dissel als de GGD het begrip “wetenschappelijk” compleet om zeep helpen. En dan te bedenken dat ons Coronabeleid vooral bepaald wordt door Van Dissel en zijn kompanen.

De vermoorde waarheid in Dokkum

Het begin was eigenlijk alleen maar lachwekkend. Maandag beschreef ik hoe de GGD Fryslân de besmetting van een groep jongeren in Dokkum op het terras plaatste, terwijl dezelfde groep ook samen in een kroeg was geweest. Een volledige willekeurige keuze, niet in lijn met de ervaringen wereldwijd dat er vrijwel geen besmettingen in de buitenlucht plaatsvinden.

Een gênante poging om te “bewijzen” dat je buiten ook gevaar loopt om besmet te worden, uiteraard gevolgd door de waarschuwing om je buiten ook aan de 1,5 meter regel te houden. Ik eindigde met de voorspelling dat deze manipulatie van de GGD Fryslân nog lang zal dooretteren.

Binnen 14 uur was het raak. Om 13:49 tijdens de briefing door Van Dissel aan de Tweede Kamer zei hij over het buiten besmetten “We hebben in Dokkum een voorbeeld waar het besmetten EVIDENT buiten gebeurd is”.

Weer een knoepert van een logicafout

Maar dat was niet het enige. Kort ervoor zei hij iets wat feitelijk juist was, maar als argument quatsch. Hij wilde uitleggen dat de aerogene verspreiding hooguit een kleine rol speelde bij de verspreiding van het virus. Hij zei toen “wij hebben bij de bestrijding van de uitbraak hier helemaal geen rekening gehouden met aerogene verspreiding, en we zijn toch tot maar 40 gevallen per dag gekomen”.

Het klopt dat hij er helemaal geen rekening mee heeft gehouden. Maar wat hij, met zijn oogkleppen op, blijkbaar niet onderkent, is dat de maatregelen die genomen zijn, ook de kans op besmetting langs aerogene weg tot een minimum beperkten. Namelijk het verbieden van bijeenkomsten met meer dan een paar mensen.

Dat je dan juist het argument dat je er geen rekening mee hebt gehouden, vervolgens als bewijs hanteert, is verbijsterend.

Maar het wordt nog erger. Hij zei dat als aerogene verspreiding echt zou plaatsvinden dan zouden in ziekenhuizen ook forse uitbraken geweest moeten zijn. Daarbij ging hij gemakshalve voorbij aan het feit dat als er nu één plek is waar men veel aandacht geeft aan het ventilatiesysteem dan is het in ziekenhuizen. Want daar weet men al lang dat allerlei virussen en bacteriën zich door de lucht kunnen verplaatsen. De patiënten en personeel in ziekenhuizen worden tegen de aerogene verspreiding van het virus beschermd door dat goede ventilatiesysteem.

In een paar minuten tijd bezigde Van Dissel drie enormiteiten die hem compleet diskwalificeren voor de rol die hij in Nederland speelt bij de bestrijding van het virus.

Hij gaf een uitstekend bewijs voor de strekking van deze twee blogs:

Miskenning van het belang van ventilatie

Maar dat was nog lang niet alles van deze historische 11e augustus. Op de vraag van Lodewijk Asscher over de opening van de scholen en de ventilatiesystemen antwoordde Van Dissel dat zijn advies was dat scholen zich aan het Bouwbesluit van 1984 dienden te houden en het advies is dat “het in orde is”.

De balans van dit optreden van Van Dissel is dus:

  • Hij herhaalt onwaarschijnlijke onzin-informatie van de GGD Fryslân kritiekloos.
  • Maakt een kanjer van een redeneerfout over de gevolgen van maatregelen.
  • Onderkent niet dat juist in ziekenhuizen de verspreiding van het virus was tegengegaan door een goed ventilatiesysteem.
  • En geeft als advies dat de ventilatiesysteem in orde zijn.

Bij Dit is de Dag werd een gesprek gevoerd met de Belgische Van Dissel, Marc van Ranst  en met mij. In dat gesprek maakte Van Ranst duidelijk dat er in België wel expliciet aandacht geschonken is (al enkele maanden) aan het belang van ventilatie. Zeker ook ten aanzien van het openen van de scholen op 1 september. Dat was voortschrijdend wetenschappelijk inzicht.

De ultieme doodsteek voor de geloofwaardigheid

De ultieme doodsteek voor de geloofwaardigheid, maar ook -helaas- van de integriteit van Van Dissel’s RIVM en de GGD kwam aan het eind van de avond.

Het was naar aanleiding van het document over de uitbraak in de zorginstelling in Maassluis, waar ik hier uitgebreid over heb geschreven en EenVandaag en De Volkskrant uitgebreid op zijn ingegaan.

Overtuigend bewijs dat de uitbraak in die zorginstelling gekomen was door het ventilatie/airco-systeem. Gezien het feit dat naast 17 van de 21 bewoners, ook 18 van de zorgmedewerkers (die mondkapjes droegen als ze bij die bewoners waren) besmet waren, kon het niet anders zijn dan dat de verspreiding aerogeen via het ventilatiesysteem was verlopen. De Rotterdamse microbioloog had zelfs nog de virusresten in de filters van die systemen gevonden.

Dat laat ook zien dat de kans heel groot is, dat bij nogal wat zorginstellingen in de afgelopen maanden veel slachtoffers zijn gevallen juist door hetzelfde wat eind juni in Maassluis is gebeurd.

Maar het stuitende van dit onderzoek is dat in plaats van het omarmen van deze informatie, het RIVM de verspreiding van deze informatie juist tegengewerkt. De Volkskrant schreef daar op 10 augustus een artikel over. De Telegraaf maakte deze kop:

 

Gisteravond zou microbioloog Peter de Man, die het onderzoek naar het ventilatiesysteem had gedaan, in Op1 komen. Een half uur ervoor kwam de GGD met een persbericht. De verspreiding was waarschijnlijk niet door de ventilatie gekomen. De vondst van het virus in het ventilatiesysteem werd gebagatelliseerd en dat er 18 medewerkers besmet waren zou gekomen zijn doordat ze samen lunchten en niet genoeg afstand hielden.

Laat dat laatste even goed tot u doordringen. Bij een patiënt thuis wordt circa 15% van de huisgenoten besmet, terwijl men dagenlang in elkaars nabijheid is. Maar uit wanhoop om maar niet te moeten onderkennen dat het virus aerogeen is en door ventilatiesystemen wordt verspreid vinden ze het blijkbaar wel aannemelijk dat 18 personen tijdens hun lunch worden besmet.

Wat Peter de Man daarna bij Op1 zei zou de finale klap gegeven moeten hebben aan het restje geloofwaardigheid dat er nog is m.b.t. RIVM en GGD. Niet alleen gaf hij duidelijk aan dat de kans uitermate klein is dat het ventilatiesysteem niet de oorzaak was van de uitbraak. Maar wat veel erger was, hij beschreef hoe RIVM en GGD niet wilden dat zijn conclusies naar buiten kwamen. Dit is het hele interview met hem. En dit is het kortere fragment. En ik denk dat hij nog niet alles vertelde wat hij werkelijk weet over de pogingen van RIVM en GGD om de resultaten onder de pet te houden.

Ik moet me echt inhouden om te beschrijven wat ik van dit gedrag van RIVM en GGD echt vind. Ik doe het dan ook maar niet.

Wel vraag ik me af hoe lang de regering nog denkt, deze leiding van het RIVM en van de GGD nog te blijven handhaven. Zij zijn verantwoordelijk voor de steeds grotere chaos die uit het Nederlandse beleid voortkomt. De grotere risico’s die men in de komende maanden loopt in gesloten ruimtes met weinig of slechte ventilatie (inclusief scholen). En de directe en indirecte gevolgen van het toenemen van besmettingen in Nederland.

Ik sluit af met een Amerikaans gezegde wat heel goed van toepassing is “If you are not a part of the solution, you are a part of the problem”.

 

Mocht u ons werk ook met een kleine donatie financieel willen ondersteunen klik dan hier  

Het document dat alles zou moeten doen veranderen

Een document ontvangen

Met enige regelmaat ontvang ik mails van personen, werkzaam bij officiële instanties, die de beschikking hebben over relevante informatie die niet naar buiten wordt gebracht. Maar waarvan die personen wel menen dat het relevant is dat dit gebeurt.

De inhoud ervan versterkt het beeld dat die officiële instanties alleen maar behoefte hebben aan informatie die hun standpunten uit het recente verleden bevestigt. Informatie die daar haaks op staat, is alleen maar erg lastig en moet genegeerd worden of – nog erger- onder de pet gehouden worden, wat daarvan ook de kosten mogen zijn qua volksgezondheid, economie of maatschappij.

Enkele dagen geleden ontving ik op deze manier zo’n stuk. Ik las het met open mond. En daarna kostte het nog een tijd om echt te laten indalen wat dit allemaal betekende. Niet alleen de inhoud ervan, maar ook (en misschien vooral) dat het RIVM deze informatie niet direct massaal is gaan delen.

De bevindingen

Ik geef hieronder de samenvatting van dit stuk. Het is een interne beschrijving van de resultaten van het onderzoek door iemand van het RIVM zelf.

  1. De datum van dit stuk is 23 juli. Terwijl ik dit schrijf is het 13 dagen later.
  2. Er is een zorginstelling met 7 aparte afdelingen en in totaal 120 bewoners in de regio Rotterdam-Rijnmond. Inmiddels is bekend dat het Maassluis betreft.
  3. In één van die afdelingen werden eind juni 17 van de 21 bewoners positief getest. Kort erna werden ook 18 medewerkers positief getest.
  4. Men weet welke patiënt de index-patiënt was.
  5. De medewerkers droegen vanaf half april professionele mondkapjes, behalve tijdens hun pauzes.
  6. Gezien deze ontwikkelingen (de uitbraak die vrijwel tegelijkertijd plaatsvond en dat het personeel mondkapjes droeg) en het feit dat er op dat moment buiten de instelling ook maar heel weinig besmette personen waren, heeft men naast het normale bron- en contactonderzoek, ook het ventilatiesysteem onderzocht.
  7. Uit de beschrijving van het ventilatiesysteem bleek dat de bewuste afdeling niet lang geleden was gerenoveerd. Het ventilatiesysteem stond niet in verbinding met andere afdelingen. Het systeem was energie-efficiënt en dat hield in dat er alleen verse lucht naar binnen werd gehaald (en verwarmd of gekoeld) als het CO2-gehalte te hoog was. Normaal werd de lucht dus ongefilterd gerecirculeerd.

In de huiskamer van die afdeling stond ook speciale ventilatieapparatuur plus ook 2 airco-units. Het filtersysteem was erop gericht om stof uit de lucht te halen.

In de andere afdelingen was die apparatuur er niet en werd de buitenlucht rechtstreeks gebruikt

  1. Op diverse plekken werd begin juli in de filters van dit ventilatiesysteem of in de buurt ervan COVID-19 aangetroffen!
  2. Als conclusie staat er dat de bevindingen “suggestief zijn voor de verspreiding van het virus via het ventilatiesysteem”.
  3. Plus dat blijkbaar de resultaten voor de betrokken microbiologen van het Rotterdamse ziekenhuis aanleiding waren om andere zorginstellingen te attenderen op de mogelijke risico’s van de verspreiding van het virus door recirculatie van lucht via het ventilatiesysteem.

EenVandaag heeft zojuist over dit document deze reportage gemaakt. En De Volkskrant pleegde ook nog aanvullend onderzoek, dat je hier aantreft.

 

De conclusies

De bewoording van het onderzoek in het document is van een medewerker van RIVM zelf. De terminologie “suggestief voor” en “mogelijke risico’s” hebben zij gebruikt. Ik vraag me af welke andere mogelijke verklaring je kunt hebben bij deze onderzoeksresultaten.

Ik beoordeel deze resultaten als een bevestiging van de vele bewijzen dat:

  • Slecht afgestelde of slechts circulerende ventilatiesystemen een belangrijke rol spelen bij het massaal verspreiden van het virus onder degenen die in die ruimtes (langdurig aanwezig zijn).
  • Aerosolen dus een rol spelen bij het verspreiden van het virus. En dat via die aerosolen in een relatief korte tijd veel mensen tegelijk kunnen worden besmet.

Dit is -helaas- ook een ondersteuning van mijn stelling dat er sinds maart veel mensen in zorginstellingen ziek zijn geworden (en overleden) door de wijze waarop de ventilatiesystemen functioneerden. Vooral daar waar veel van de bewoners (en medewerkers) in korte tijd waren besmet. Ik had onlangs beschreven dat juist dan de bewoners heel lang het virus inademen (dus een hoge virale doses krijgen) en daardoor veel zieker worden. In dit geval zijn er 6 van de 17 besmette personen overleden.

Dit is niet alleen belangrijke informatie ter evaluatie van wat er is gebeurd, maar nog belangrijker, het levert cruciale informatie ten aanzien van het beleid dat nu gevoerd moet worden om nieuwe besmettingen zoveel mogelijk te voorkomen.

Want: hou rekening met besmettingen via aerosolen, zorg dat de ventilatiesystemen goed zijn en zorg voor zoveel mogelijk verse lucht. En dat geldt niet alleen voor zorginstellingen, maar op ieder plek in binnenruimtes waar veel mensen bij elkaar komen. En -zeker nu het mooi weer is- verplaats activiteiten, zoals feestjes, zoveel mogelijk naar buiten.

 

En wat deed het RIVM hiermee?

Maar niet alleen voor zorginstellingen is dit cruciale informatie, maar ook voor scholen, die binnenkort weer opengaan, voor kantoren, voor restaurants, voor theaters, voor bioscopen. Daarom stelde ik eind juni al het Deltaplan Ventilatie voor. Om te zorgen dat we in het najaar zo min mogelijk risico’s zouden lopen in binnenruimtes.

En dat leidt tot mijn tweede schok. En misschien nog wel een grotere dan de eerste.

Het RIVM beschikte in ieder geval op 23 juli over deze informatie. Uit het stuk is eigenlijk op te maken dat de informatie zelf nog minstens enkele dagen ouder is. Er staat heel expliciet dat blijkbaar de microbiologen die het onderzoek hadden gedaan, zorginstellingen zijn gaan attenderen op het “mogelijk risico”.

Ik weet van journalisten dat ze geprobeerd hebben een reactie hierover te krijgen bij RIVM, GGD, de zorginstelling of de betrokken microbioloog. Geen van hen reageerde.

Ik had echter al wel via mijn klokkenluider vernomen dat de betrokken microbioloog de zorginstellingen niet heeft gewaarschuwd, zoals het wel in dat rapportje staat, op instigatie van GGD/RIVM.

 

Waarom zijn deze bevindingen voor het RIVM geen reden geweest om er zelf onmiddellijk mee naar buiten te komen, zodat alle beheerders van HVAC-systemen in Nederland direct zich bewust werden van de risico’s van niet goed functionerende ventilatiesystemen? Dus niet alleen die van zorginstellingen, maar overal!

Maar als je het opereren van het RIVM en Van Dissel c.s. sinds februari goed hebt gevolgd, dan is het antwoord heel eenvoudig. Je haalt het al uit de tweet van het RIVM van 31 juli jl. Voor het eerst dat het RIVM expliciet aandacht vroeg voor het onderwerp ventilatie. Lees het onderstaande met het besef dat men bij het RIVM zeker 8 dagen ervoor al de bevindingen wist van dat onderzoek.

Het volgt het nu al maanden herkenbare patroon van het RIVM: bij de oude standpunten blijven. En als men wat van positie verschuift, doet men het op een manier dat je niet zou kunnen denken dat het eigenlijk een verschuiving is.

Besef daarbij dat veel van de besmettingen die nu ontstaan gebeuren op plekken waar in besloten ruimtes mensen bij elkaar zijn. Kroegen, feestruimtes, zorginstellingen. En hoe belangrijk het zou zijn dat elke keer als we onze autoriteiten horen, zoals de ministers en burgemeesters, ze niet alleen hun standaard mantra’s aflopen: “1,5 meter, persoonlijke hygiëne, thuis blijven bij klachten”, maar als eerste voortaan zeggen “niet in besloten ruimtes komen zonder goede ventilatie”. En met het mooie weer de instructie erbij geven, zoals de Amerikanen in april al zeiden “move all activities outside”.

Maar ja, dat vond het RIVM nooit echt van groot belang, en zelfs na deze bevindingen in die zorginstelling van Rijnmond, nu nog steeds niet. En onze bestuurders hebben tot nu toe steeds hun oren laten hangen naar het RIVM.

Laten we hopen dat de bevindingen rondom dit bijzondere document een wake-up call worden voor onze bestuurders in Nederland. Want anders gaan we in het najaar een echte tweede golf meemaken en/of vormen van al dan niet regionale lockdowns met verdere desastreuze gevolgen voor economie en samenleving.

 

P.S. Het is voor mij en waarschijnlijk ook voor nabestaanden van slachtoffers in zorginstellingen wrang om dit alles nu te lezen. Op 2 april jl. had ik een mail gestuurd naar 70 politici, adviseurs van politici, en een groot aantal journalisten. Het ging over dit blog met de titel “Eureka, dit zijn de verspreidingsversnellers, de microdruppels”. Daarin vraag ik aandacht voor de aerosolen en ook wijs ik op het belang van ventilatie en luchtvochtigheid. In die mail vestigde ik de aandacht op dit blog met de titel “Nieuwe wetenschappelijke inzichten vanuit Japan en Korea reiken de sleutel aan voor de oplossing!”  Ik zag daar in de media niets van terug.

Op 19 april was ik voor het eerst bij Op1. Ten aanzien van zorginstellingen wees ik in dit fragment nadrukkelijk op het gevaar van de verspreiding van aerosolen via de ventilatie.

In het beleid heb ik daar helaas tot voor kort vrijwel niets van teruggezien. En nog steeds hoor ik van onze bestuurders alleen maar het belang van 1,5 meter en niet om te zorgen voor goede ventilatie in besloten ruimtes. Daar waar vrijwel alle clusters van besmettingen nu ontstaan. Niet alleen waren de slachtoffers in die zorginstelling in Maassluis onnodig, maar ook veel besmettingen die nu plaatsvinden.

 

Handvatten voor aanpak besloten openbare ruimtes

Belang van Ventilatie blijft ondergeschoven kindje

Ik blijf het onthutsend vinden hoe men bij besmettingen van (grote) clusters blijft stellen dat dit komt doordat men de 1,5 meter niet gehouden zou hebben. En geen of weinig aandacht besteedt aan de veel logische reden van die besmettingen, namelijk het virus dat in de lucht bleef zweven en een tijd werd ingeademd.  Ik heb de beschikking over drie overzichten van forse clusters in Nederland tussen eind juni en half juli waar samen bijna 100 mensen zijn besmet, o.a. dus in Hillegom en Goes. In Hillegom is 60% van de aanwezigen besmet en in Goes zelfs 80%.

In Hillegom zijn de besmettingen ontstaan na 23 uur, toen -wegens mogelijk geluidsoverlast- de verbinding met de buitenlucht de facto werd afgesloten. 31 van de ongeveer 50 aanwezigen zijn besmet. Via een contactpersoon heb ik begrepen dat niemand ernstig ziek geworden is. Dat kan zowel afhangen van het feit dat het geen ouderen waren, maar ik denk ook dat het komt doordat de virale dosis die ingeademd is vrij laag is gebleven. Dat kan zowel liggen aan de hoeveelheid virus in de lucht als aan de duur dat men het ingeademd heeft.

Hoewel die niet in deze mate zijn gespecificeerd zijn er veel meer clusters geweest. Op deze prima site van BDdataplan wordt geprobeerd die bij te houden, maar het zal verre van compleet zijn. Welk deel van alle besmettingen deze clusters echt uitmaken is niet te goed te bepalen, maar het maakt zeker een fors deel van de besmettingen uit.

Maar door het blijven ontkennen van het echte belang van aerosols en het pas recentelijk definiëren van ventilatie als een mogelijke aanpak, horen we onze autoriteiten blijven hameren op 1,5 meter en handen wassen, maar zeggen ze niet “ventilatie/zoveel mogelijk frisse lucht” erbij.

Maar wellicht gaat het -eindelijk -veranderen. Want enkele dagen geleden heeft de WHO ineens aandacht geschonken aan ventilatie en zien we ook dat het RIVM het onderwerp serieuzer is gaan nemen.

Handvat

Ik krijg veel vragen over het onderwerp van die besloten openbare ruimtes. Wanneer loop je nu gevaar? Wat is er tegen te doen? Werkt dit filter of deze virusbestrijder? Ik kan en wil daar zelf geen antwoorden op geven. Mede daarom heb ik het Deltaplan Ventilatie voorgesteld met daarin ook een Taskforce die dan wel die antwoorden kan geven. Mede om uit het grote aanbod het kaf van het koren te scheiden.

Helaas zijn we nu bijna 6 weken later en is er op dat terrein weinig gebeurd. Wel een steeds grotere bewustwording (ook achter de schermen merk ik dat er wel wat aan het gebeuren is), maar in de nieuwsprogramma’s en bij Op1 zou dit onderwerp vaker besproken moeten worden dan de mondkapjes. Mondkapjes die trouwens een sterke relatie zouden moeten hebben met de kwaliteit van de ventilatie in besloten ruimtes.

Hopelijk komt er toch een moment dat het Deltaplan Ventilatie wordt afgekondigd als Den Haag weer uit zijn zomerslaap komt (maar dan hebben we weer een aantal weken verloren).

 

Ik heb contact met diverse deskundigen in binnen- en buitenland, die proberen een (kwantitatieve) onderbouwing te bieden voor het risico dat je kunt lopen in besloten ruimtes en hoe belangrijk ventilatie dan is.

Prof. Jimenez uit Colorado doet op dat punt veel werk. Hij is op twitter zeer actief over het onderwerp aerosolen. Als je op twitter zit zou ik hem zeker gaan volgen (@jljcolorado).

Als je je er wat verder in zijn werk wilt verdiepen zijn dit belangrijke onderdelen:

Daarnaast heb ik een andere bijdrage ontvangen die ik graag met jullie deel. Het is van Fahmi Yigit. Hij is al jarenlang actief op het terrein van ventilatie en virusbestrijding. Zelfs al vanaf de SARS-periode in 2003.

Ik heb contact met hem sinds eind maart en ik ben onder de indruk van zijn kennis en ervaring. Hij heeft veel kennis met mij gedeeld. Daarnaast heb ik ook van veel anderen, die in een of andere mate actief zijn of waren op dit terrein ook belangwekkende informatie gekregen, die ik of direct op deze site heb gedeeld of die u aantreft bij commentaren onder mijn blogs.

Aan sommigen heb ik gevraagd om hun ervaring met de lezers onder hun naam te mogen delen waarbij zij  de tekst konden bepalen. Een aantlal heb ik dus al geplaatst en een ander deel gaat nog komen.

Fahmi heeft mij laten zien hoe je aan de hand van het zogenaamde Mollier-diagram een goed inzicht kunt krijgen onder welke condities er een groter gevaar op besmetting is dan andere. Plus dat hij veel weet van hoe de ventilaties gaan bij HVAC-systemen en hoe dat het beste zou kunnen om de kans op besmetting in ruimtes naar nul te brengen.

Hij is zeker commercieel actief in de sector, maar ik vind het geen bezwaar om op deze plek zijn know-how met jullie te delen. Mijn reden is:

  1. Omdat hij zolang actief in die sector zit, weet hij er veel van.
  2. Mensen, zoals hij, zitten op dit moment al tot tot hun oren in hun werk en hebben geen additionele reclame nodig.
  3. In zijn stuk gaat hij niet in op het specifieke aanbod dat hij/zijn bedrijf doet, maar deelt hij zijn know-how.
  4. Ik expliciteer het hierbij.

Onderaan treft u de link naar zijn bijdrage die u kunt downloaden. Het is geen simpele kost, maar geeft wel extra inzicht. Om u op weg te helpen laat ik alleen het Mollier-diagram zien en leg ik kort uit hoe u die moet “lezen”.

  • Verticaal in lila ziet u de temperatuur van de lucht afgezet. Die loopt van +60 graden Celsius tot -20 graden Celsius.
  • De groene gebogen lijnen betreft de relatieve luchtvochtigheid. Die loopt van 10% tot 100%.
  • Als u die twee combineert komt u op een punt uit in dit diagram. Neem bijvoorbeeld 25 graden Celsius en 50% luchtvochtigheid. U komt dan precies op de plek uit waar de letter A staat.

De kleuren in het diagram geven aan in welke mate het situaties zijn met weinig of veel risico’s. Groen is veilig en de bruinige kleuren het onveiligst. In het stuk wordt dat verder uitgelegd. De letters zijn specifieke situaties of momenten in het jaar.

In het stuk wordt verder uitgelegd wat een goede aanpak is om via ventilatie die onveilige situaties om te zetten in situaties die een stuk veiliger zijn.

U kunt het hier lezen of downloaden. Samen met het spreadsheet van prof. Jimenez zijn het goede elementen voor het vinden van oplossingsrichtingen. Beiden maken terecht voorbehouden, omdat nog niet alles compleet kwantitatief is vastgesteld. Daar moet u zeker rekening meer houden. Maar het geeft wel handvatten voor mensen die beslissingen moeten nemen en die niet kunnen wachten totdat er meer bekend is. (Terwijl de ervaring trouwens is dat, ook als er meer bekend is, er nog steeds verschillende stromingen zullen zijn ten aanzien van wat nu echt belangrijk is of niet).

Voorkom besmetting en leef zo normaal mogelijk

Aan de hand van deze informatie kun je voor jezelf zo goed mogelijk bepalen wat je wel kunt of wilt doen, in relatie tot het gevaar om besmet te worden met COVID-19. Met als insteek om toch zo normaal mogelijk te kunnen leven. De basis hiervan is gebaseerd op de nieuwste bevindingen met een belangrijke rol voor de aerosoles en tref je hier aan.

Inhoudsopgave:

(Klik het aan om naar dat onderdeel te gaan)

 

1. Mijn sterftekans

Het is belangrijk te beseffen hoe klein het risico is om aan COVID-19 dood te gaan. Als je eenmaal besmet wordt, bepalen je leeftijd, sekse en gezondheid in belangrijke mate je overlevingskans.

Per leeftijdsklasse hebben mannen een grotere sterfterisico dan vrouwen.

Het grootste deel van degenen die aan COVID-19 overlijden, hadden andere gezondheidsproblemen, zoals overgewicht.

 

2. Mijn risico om besmet te raken

Je kunt alleen besmet worden door iemand die op dat moment besmettelijk is. Als er in het gebied waar je bent vrijwel niemand aanwezig is die op dat moment besmettelijk is, dan is de kans dat jij besmet wordt heel klein.

Op dit moment (12 juli) is er vrijwel niemand in Nederland die anderen kan besmetten. Dat kan in andere landen anders zijn. Ook kan het in de komende maanden in Nederland weer anders worden.  Aan de hand van deze tabel krijg je een gevoel van dat risico.

Je kunt van twee soorten cijfers gebruikmaken. Dit zijn cijfers die door de nationale organisaties (RIVM/CDC’s) worden gepubliceerd en op internet te vinden zijn. Die zijn vaak ook per provincie of regio te vinden:

A. Het actuele percentage besmette mensen gevonden tijdens tests.

B. Het zo recent mogelijke cijfer van het aantal gevonden besmette personen op 1 dag per 1 miljoen inwoners.

Beide cijfers zijn afhankelijk van het testbeleid in het land/regio. Hoe meer er wordt getest, hoe meer besmette personen worden gevonden. Daarom is A een wat betere indicatie dan B.

Rond 9 juli waren de cijfers in Nederland A: 0,45% en B: 2,5

 

3. Aandachtspunten per situatie

Aan de hand van dit overzicht per situatie kun je voor jezelf bepalen wat je kunt en wilt doen om besmetting te voorkomen. Het onderstaande is eigenlijk alleen van belang als in de regio/het land de risicofactor geel, oranje of rood is.

Maar je kunt vanuit je eigen situatie en gevoel eigen keuzes maken.  Je dient je daarbij wel aan de maatregelen van de autoriteiten te houden.

A. Via aanraken van oppervlaktes

Inmiddels is er steeds meer bewijs dat de kans dat je besmet raakt door een oppervlakte aan te raken heel erg klein is.

 

B. Buiten

  • Kans om besmet te worden is heel erg klein.
  • Wees alleen voorzichtig als je met iemand binnen 1 meter afstand in gesprek bent met de gezichten naar elkaar toe. (Dit is iets heel anders dan consequent 1,5 meter afstand houden, zoals het RIVM en de regering eisen).

 

C. In besloten ruimtes met (veel) mensen die je niet dagelijks ziet

  • Er dient veel frisse lucht te zijn (ventilatie) en/of een luchtvochtigheidsniveau van meer dan 45% bij 20 graden Celsius
  • Een HVAC-systeem dat veel frisse lucht in laat.  Zo niet, dan moet het systeem virusdeeltjes verwijderen via filters en/of bestrijdingsapparaten (coronaproof). Dat geldt dus ook voor airco’s in de zomer (als het risiconiveau geen groene kleur heeft)
  • Als dit bovenstaande niet kan, dan mag je maar kort in de ruimte verblijven of dienen de aanwezigen mondbescherming te dragen. Het openbaar vervoer valt hier ook onder.
  • Het is in deze ruimtes onverstandig om met de gezichten naar elkaar toe op minder dan 1 meter afstand met iemand te praten. (Dit is iets heel anders dan steeds 1,5 meter afstand van elkaar houden).

Als een ruimte een HVAC-systeem heeft dat coronaproof is (volgens Deltaplan Ventilatie) dan loopt u dus heel weinig risico, en als de risicokleuren geel of hoger zijn, dan kan je beter in deze ruimte niet met het gezicht naar elkaar toe op 1 meter afstand met elkaar gaan praten.

Op plekken waar veel geschreeuwd, gezongen, hard gesproken wordt of zware inspanningen worden verricht, dienen de bovenstaande maatregelen in sterkere mate te worden uitgevoerd, omdat de risico’s groter zijn.

 

D. Thuis met huisgenoten, waarvan je vrijwel zeker weet dat ze niet besmettelijk zijn.

Geen enkele maatregel is nodig

 

E. . Thuis met een (wellicht) besmettelijke bezoeker

  • Zorg voor frisse lucht, ventilatie en/of zorg ervoor om de luchtvochtigheid bij 20 graden naar minstens 45% te brengen
  • Houd onderling afstand (minimaal 1 meter).
  • Praat niet op korte afstand met elkaar met de gezichten naar elkaar toe
  • Mocht je langere tijd bij elkaar willen/moeten zijn en je voelt je niet veilig, laat de bezoeker(s) dan mondbescherming dragen.

 

F. Thuis en één van de huisgenoten is (wellicht) besmettelijk

  • Draag mondkapjes in elkaars nabijheid. Als dat voor de patiënt te zwaar is, zorg dan dat de anderen dat wel doen.
  • Als je geen mondkapje kunt dragen, zorg dan dat je een minimale afstand van 1 meter aanhoudt, niet face to face met elkaar praat en maar kort in dezelfde ruimte verblijft
  • Zorg voor ventilatie in de ruimtes waar de patiënt een tijd aanwezig is/was.
  • Zorg voor luchtvochtigheid van minimaal 45% bij een temperatuur van 20 graden in de ruimtes waar de patiënt is en anderen ook kunnen/moeten zijn.
  • Blijf niet te lang in dezelfde ruimte met de mogelijke patiënt.

 

G. Op bezoek bij anderen

  • Doe datgene wat je wilt dat anderen bij jou thuis doen en respecteer de wensen van de bewoners.

 

Blijf gezond en leef je leven

&nbsp

Hoe nu verder? 2. Deltaplan Ventilatie

Inleiding

Terwijl ik bezig was met het schrijven van dit deel kwam het bericht binnen van de lockdown in Gütersloh ten gevolge van de grote uitbraak in een slachterij. Daar gebeurde nu precies waar ik bang voor ben: dat dit -met name in het najaar- ook in Nederland gaat gebeuren, doordat WHO en RIVM nog steeds het -grote- effect van aerosols blijven ontkennen. Er ontstaan toch uitbraken en dan moet de samenleving weer een tijdje op slot.

Dit is de database van Koen Swinkels met circa 1.200 superspreading events over de hele wereld. 500 ervan betreffen meer dan 100 mensen die tijdens een gelegenheid besmet zijn geraakt.  Het is verre van compleet, want het omvat alleen de officieel geregistreerde superspreading events.

Er is een gemeenschappelijkheid: deze gebeurtenissen vonden plaats in min of meer afgesloten ruimtes, zonder voldoende toevoer van frisse lucht.

De Van Dissels van deze wereld, in navolging van de WHO, blijven beweren dat ook bij die gelegenheden de besmetting via direct contact plaats heeft gevonden. Als men maar 1,5 meter afstand gehouden had, dan zouden die besmettingen niet plaats hebben gevonden.

Bijna 2 maanden geleden beschreef ik in dit blog dat de grote uitbraken in de vleesverwerkende industrie kwamen doordat het virus lang in de lucht kan blijven hangen in de fabrieken, waar men lage temperaturen aanhoudt om te zorgen dat het vlees niet bederft.

Maar nee, toen het uiteindelijk ook in Nederland uitbrak, moest het komen door de woonomstandigheden van de werknemers. Iets wat ook in andere landen werd aangevoerd.  Ik gaf vorige maand in dit blog al aan tot welke grote gevolgen dit kan leiden, als je maar niet het echte probleem onderkent. En dat is nu precies hetgeen in Gütersloh is gebeurd.

De directeur van het Duitse RIVM meldde gisteren voor het eerst in het Duitse ZDF-journaal dat aerosols bij een lage temperatuur in die slachthuizen de oorzaak is.

Als men 2 maanden geleden tot die conclusies was gekomen, dan zou die uitbraak in Gütersloh niet hebben plaatsgevonden, en had men dus ook die Lockdown niet voor de kiezen hebben gekregen.

We moeten nu dus echt het maximale gaan doen om geen vergelijkbare situaties in Nederland te krijgen. En die risico’s daarop worden duidelijk groter als we het najaar ingaan (En die sluit ik tijdens de zomer ook niet geheel uit).

 

  1. Deltaplan Ventilatie

Het virus zal zich het best kunnen verspreiden onder gunstige omstandigheden voor een hoge concentratie aerosols (koudere en droge lucht (<45%RH), in gesloten ruimtes (zonder ventilatie) en waar veel mensen actief zijn en lang bij elkaar blijven. Uiteraard moet er wel een besmet persoon aanwezig zijn, en de kans daarop is in de zomer kleiner dan straks tijdens de herfst of winter.

Ventilatie is dus een heel krachtig wapen om het risico te verlagen, maar deze ventilatie moet wel aan bepaalde eisen voldoen:

Natuurlijke ventilatie, 2 ramen bij voorkeur gekruisd tegenover elkaar openzetten is goed, omdat er dan een echte spoeling van de ruimte plaatsvindt. Dit is natuurlijk in de winter minder gebruikelijk, en indien er geen vreemd bezoek is, is er ook geen risico cq. behoefte om het te doen.

Thuis is dat veel minder een probleem. Zeker als je geen anderen op bezoek hebt of alleen personen waarmee je heel regelmatig omgaat, want dan zijn de risico’s vrijwel nul. Maar als je op een plek komt waar veel mensen zijn, die je niet of vrijwel nooit ontmoet, dan neemt het risico toe. En zeker in het najaar of de winter.

Voor gebouwen waar de temperatuur en ventilatie door HVAC-systemen onder controle worden gehouden (en dat zijn er veel) geldt, dat deze systemen aerosols verspreiden tussen ruimtes.  Dat is bijvoorbeeld een fors risico bij zorginstellingen. En ik denk dat het overgrote deel van de slachtoffers in zorginstellingen langs deze weg is besmet.

Maar dat risico betreft elke plek waar veel mensen samen zijn: schoolgebouwen, kantoren, bioscopen, theaters, event locaties, kerken, verenigingsgebouwen, winkelcentra, ziekenhuizen, restaurants.

Maar op dit moment is het goede nieuws dus dat er nu heel weinig mensen in Nederland zijn die besmettelijk zijn, zodat je in ieder van die gebouwen nu maar een heel kleine kans op besmetting hebt. En ook, dat er al behoorlijk wat HVAC-systemen zijn, die zodanig zijn ingesteld dat ze ervoor zorgen dat die vliegende virusdeeltjes niet lang blijven hangen en verwijderd worden. Die systemen zijn coronaproof. Dat hangt o.a. samen met de instelling hoeveel frisse lucht vanaf buiten het systeem wordt ingezogen en met de kwaliteit van de filters in het systeem.

Plus dat er ook veel gebouwen zijn, waar het virus niet makkelijk boven de mensen blijft hangen. Bijvoorbeeld door hoge plafonds (groot volume van de ruimte ten opzichte van het aantal mensen) en/of hoe het ventilatiesysteem werkt. Zo heb ik begrepen dat het systeem in het plafond van de grote zaal van het Concertgebouw effectief is in de verdrijving van die schadelijke aerosols.

Zelf wist ik weinig van HVAC-systemen, maar er zijn verschillende goede deskundigen, die mij van relevante informatie hebben voorzien.  Aan één van hen heb ik de ruimte gegeven om een artikel op mijn blog te schrijven.  En ook uit de informatie van anderen heb ik begrepen dat het niet voldoende is om alleen maar te zorgen dat er wat meer verse lucht het systeem in wordt gebracht.

Van iemand die jarenlang bij de Arbeidsinspectie controles deed van die HVAC-systemen, kreeg ik informatie die me duidelijk maakte wat de kern van de problematiek is. En die is tweeledig:

  1. Bij de instelling van de HVAC-systemen gaat het er onder andere om hoeveel verse lucht van buiten wordt aangezogen. Des te meer dat is, des te beter dat is ten aanzien van het verkleinen van de kans om besmet te worden. De hoeveelheid lucht die binnen wordt gebracht, bepaalt namelijk de snelheid dat het virus naar buiten wordt gedrukt.

Er is een belangrijke term “ventilatievoud”: de hoeveelheid frisse lucht die per uur wordt aangezogen gedeeld door het volume van de totale ruimte. Als de ventilatievoud 2 is, dan wordt de lucht in die ruimte 2 keer per uur volledig vervangen.

Besef dat als het buiten kouder is dan binnen, het HVAC-systeem die lucht moet verwarmen. En als de lucht buiten warmer is dan binnen, dan moet het HVAC-systeem de lucht juist afkoelen. In beide gevallen kost dat (veel) energie.

Dus de neiging zal zijn om als het buiten fors kouder is dan binnen of andersom, de binnenlucht zoveel mogelijk te recirculeren, in plaats van verse buitenlucht aan te zuigen.
Die deskundige meldde mij dat de ventilatievoud in de praktijk doorgaans ongewenst laag wordt gehouden, om zo het energieverbruik laag te houden. Dat zou helemaal het geval zijn in slachthuizen. Want omdat men daar de temperatuur laag moet houden, moet alle lucht van buiten die warmer is dan de gewenste binnentemperatuur, fors gekoeld worden.

De ventilatievoud met 2 of 3 te verhogen kan enerzijds voor aanzienlijke extra kosten zorgen. Ook vertelde hij, dat hij regelmatig HVAC-systemen tegenkwam die simpelweg onvoldoende capaciteit hebben om de temperatuur genoeg naar beneden te krijgen.

 

  1. Daarnaast claimen leveranciers van HVAC-systemen dat ze middels filters en bepaalde technieken virussen onschadelijk kunnen maken. Wat ik dan van ze lees, klinkt overtuigend, maar ik kan het niet goed beoordelen.

Maar ik weet zeker dat het niet moeilijk moet zijn om heel snel met een Taskforce Ventilatie te bepalen welke van die producten/diensten er onomstotelijk in slagen om het virus via HVAC-systemen onschadelijk te maken en welke niet.

 

Om echt te zorgen dat er in Nederland in het najaar geen grote tweede golf ontstaat en om te voorkomen dat er ook maatregelen moeten worden genomen, zoals nu in de omgeving van Gütersloh, moeten we als de wiedeweerga een Deltaplan Ventilatiesystemen instellen en uitvoeren.

Dat is voor het tegengaan van de verspreiding van het virus van veel groter belang dan de 1,5 meter-protocollen van allerlei bedrijven en bedrijfstakken.

Elk HVAC-systeem in Nederland moet voor eind oktober coronaproof worden gemaakt. Ze moeten zo nodig aangepast worden, of bepaalde toevoegingen moeten plaatsvinden om te voldoen aan de kwalificatie “coronaproof”. En wellicht moeten er ook forse aantallen vervangen worden.

Als het systeem coronaproof is, dan mag men binnen die gebouwen alles doen zonder enige beperking. (Ik weet zeker dat men daar ook geen 1,5 meter zou moeten hoeven aan te houden, maar dat is even nu van secundair belang).

Zolang het gebouw niet coronaproof is is er een aantal mogelijkheden om in die gebouwen toch nog actief te kunnen zijn:

  • In ruime mate ramen/deuren gekruisd open.

0f

  • Het verplicht dragen van mondbescherming als je lang in dat gebouw aanwezig bent/moet zijn

of

  • Er wordt vastgesteld (met name als er sprake is van een grote volume zaal in relatie tot het aantal aanwezigen, door bijvoorbeeld een hoog plafond) dat het risico dat het virus vlak boven de hoofden van de aanwezigen blijft hangen, klein is. Dit kan zelfs door kleine rookproefjes worden getest.

We hebben nog maar 4 maanden om dit plan uit te voeren. We hebben eigenlijk al tijd verloren, omdat het RIVM ontkende/ontkent dat dit belangrijk is. In de protocollen van het RIVM, die tot nu toe zijn uitgevaardigd, speelt ventilatie amper een rol. (Zoals ik o.a. weet vanuit mijn contact met de basisschool van mijn dochter). Het gaat vrijwel alleen om de 1,5 meter en de persoonlijke hygiëne. En lees dit nog maar eens over het advies van RIVM inzake ventilatie van slechts 1 maand geleden.

Elke dag dat het RIVM nog weigert dit onderwerp met stip op 1 te zetten, is een dag extra verloren, waardoor er in het najaar en winter in Nederland extra slachtoffers kunnen gaan vallen, en de kans wordt vergroot dat we dan toch weer in bepaalde lockdowns terechtkomen.

Het gaat me er dus niet alleen om dat ventilatie op 1 wordt gezet, maar ook dat onmiddellijk dat Deltaplan voor de HVAC-systemen in Nederland wordt ingevoerd. Misschien dat ook de mensen die nu actief zijn om huizen van het gas af te halen, tijdelijk actief kunnen worden bij dit Deltaplan.

En ik hoop ook intens dat die deskundigen waar ik contact mee heb een actieve rol mogen gaan spelen bij opzet en uitvoering van dit Deltaplan. Want als ik lees hoe het in de eerste maanden met mondkapjes, beademingsapparaten e.d. gegaan is, ben ik bang dat als we het op diezelfde manier aanpakken, we een en ander pas opgestart hebben als de winter al aanbreekt.

Ik hoop dat degenen die zelf verantwoordelijk zijn voor locaties met een HVAC-systeem ook hun eigen verantwoordelijkheid pakken, en zich niet verbergen achter het feit dat het (nog) niet in het protocol van het RIVM staat. Ook met simpele middelen is op korte termijn al behoorlijk wat te doen, zeker met het mooie weer buiten.

Dus ventilatie, ventilatie, ventilatie!

(Hier treft u een uitleg aan hoe HVAC systemen kunnen aangepast worden)

P.S  Besef dat de uitbraak in de zuidelijke staten van de VS en in nog een aantal andere warme landen sterk samenhangt met het gebruik van airco’s in gebouwen waar veel mensen samen zijn. Ook daar wordt door een koudere lucht en lagere luchtvochtigheid gunstigere condities geschapen voor het virus dat in de lucht kan blijven hangen. Om dan tot een echte uitbraak te komen is het nodig dat er minimaal één iemand besmet is en dat men er vrij lang aanwezig is. De risico’s zijn deze zomer in Nederland op dergelijke uitbraken behoorlijk klein, maar niet nihil.

De gigantische impact van superspreading events

Voor meer info over de SSE’s in de wereld  de grote verzameling van Koen Swinkels 

Om superspread events te voorkomen moet men zorgen dat bij evenementen in binnenruimte het virus niet lang in de lucht kan blijven zweven. Goede luchtverversing en hogere luchtvochtigheid zijn daarbij zeer effectief. Tussen nu en eind oktober moeten alle HVAC systemen in kantoren, instellingen, ziekenhuizen scholen, winkels, restaurants Coronaproof worden gemaakt. Dan lopen we geen gevaar meer voor superspreadevents.

Buiten kunnen ze in ieder geval niet plaatsvinden, omdat het virus dan vervliegt.