Zo werkt airborne besmetting (door Rebecca)

Met regelmaat ontvang ik informatie, via mail of op dit blog, die heel nuttig is bij mijn onderzoeken en gedachtenvorming. En die gebruik ik dan. Maar nu heb ik iets ontvangen, wat ik min of meer al wel wist, maar zelf niet goed kon opschrijven. En het gaat over het meest cruciale onderdeel van hoe het besmetten verloopt. En het is zo duidelijk en goed, dat ik het één op één plaats. Daarom “Rebecca” bedankt voor het onderstaande.  Ik denk dat we er allemaal heel veel van kunnen leren.

 

Als je wilt weten hoe airborne besmetting werkt dan zie: https://en.wikipedia.org/wiki/Wells_curve.

Kort gezegd:

Besmette mensen ademen vochtige virusbeladen ademdampen uit, waar zowel grote als kleine druppels in zitten (veel druppels bij hoesten, hard praten en zingen, weinig bij gewoon ademen).

De grotere druppels landen binnen 1 tot 1,5 meter op de grond of een ander oppervlak. Eenmaal geland verdampen die druppels, waardoor het virus als droog residu op dat oppervlak blijft liggen en daar evt. wordt aangeraakt met handen die vervolgens in theorie voor besmetting via mond/neus/ogen kunnen zorgen. De 1,5 meter regel helpt om besmetting met die neerdalende grote druppels (direct transmission) te voorkomen, en handen wassen en schoonmaken helpt tegen indirecte besmetting via oppervlakten (fomite transmission). Maar die 2 vormen van transmission zullen ook zonder die maatregelen niet of zelden tot superspreading events leiden.

De kleinere druppels verdampen voordat ze een oppervlak bereiken en dan blijft het virus als droog residu in de lucht zweven. De kans dat die verdamping optreedt vóórdat een druppeltje de grond raakt (waardoor virus als droog residu in de lucht komt te zweven) hangt niet alleen van de grootte van de druppel af, maar ook o.a. van luchtvochtigheid (bij lage luchtvochtigheid verdampt vocht eerder).

Als een druppeltje verdampt en virus vrij in de lucht komt te zweven dan is zo’n virus zo licht dat het slechts zeer beperkt onderhevig is aan zwaartekracht.

Wat dan optreedt is: diffusion (m.n. in de buitenlucht zal het vervliegen), convection (bijv. in een koude omgeving – zoals een vleesfabriek? – is het uitgeademde virus warmer dan de omgevingslucht dus stijgt het op) of het wordt onderhevig aan luchtstromen (bijv. door airco, of zoals in vleesfabrieken en ziekenhuizen door systemen van boven- en onderdruk). En dan ontstaat er met name besmettingsgevaar door airborne transmission bij:

  • teveel rondzwevend virus in een kleine slecht geventileerde ruimte (zoals zingen in een groep binnen);
  • recirculatie van virusgeladen lucht, zoals in dat restaurant waar door de afstelling van een airco de lucht (met daarin de virusdeeltjes) telkens alleen in een bepaald deel van het restaurant bleef rondcirculeren, net als in cruiseships waar kajuiten een luchtventilatiesysteem delen.

Uit dat bekende recente onderzoek over airborne besmetting (https://www.nejm.org/doi/full/10.1056/nejmc2004973) bleek dat de half-life tijd van corona ca. 1,1 uur is. Als binnen die tijd zich een grote concentratie airborne virus opbouwt dan vergroot dat de kans dat het bij mensen die dat inademen tot ziekte leidt. En omdat dat indirecte transmissie is kan dat leiden tot een superspreading event.

Voor meer informatie hierover zie:
– https://arxiv.org/pdf/2003.13689.pdf (uitgebreide uitleg);
– https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK143281/.

 

Toegift van Rebecca na publicatie:

Virusoverdracht vindt plaats doordat het zijn gastheer verlaat via een ‘portal of exit’, en dan een gast binnendringt via een ‘portal of entry’.

En wat zeggen de basisprincipes van epidemiologie daarover? (https://www.cdc.gov/csels/dsepd/ss1978/lesson1/section10.html):

I. Het ‘portal of exit’ correspondeert in de regel met waar het virus woekert, dus bij een luchtwegaandoening is dat dan: uitademing van een besmette ademtocht via mond/neus.

Logische conclusies:

  • mondmaskers helpen want dat vermindert de hoeveelheid besmet vocht van de gastheer dat in de lucht terechtkomt;
  • met gewoon ademen komt er minder besmet ademvocht in de omgevingslucht dan met hard praten of zingen (wat nog eens versterkt wordt doordat dat ademvocht met meer horizontale kracht wordt uitgeademd, waardoor ook de wat grotere besmette druppeltjes eerder zullen verdampen voordat ze de grond raken en dan de virusdeeltjes als droog residu/aerosoles in de omgevingslucht komen te zweven).

II. De ‘portal of entry’ “must provide access to tissues in which the pathogen can multiply or a toxin can act. Often, infectious agents use the same portal to enter a new host that they used to exit the source host”.

Bij luchtwegaandoeningen moet het virus dus in de luchtwegen terecht komen om te kunnen woekeren, en de beste manier voor een virus om daar te komen is doordat de gast lucht inademt waar een voldoende concentratie virus in zweeft.

Logische conclusies:

 

MdH: Tot zover de input van Rebecca. Nogmaals een diepe buiging. En samen met nog veel meer input die ik via mail en bij reacties zie, bewijst ze hoeveel kennis er in de samenleving is, die gebruikt kan worden om deze crisis zo goed mogelijk aan te kunnen pakken.

70 antwoorden
    • Maurice
      Maurice zegt:

      In supermarkten staan veel koelapparaten, maar (ik heb het gevraagd) die zorgen ervoor dat de luchtvochtigheid om hoog gaat. En men zorgt er wel voor dat voor de klanten het comfortabel is.
      Ik heb vanaf begin maart bij een aantal winkels (met in totaal 100 werknemers) slagers, groenteman en supermarkt gevraagd hoe het ging en daar meldde ze geen enkele besmetting.
      Is natuurlijk niet representatief, maar besef dat bij de slager en groenteman de deuren open stonden en men veel vocht in de winkel had.

      Beantwoorden
      • Pietertje
        Pietertje zegt:

        Hier Pietertje, werkzaam bij een supermarkt. werkzaam in een filiaal met 90 medewerkers.
        bij ons hangen er in de winkels ook overal luchtverversers, het is iig geen airco, volgens mij zuigen ze alleen “vuile”lucht af en soms verwarmen ze bij. ik vraag mij af of de inkomende lucht gefilterd wordt, als dat zo zou zijn zou er ook onderhoud plaats moeten plaatsvinden, en dat is naar mijn idee nog nooit gebeurd.
        verder zijn er bij ons in de winkel geen gevallen van Corona bekend.

        wat het koelen betreft, een hoop is tegenwoordig afgedekt, en de open meubels zijn zo opgebouwd dat de zakkende koude lucht over de koeling heen valt, dat spuit dus niet de winkel in.

        Beantwoorden
    • RS
      RS zegt:

      Na het lezen van dit stukje heb ik eens nagevraagd bij de verhuurder hoe het zit in de ruimte die ik huur in een bedrijvenverzamelgebouw.
      Ik werd netjes teruggebeld door de monteur die het luchtsysteem onderhoud.
      Hij gaf aan dat het bij ons een recirculatie systeem betreft met alleen een stoffilter.
      Verder zei hij dat 75% van de lucht wordt gecirculeerd en 25% verse lucht is.
      Hij was zo eerlijk om aan te geven dat wil je bacterien en virussen wil verminderen er speciale filters moeten worden geplaatst die erg duur zijn en in ziekenhuizen etc zijn geplaatst.
      Ik merkte aan zijn reactie toen ik aangaf ,nou dat is lekker dan in deze Coronatijd dat hij mij gelijk gaf bij mijn twijfels over evt verspreiding via het aircosysteem.
      Ik denk dat het tijd voor mij wordt om een andere ruimte te gaan zoeken aangezien wij met 120 huurders zitten in het gebouw.
      Bedankt voor je eyeopener Maurice!

      Beantwoorden
    • Insel Ince
      Insel Ince zegt:

      De Telegraaf schrijft over een nieuwe corona uitbraak met 40 besmettingen in een Duitse kerk, terwijl er in de kerk 1,5 meter of meer afstand is gehouden van elkaar. De journalist en de instanties begrijpen niet hoe er dan toch besmetting heeft kunnen plaats vinden.

      Beantwoorden
  1. Ria de Graaf
    Ria de Graaf zegt:

    Na de besmetting in het restaurant in Duitsland, de besmetting in het verzorgingstehuis in Egmond alwaar 20 van de 70 mensen besmet zijn (zie Noord-Hollands Dagblad van gisteren) hier nog een link alwaar blijkt dat alle sectoren min of meer wakker worden:
    https://www.topics.nl/-gooi-ook-in-kantoren-vaker-de-ramen-open-a14417896hln/60f2106206a15c91f593df8acaa4fd388a4274a56e55d4f6ca8c5c4cb9aedfac/?utm_term=ankeiler&referrerBrand=ad&utm_campaign=topics-integratie-niet-ingelogd&utm_medium=referral&utm_source=AD&utm_content=topics

    Beantwoorden
  2. jillis
    jillis zegt:

    Dank voor de uitleg Rebecca.
    Ik denk dat we met dank aan Maurice een groot deel van de puzzel hebben opgelost.
    Zelf heb ik altijd het idee gehad dat het virus zich veel makkelijker kan verplaatsen als nu wordt verondersteld.
    Zo las ik een artikel over zoönose. (Van dier op mens overdraagbare ziekte).
    https://www.kennisplatformveehouderij.nl/zoonosen
    Daarin staat onder andere dat longontsteking vaker voorkomt in de buurt van pluimvee en geitenhouderijen en dat dat maar liefst tot 2 KM verder nog merkbaar is.

    Nu lees ik dat inheemse stammen midden in de jungle van Brazilië ook besmet zijn geraakt.

    https://www.nu.nl/coronavirus/6053277/corona-treft-braziliaanse-stammen-maar-spoedwet-stuit-op-weerstand.html

    Hoe kan een virus zo ver komen?
    Zou het door de rivier komen of door de lucht?
    Heel interessant om te weten hoe dit kan gebeuren.

    Beantwoorden
  3. cees
    cees zegt:

    Geachte Maurice, kan er een verband zijn met Legionairsziekte, die zich via airco’s ,en luchtbehandelingssystemen verspreid? Weliswaar een bacterie, maar met dezelfde verschijnselen en longontstekingen?
    Verder veel succes en het allerbeste gewenst!

    Beantwoorden
  4. Frans
    Frans zegt:

    Is bij u bekend op welke manier het virus is aangetoont om de halfwaardetijd vast te stellen?

    Lijkt het u waarschijnlijk, dat virale wetmatigheden, vast gesteld kunnen worden niet op basis van het soort virus opzich, maar opbasis van de soort cel waarop het virus target?

    Met andere woorden denkt u dat bij virale epidemieën, zondermeer de grootste rol is gelegen in superspreading events als the point of entery gelegen is op respiratoir niveau?

    Beantwoorden
    • Rebecca
      Rebecca zegt:

      Frans,
      Voor de berekening van de halfwaardetijden van het coronavirus als dat airborne is (1.1-1.2 uur) resp. nadat het is geland op bepaalde oppervlakken zoals RVS (5,6 uur) of plastic (6,8 uur), zie:
      https://www.nejm.org/doi/10.1056/NEJMc2004973

      En mbt je tweede vraag: virusoverdracht vindt plaats doordat het zijn gastheer verlaat via een ‘portal of exit’. Dat correspondeert in de regel met waar het virus woekert, dus bij een luchtwegaandoening: uitademing van een besmette ademtocht via mond/neus. En besmetting treedt dan op als dat virus vervolgens de volgende gastheer binnendringt via een ‘portal of entry’. In een CDC uitleg van de basisprincipes van epidemiologie staat: “the portal of entry must provide access to tissues in which the pathogen can multiply or a toxin can act. Often, infectious agents use the same portal to enter a new host that they used to exit the source host” (https://www.cdc.gov/csels/dsepd/ss1978/lesson1/section10.html). Conclusie: de meest voor de hand liggende manier van besmetting is niet dat iemand met zijn hand een besmet voorwerp aanraakt en dan zijn ogen/neus/lippen aanraakt, maar dat iemand een hap lucht inademt met een voldoende hoeveelheid virus.

      Wel zal het schoonmaken van oppervlakken kunnen helpen want als zich veel virus ophoopt doordat besmette druppels op oppervlakten belanden en daar (na verdamping van de druppel) als droog residu blijven liggen, dan overleeft dat meerdere uren zoals ik hierboven aangaf. In theorie kan dat opgehoopte droge virus-residu door luchtbewegingen weer in de lucht gaan zweven. Maar er is geen enkele aanwijzing dat er op die manier dermate veel virus in de lucht kan belanden dat mensen erdoor besmet kunnen raken. Desalniettemin kan het weinig kwaad om in deze coronatijd wat vaker oppervlakten schoon te maken.

      Beantwoorden
      • robert
        robert zegt:

        Hallo, dank voor u en meneer de Hond voor alle duidelijke uitleg op deze blogs.
        Mijn vraag is: volstaat het openzetten van een klein raam al om potentiele virusdeeltjes weg te blazen of moeten er echt meerdere ramen tegen elkaar open worden gezet in een gebouw of ruimte om een flinke stroom lucht te genereren die het virus verdunnen? En hoe is dit bijv. in een indoor (kleiner) zwembad? waar bijvoorbeeld geen ramen zijn. Zorgt de luchtvochtigheid al voor afdoende bescherming?

        Beantwoorden
      • Frans
        Frans zegt:

        Bedankt,

        Ik hoopte al, dat je reactie ongeveer deze strekking zou hebben.

        Het ondersteund volgens mij volledig de stelling dat we nimmer een alles overstijgend effect van een virale pandemie hoeven te vrezen en hoeven te benaderen zoals nu wereldwijd gedaan wordt.

        Beantwoorden
      • Leon van der Zanden
        Leon van der Zanden zegt:

        Interesante informatie. Wat ik me wel afvraag: het meervoud van een aerosol is toch aerosols. Toch niet aerosolen?

        Beantwoorden
        • Reinier
          Reinier zegt:

          Beide vormen zijn goed, al is volgens mij aerosolen gebruikelijk als vakterm. Ik krijg een beetje kriebels van aerosols, doe mij maar aerosolen.

          Beantwoorden
      • Robert
        Robert zegt:

        Rebecca,
        Dank voor je duidelijke verhaal. Je hebt het over portal of entry. Is het mogelijk dat de overdracht bij zingende mensen groter is omdat men daarbij diep inademt via de mond bij het zingen? De virus komt dan in grote hoeveelheden direct diep in de longen. Als men door de neus inademt komen er wellicht minder virusdeeltjes direct de in de longen maar blijft het steken in de neus en begint de virus in de neus te woekeren met mogelijk minder heftige symptomen. Dit zou kunnen verklaren dat bij zangkoren en skibars de mensen heftiger ziek worden. En ook ook dat verzwakte ouderen die in het verpleeghuis met open mond ademen ernstiger ziek worden. Het is maar een gedachte. Ik ben beniewd naar je reactie. Mvg Robert

        Beantwoorden
        • Hiddo
          Hiddo zegt:

          Hallo Robert, hopelijk kan Rebecca hier nog meer over zeggen. Volgens mij was wat ik me nog herinner van de biologie les is dat het altijd beter is door de neus te ademen dan de mond i.v.m. bacterien en virussen. Dus dan zou ik denken dat inderdaad ziektebeeld heftiger zou kunnen zijn. Ik weet wel dat er wordt aangegeven dat hogere luchtvochtigheid niet alleen ongunstiger is voor aerosollen en ook voor de directe 1,5 meter deeltjes. Maar vochtige lucht is ook veel gunstiger voor het neusslijmvlies (wordt dan vochtiger) en kam beter zijn werk doen m.b.t. afweer tegen bacterie/virus

          Beantwoorden
  5. Freddie
    Freddie zegt:

    Afgelopen dagen een flink aantal instanties en politici benaderd om kennis te nemen van het baanbrekende werk van Maurice, zijn website en smartexit.nu

    Telegraaf meldt 40 besmettingen in kerk in Frankfurt.
    https://www.telegraaf.nl/nieuws/1988772179/live-corona-uitbraak-in-duitse-kerk-40-besmettingen-in-een-dienst

    ‘Volgens de lokale autoriteiten hield de kerk zich aan de richtlijn van 1,5 meter afstand tussen mensen die niet uit hetzelfde gezin komen. Hoe er dan toch zoveel besmettingen hebben kunnen plaatsvinden, is onduidelijk. Ook zou er tijdens de dienst niet gezongen zijn’.

    Ik vermoed dat Maurice en de bezoekers van deze site het antwoord wel weten.

    Beantwoorden
  6. Gerrit van Doorn
    Gerrit van Doorn zegt:

    Goedendag,

    Ik hang de aerosolen theorie aan en weet niet goed waar ik de volgende 3 vragen kwijt kan (de vragen aan het RIVM stellen lijkt mij niet zinvol ;-) ).

    1. IC kamer
    Hoe is de ventilatie op een IC-kamer geregeld? Is dat (veelal) een gesloten, rondcirculerend, systeem? Veel/weinig verse lucht? En zouden er verschillen zijn tussen ziekenhuizen in de wereld? Hoe zijn dan hun track-records t.a.v. IC doden, IC doorlooptijden, besmetting van personeel, etc.?

    Mogelijk is een goed ventilatiesysteem vele malen effectiever dan het IC personeel van onder tot boven te steriliseren. Mocht de ventilatie verkeerd zijn dan is een andere kijk op ventilatie in een IC mogelijk niet alleen beter voor het personeel (minder gedoe én minder kans op besmet te raken), mogelijk zou het voor de patiënt ook nog gezondheidswinst kunnen betekenen. Afhankelijk van welke lucht deze binnen krijgt, zie ook 2.

    2. Beademingsapparaat
    Ik heb een uurtje gegoogled, er is veel te vinden over beademingsapparatuur maar ik heb niet kunnen vinden welke lucht als bron gebruikt wordt. Is dit verse, schone lucht of gefilterde lucht? De lucht uit de IC zelf? Welke lucht krijgt een patiënt eigenlijk in zijn longen? 90% uit een machine, 10% nog langs de slang op vanuit de kamer? Waar blijft de uitgeademde lucht? Als de lucht als virusverspreider onderschat wordt (lucht in de kamer zowel als ook via de beademing) en het contact als virusverspreider bijv. overschat wordt, dan zou een IC, die mensen beter zou moeten maken, de ziekte nog eens kunnen verergeren of het herstel in de weg kunnen zitten. En mogelijk het personeel onnodig besmetten.
    Als een patiënt 100% gecontroleerde lucht binnen krijgt (en uitademt), niets uit de kamer zelf, dan hoef je ook niet zo moeilijk te doen over steriel maken van het personeel. Maar het personeel zou dan ook niet besmet kunnen raken van de patiënt. Hooguit van de lucht in de kamer, van ander ziek personeel, slechte ventilatie, maar niet van de patiënt zelf, etc.

    3. Zomer
    Hoe kan het dat een virus de zomer overleeft? Waar gebeurt dat dan? Door wie? Iedereen buiten, veel ventilatie, waardoor blijft het dan sluimeren? Zeker als het virus niet lang zonder gastheer kan. Ik zou wel eens willen weten hoe de visie hier op is van iemand met kennis van aerosolen zodat ik door kennis mogelijk beter in staat zal zijn zodanig te handelen om de kans op besmetting te minimaliseren.

    Met vriendelijke groet,
    Gerrit.

    Beantwoorden
    • Rebecca
      Rebecca zegt:

      Ventilatie in ziekenhuizen is een vak apart. Wel weet ik dat patiënten met ziektes die via de lucht overdraagbaar zijn vaak in isolatiekamers liggen die op onderdruk worden gehouden. De luchtdruk is daar iets lager dan in de rest van het ziekenhuis en daardoor blijven ziekmakende aerosolen in die ruimte.
      Hetzelfde principe zie je ook bij mechanische ventilatie in woonhuizen en kantoren: in de sanitaire ruimtes werkt die 24/7, dus constant luchtafvoer. Daardoor ontstaat daar onderdruk, waardoor lucht via de spleet onder de deur vanuit de leef-/werkruimten naar die sanitaire ruimtes wordt gezogen en via de mechanische ventilatie aldaar wordt afgevoerd naar buiten. Besmette lucht uit sanitaire ruimte komt op die manier niet in de rest van het pand. In die sanitaire ruimtes kun je dus – anders dan in de rest van het pand – beter niet het raam openzetten, want dan verstoor je dat onderdrukeffect.

      En wat betreft de zomer: als een paar weken lang nul mensen ziek zouden zijn, zijn er geen gastheren meer met virus dat overgedragen kan worden. Maar dat zie ik deze zomer niet gebeuren helaas

      Beantwoorden
  7. Edwin IJpeij
    Edwin IJpeij zegt:

    Zeer interessante uiteenzetting die de verspreiding van SARS-CoV-2 via aerosolen goed uitlegt. Chapeau Rebecca voor deze uiteenzetting en ook Maurice de Hond door het hier te delen.

    Echter zie ik iets interessants in het NEJM artikel met betrekking tot de half-life times wat heel sterk het kennen van de experimentele details en de intepretatie daarvan onderstreept. Hieruit zou namelijk blijken dat verspreiding van aerosolen minder waarschijnlijk is dan via oppervlakten wat haaks staat op de bevindingen van Prof. Dr. Streek en Maurice de Hond.

    Graag licht ik dit nader toe want door de experimentele details goed te lezen, blijkt dat de conclusies in het betreffende artikel onjuist zijn, of beter gezegd, dat je de halfwaardetijden niet kunt vergelijken.

    Maar wat is een half time, in het Nederlands halfwaardetijd? De halfwaardetijd is de tijd die nodig is om de concentratie, in dit geval de virustiter, te halveren en die zegt dus veel over de stabiliteit van in dit geval het virus. Hoe korter de halfwaardetijd, hoe instabieler in dit geval het virus. Hoe hoger de virustiter, des te hoger de kans is dat je geïnfecteerd en zieker wordt.

    Uit het artikel blijkt dat de halfwaardetijd in aerosolen significant kleiner is dan op diverse oppervlakken. Aerosolen 1.1-1.2 uur, roestvrij staal 5.6 uur en plastic zelfs 6.8 uur. M.a.w. in aerosolen is het virus het instabielst (!) en een stuk stabieler op oppervlakten. Dit is in zoals eerder gezegd tegenstelling met wat Prof. Streek en u beweren dat besmetting niet/nauwelijks via oppervlakten zou verlopen.

    Lees je daarna verder in de Supporting Information in de experimental details dat de experimenten weliswaar bij vergelijkbare temperaturen (21-23 graden Celcius) zijn gedaan maar dat de luchtvochtigheden niet vergelijkbaar zijn. Let wel: de aersosol experimenten zijn bij 60%RH uitgevoerd en de oppervlakte experimenten bij 40%RH(!). Met andere woorden, de halfwaardetijd in aerosolen zou veel hoger kunnen zijn dan de 1.1-1.2 uur die hier worden beschreven. Dit onderstreept dat we kritisch moeten blijven op wat ons wordt voorgeschoteld en dat ik uw werk enorm waardeer.

    Beantwoorden
    • Rebecca
      Rebecca zegt:

      Dat aerosolen experiment laat mijns inziens zien dat het virus als droog residu overleeft, want vocht verdampt dus als het virus vocht nodig had om te overleven dan had het nooit kunnen overleven op die oppervlakken. En als het virus als droog residu kan overleven, kan het ook blijven rondzweven in de lucht zodra druppeltjes al verdampen voordat ze de grond raken.

      Maar verder kun je uit dat experiment niet de conclusie trekken dat wij besmet raken via oppervlakken. Want ze hebben tijdens dat experiment gewoon virus in bepaalde hoeveelheden gedeponeerd op die oppervlakken, terwijl dat in het dagelijks leven niet zo gemakkelijk gaat bij gebruiksvoorwerpen. Zoals prof. Streeck zei: “Een deurklink kan alleen besmettelijk zijn als iemand in zijn handen hoest en direct daarna deze klink vastneemt”; hoe vaak gebeurt dat?
      Wel zullen mogelijk op grote horizontale oppervlakken zoals tafels virusdeeltjes kunnen liggen doordat grote druppels zijn uitgeademd, neergedaald op die tafel waarna na verdamping virusdeeltjes achterbleven. Maar dan nog kun je alleen daardoor besmet raken als dat neergedaalde virus dan op de een of andere manier in jouw luchtwegen terecht komt. Ik zie dat echt niet gebeuren door een hand die de tafel aanraakt en dan een oog of lippen aanraakt. Als dergelijke ‘fomite transmission’ mogelijk was geweest dan was de RO in NL véle malen hoger geweest. Want we raken veelvuldig spullen aan in supermarkten die we dan terugzetten, en we raken deuren, liftknopjes, pinapparaten, trapleuningen, balies, bureau’s etc. aan. Als dat besmettingsgevaar had opgeleverd dan hadden we dat allang gemerkt

      Beantwoorden
      • Edwin IJpeij
        Edwin IJpeij zegt:

        Ik bestrijd ook absoluut niet dat fomite besmetting het belangrijkste besmettingsmechanisme is, uiteraard zou je dan een hogere R0 verwachten. Ik ben ook van mening dat airborne besmettingen zwaar worden onderschat, zo niet het meest belangrijke mechanisme is. Er kunnen echter ook nog andere belangrijke parallelle besmettingsmechanismen een rol spelen die ik door enthousiasme over deze bevindingen niet over het hoofd wil zien.

        Wat ik heel interessant vind aan de approach van Maurice de Hond vind, is de analyse en aanpak van grote hoeveelheden data en daar vervolgens correlaties in vinden. Dat schept overzicht en brengt nieuwe inzichten. Uit eigen ervaring met o.a. Experimental design en High Troughout Experimentation heb ik de kracht van dit soort aanpak gezien. Daarom volg ik ook actief en interactief dit blog.

        Het totaal aantal geïnfecteerden is de som van de kans van het besmettingsmechanisme x aantal blootgestelde mensen van alle mogelijke besmettingsroutes. Uiteraard kun je de grootste slag slaan door de route met de hoogste kans zoveel mogelijk te elimineren. Sterker nog, in de airborne route heb ik wel een idee hoe dit snel en effectief aan te pakken.

        Wat ik in mijn reaktie wilde aangeven is dat er vaak door mensen, en dus ook wetenschappers te kort door de bocht geredeneerd en geconcludeerd wordt. En al helemaal sinds het begin van de crisis door de overheid en het OMT. Deze houding kan je op het verkeerde been zetten en daardoor verkeerde beslissingen nemen.

        Wat ik bedoelde te zeggen is:

        1..De crux van een onderzoek zit vaak in de experimentele details qua uitvoering en interpretatie. Dit zie je ook in dit artikel terug. Men vergelijkt appels met peren, halfwaardetijden bij verschillende luchtvochtigheden.

        2. 40% RH is niet droog. Ik kan maar weinig vinden over het denaturatie mechanisme en omstandigheden van dit virus. Wel vind je dat er bij andere enveloppe virussen een verband bestaat tussen de relatieve RH, de absolute RH, de temperatuur en de stabiliteit van het virus

        3. Hoewel fomite besmettingen niet het hoofd verspreidingsmechanisme is (ik gebruik bewust niet: lijkt te zijn), is daar goede hygiene niet te onderschatten gezien de hoge t1/2. Matrix effecten (slijm) kunnen deze verhogen. Met name bij kwetsbare mensen. Dus kans is laag maar bij kwetsbaren kan het van levensbelang zijn. Mbt het indrukwekkende onderzoek van Prof. Streek ken ik de details niet. Daardoor is het volgens mij niet volledig uit te sluiten dat de bevolking in Gangelt bij uitbraak een op zijn Duits een gründlich hygiëne instructie heeft gekregen, zoals men zelfs hier ook krijgt. In dat geval meet je over een mitigatie heen en kunnen de resultaten zijn vertroebeld. Prof. Streek’s specialisatie is HIV onderzoek en ik verwacht dat hij dit heeft uitgesloten. Echter, ik zou me hier graag van laten overtuigen.

        4. Bij de heropenende horeca. Een tweede belangrijke besmettingsroute zouden slecht afgewassen glazen kunnen zijn.

        Beantwoorden
    • Edwin IJpeij
      Edwin IJpeij zegt:

      Ik heb moeite met de stelligheid van de journalist van dit artikel. Aanwijzingen zijn geen bewijzen. Er is ook geen bewijs voor de tegengestelde bewering. Ten tweede wordt wel heel stellig beweerd dat alle maatregelen werken. Ook daar is geen enkel bewijs voor. Meer woorden zijn overbodig

      Beantwoorden
    • Jan Smit
      Jan Smit zegt:

      Als de RIVM maatregelen niet hebben gewerkt dan is dat heel goed nieuws want dan zijn mondkapjes (+ extra ventileren) ook onnodig!

      Beantwoorden
  8. Rebecca
    Rebecca zegt:

    Wat een eer dat je mijn reactie in een blog hebt gezet! Nog een kleine toevoeging:

    Zoals ik net ook in een reactie zette vindt virusoverdracht plaats doordat het zijn gastheer verlaat via een ‘portal of exit’, en dan een gast binnendringt via een ‘portal of entry’.

    En wat zeggen de basisprincipes van epidemiologie daarover? (https://www.cdc.gov/csels/dsepd/ss1978/lesson1/section10.html):

    I. Het ‘portal of exit’ correspondeert in de regel met waar het virus woekert, dus bij een luchtwegaandoening is dat dan: uitademing van een besmette ademtocht via mond/neus. Logische conclusies: 1) mondmaskers helpen want dat vermindert de hoeveelheid besmet vocht van de gastheer dat in de lucht terechtkomt; 2) met gewoon ademen komt er minder besmet ademvocht in de omgevingslucht dan met hard praten of zingen (wat nog eens versterkt wordt doordat dat ademvocht met meer horizontale kracht wordt uitgeademd, waardoor ook de wat grotere besmette druppeltjes eerder zullen verdampen voordat ze de grond raken en dan de virusdeeltjes als droog residu/aerosoles in de omgevingslucht komen te zweven).

    II. De ‘portal of entry’ “must provide access to tissues in which the pathogen can multiply or a toxin can act. Often, infectious agents use the same portal to enter a new host that they used to exit the source host”. Bij luchtwegaandoeningen moet het virus dus in de luchtwegen terecht komen om te kunnen woekeren, en de beste manier voor een virus om daar te komen is doordat de gast lucht inademt waar een voldoende concentratie virus in zweeft. Logische conclusies: 1) een zanger, die diep moet inademen, zal bij een bepaalde virusconcentratie in de lucht eerder besmet raken dan iemand die stil ergens zit zoals in een metro of bioscoop; 2) hoe meer ventilatie, hoe meer ‘diffusie’ van de rondzwevende virusdeeltjes en hoe minder kans op besmetting; 3) hoe korter een besmet persoon met anderen in een afgesloten ruimte zit, hoe minder kans dat zich een voldoende concentratie virusdeeltjes in de lucht opbouwt. Dat verklaart dat bijna alle superspreadevents bestaan uit een groep mensen die minimaal een paar uur samen in een afgesloten ruimte zaten (zie https://quillette.com/2020/04/23/covid-19-superspreader-events-in-28-countries-critical-patterns-and-lessons/).

    Wat we ook niet moeten vergeten:
    a) je moet een bepaalde hoeveelheid virus binnenkrijgen voordat je ziek kunt worden, wat echt niet het geval is als een besmet persoon in de buitenlucht jou op 1m afstand passeert. De 1,5m-regel is prima als basisregel, maar iemand 390 euro boete geven of strandtenten dichthouden als die regel een keertje wordt overtreden is zwaar overtrokken.
    b) De hoeveelheid virus die je binnenkrijgt (‘de initial viral load’) bepaalt – naast leeftijd en precondities – of je ernstig ziek wordt of niet, zie o.m. https://www.cebm.net/covid-19/sars-cov-2-viral-load-and-the-severity-of-covid-19/. Als we een beetje risico durven te lopen met ons allen, dan bouwen we eerder groepsimmuniteit op dan wanneer we alle risico’s vermijden (met alle economische risico’s van dien).

    Beantwoorden
    • Natalie
      Natalie zegt:

      Dank Rebecca,
      Graag zou ik jouw mening willen of een middelbare school of universiteit met aula’s waar een paar honderd leerlingen/studenten verblijven in pauzes, onder een superspreahevent geschaard zou kunnen worden?

      Beantwoorden
    • Robin Groen
      Robin Groen zegt:

      In Oostbloklanden gebeurt waarschijnlijk hetzelfde als in Nederland: foute gegevens verspreiden! In NL zijn er in werkelijkheid veel meer besmettingen/sterfgevallen dan de officiële gegevens vermelden.

      Beantwoorden
      • chris
        chris zegt:

        Het is niet zo zeer een kwestie van foute gegevens verspreiden, het is meer een kwestie van het feit dat de gegevens onbekend zijn.

        Er zijn heel veel méér besmettingen dan vermeld worden, maar omdat er niet massaal onder alle burgers getest wordt, worden dus ook niet alle besmettingen geregistreerd en kun je ze dus ook niet vermelden.
        Hetzelfde geldt voor sterfgevallen, sterft iemand thuis en is diegene niet getest, staat dus níét vast of die persoon cornona besmet was en wordt dus ook niet als corona dode meegeteld,

        Beantwoorden
  9. Frans lambers
    Frans lambers zegt:

    Elke massa op aarde is altijd onderhevig aan de zwaartekracht.
    Echter bv te hoge luchtweerstand of luchtstromen, ook bv als gevolg van verticale temperatuuropbouw, kunnen van meer invloed zijn op de beweging.van een massa in de lucht
    dan de zwaartekracht.
    Precisie is noodzakelijk.
    .

    Beantwoorden
    • Rebecca
      Rebecca zegt:

      Klopt Frans, dat is hier onderzocht:
      https://arxiv.org/pdf/2003.13689.pdf
      Conclusie: als het virus eenmaal – na verdamping van de druppel waarmee het een lift kreeg uit de longen van de gastheer – een droog residu is geworden, dan is het dermate licht dat de zwaartekracht naar beneden wordt opgeheven door andere bewegingen zoals convectie en diffusie. Net als wanneer je een wind laat: die giftige aerosolen dalen niet neer maar vervliegen. Zo’n coronaviruswolk wordt (pas) gevaarlijk als er een te grote concentratie virusdeeltjes wordt ingeademd. Dat lijkt in de buitenlucht niet snel te gebeuren

      Beantwoorden
  10. Louise
    Louise zegt:

    Een vraag. Ik las over een uitbraak in een restaurant in Frankfurt. 40 man, binnenshuis, hielden zich volgens zeggen niet strikt aan de 1,5 meter regel. Maar als het binnen vnl een aerosol besmetting is dan heeft die 1,5 meter ook niet echt veel zin. Dan moet je ook de aerosols aanpakken. Anders krijg je alsnog besmetting met 30 man een paar uur in je restaurant. Of zie ik dat verkeerd? Zeker in de restaurants met rondom weinig tot geen grote ramen en deuren, die open kunnen. Hoe moeten die dat oplossen?

    Beantwoorden
  11. Frans lambers
    Frans lambers zegt:

    Antwoord op Louise:
    afzuigkap boven elke tafel,
    Of een afzuigcircuit boven alle tafels gecombineerd.
    Kan simpel met afvoerpijp pvc en een motor aan het einde plus een uitlaat naar buiten.
    Voorkomt verspreiding van potentieel besmette lucht

    Beantwoorden
  12. Frans lambers
    Frans lambers zegt:

    Voor het tegengaan van besmetting stop je in elk geval gebeurtenissen die klaarblijkelijk besmetting op grote schaal voortkomt.
    Ook als je de verklaring niet weet.

    Beantwoorden
  13. Piet
    Piet zegt:

    Duidelijk stuk! Wat ik nog niet kan plaatsen, is de grafiek van blogs uit eind maart. Die grafiek liet zien dat bij lage én hoge luchtvochtigheid het virus langer in de lucht blijft. Bij van 50% was de tijd dat het virus in de lucht blijft het kortst. Dat het virus bij lage luchtvochtigheid blijft hangen, snap ik, maar bij >80% snap ik niet. Wie kan me dat uitleggen?

    Beantwoorden
  14. Margo Frissen
    Margo Frissen zegt:

    Ik volg je berichten met veel belangstelling. Het bovenstaande lezend vraag ik me het volgende af:
    Nu mensen weer meer en langere tijd met elkaar aan tafel gaan (op 1,5m) denk ik dat het tafeloppervlak een belangrijke haard van neergedaalde aerosolen kan zijn (als 1 van de personen besmettelijk is natuurlijk). Je legt er je handen op als je praat, etc. Mij lijkt dat een veelvoorkomende situatie in de dagelijkse gang van zaken die aandacht behoeft.

    Beantwoorden
    • Jo
      Jo zegt:

      Exact. Daarom zouden collectief (en juist gedragen) mondkapjes behulpzaam kunnen zijn in dat soort situaties, volgens mij….

      Beantwoorden
  15. Rolf
    Rolf zegt:

    De analyse zoals gepubliceerd in de gelinkte Quillette post concludeert dat het de grote druppels zijn, niet de aerosols. Zie gekopieerde tekst:

    But even a layperson can see that there is a fairly clear pattern in the most notorious, destructive, and widely reported cases of mass COVID-19 infection—virtually all of which feature forms of human behaviour that permit the direct ballistic delivery of a large-droplet Flüggian payload from face A to face B. If fomites were a major pathway for COVID-19 infection outside of hospitals, old-age residences, and homes, one would expect restaurant cooks, mass-transit ticket handlers, and FedEx delivery workers to be at the center of major clusters. They’re not. If small-droplet airborne concentrations in unventilated spaces were a common vector for COVID-19 transmission (as with measles, for instance), one would expect whole office buildings to become mass-infection hot spots. That doesn’t seem to have happened.

    Beantwoorden
  16. Jo
    Jo zegt:

    Hoe zit het dan op scholen? Op voortgezet onderwijsscholen wordt vanaf juni ook veelal besloten ‘in één lokaal’ te gaan verblijven met een groep/klas. Ventilatie? Bijna fijna ls je een tochtig, oud gebouw behuist. Maar er zijn evenzoveel gloednieuwe, dicht-geïsoleerde hypermoderne schoolgebouwen, waar ventilatie op voor Corona uiterst onvoordelige wijze geregeld is. Zingen? Zangles? Gymles? Christelijke scholen die met psalmzingen de ochtend beginnen? Moeten zij dit niet weten en meenemen in hun beleid?

    Zelf behoor ik tot ‘de risicogroep’ en wel tweemaal, helaas. Ik houd mijn hart vast, als onze tienerzoon over een paar weken weer naar school gaat.

    Bedankt voor uw informatie overigens. En dit was ook weer een enorm interessant en informatief stuk.

    Groet, Jo

    Beantwoorden
  17. Hans
    Hans zegt:

    Wat een dom mens die Agema zou je denken als Jaap het zegt, maar nu twee weken later blijken ze al meer dan 100 gevallen te kunnen herleiden naar die bewuste kerkdienst waar iedereen zich aan de afstandregels hield en netjes zijn handen wasten, maar dus ook in een afgesloten ruimte zat en lekker voluit aan het zingen was.

    Maar nee wij jagen de mensen van het strand omdat er meer dan 2 mensen in groepjes (met afstand) bijelkaar in de buitenlucht zitten.

    Beantwoorden
  18. Eli
    Eli zegt:

    Zou het op basis van uw bevindingen weer mogelijk moeten zijn festivals in de buitenlucht te houden/ bezoeken, evenals voetbalstadions, daar dit allemaal buiten plaatsvindt?

    Beantwoorden
  19. Reinier
    Reinier zegt:

    @Jo. De één-lokaal oplossing lijkt me intuïtief niet goed. Bij het verlaten en binnengaan van een lokaal krijg je flink wat verse lucht binnen. Sowieso zou ik ramen en deuren (ook buitendeuren) openzetten en indien mogelijk een les naar buiten verplaatsen. Reëel gezien is de kans op besmetting erg laag, het aantal besmettelijke mensen is geen schim meer van de situatie in maart. Daarnaast treden zeer waarschijnlijk de meeste besmettingen niet op in de leefwereld van scholieren. Zij werken niet in slachterijen of verpleeghuizen. Maar ik kan me uw angst best wel voorstellen, maar de oude tegeltjeswijsheid is nog altijd waar: een mens lijdt het meest aan het lijden dat hij vreest.

    Beantwoorden
    • Hiddo
      Hiddo zegt:

      Beste Eli, er is op deze website van Maurice al vaak aangegeven dat de besmetting niet in stafion maar inderdaad in de pubs zou hebben plaatsgevonden. Ik kan me echter voorstellen dat gezien de enorme instroom van patienten als gevolg van de bewuste wedstrijd van Bergamo niet tijd en aandacht was om precies uit te vragen of zij zowel in stadion als pub zijn geweest of alleen in stadion of alleen de pub. Dan heb je ook nog eens de bussen, treinen etc. En je hebt natuurlijk ook nog bepaalde binnenruimtes in het stadion zelf. Lijkt me een heel lastige om dat ooit nog goed te achterhalen

      Beantwoorden
  20. Bert
    Bert zegt:

    Ik mis hier de discussie of aerosolen via airborne transport nog wel voldoende actieve virusdelen kunnen overbrengen in een omgeving met intensieve straling met name door direct zonlicht. Intensief direct zonlicht kan grotere druppels veel sneller doen afnemen in volume en opwarmen dan alleen door diffusie en convectie in stromingen in de omgevingslucht. Klopt dit?
    En kan UV-deel van direct zonlicht zorgen voor snelle toename en activering radicalen in de lucht en in eerst de druppel en vooral de aerosol? In welke omgevingscondities kunnen virusdeeltjes stabiel blijven in een aerosol zo dat ze later actief kunnen blijven doorwerken: temperatuur, druk, concentratie radicalen, samenstelling en concentratie overige stoffen (bv suikers, eiwitten, vetten, minerale delen, opgeloste gassen etc) in een aerosol? Kan dit worden uitgewerkt in een statisch distributiemodel(want hoeveel actieve virusdeeltjes zijn echt nodig voor succesvol verdere activiteiten sars cov-2) voor gehele proces van zender naar ontvanger in levensduur en ruimtelijke omgeving?

    Beantwoorden
  21. Greta
    Greta zegt:

    Er zijn veel studies die aantonen dat het dragen van zelfgemaakte maskers geen effect heeft. “‘The penetration of cloth masks by particles was almost 97% compared to medical masks with 44%”. De virusdeeltjes zijn zo klein dat een masker ze niet tegenhoudt. Waarom worden ze dan toch verplicht in het ov? Goede luchtzuivering lijkt me veel belangrijker.

    Dat verhaal over besmetting in het amazone gebied vertrouw ik eerlijk gezegd niet zo. https://www.theguardian.com/world/2020/may/06/brazil-using-coronavirus-to-cover-up-assaults-on-amazon-warn-activists

    Zogenaamde dragers lijken het virus ook niet te verspreiden… https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC7219423/

    Laat de mensen zelf beslissen welke risico’s ze willen lopen! Als je tot een risicogroep behoort neem dan zelf je maatregelen en ga niet in een stampvol restaurant zitten. En als je dat wel doet dan neem je dat risico voor lief. Waar is de vrijheid en de democratie gebleven?

    Beantwoorden
  22. Erik
    Erik zegt:

    zelfs nog niet goed geluisterd. Hij zegt dat 50% van de virusdeeltjes in aërosolen zit en dat aërosolen wel eens de grootste oorzaak van besmettingen lijkt te zijn.

    Ik begin me nu toch ook echt heel erg te ergeren aan het Rivm die maar blijft vasthouden aan de theorie van de 1.5m en ook dat er gehandhaafd wordt buiten, daar waar het risiko op besmetting het laagst is.

    Beantwoorden
    • Erik
      Erik zegt:

      Bovenstaand interview komt overigens van een interview met Christian Drosten, de Duitse topviroloog die de Duitse regering adviseert.

      Beantwoorden
  23. Frans lambers
    Frans lambers zegt:

    De meningen staan op omslaan.
    Alleen van Dissel die het virus inschatte als ongevaarlijk voor nederland en als beloning de zeggenschap over de landelijke aanpak krijgt probeert nog een tegenargument te verzinnen.
    Nu naar een paar oplossingen voor openbare ruimtes.
    Mijn idee zou zijn bv in restaurant en kapper plaatselijke afzuiging .
    Via een gemeenschappelijke pijp bv pvc (mooi schilderen)naar een eindpunt met daarin een motor en daarna een uitgang.

    Beantwoorden
  24. Jeff Sluijter
    Jeff Sluijter zegt:

    Vraag: is het nu wel of niet verstandig om naar de bioscoop te gaan. Bios claimen dat de directe circulatie nu uitstaat, maar geen idee of ze ook nog speciale filters gebruiken. Maakt het verder nog wat uit als je een mondkapje draagt, of gaan die fijne deeltjes daar doorheen?

    Beantwoorden
  25. Paul
    Paul zegt:

    Hoe zit het bij vliegtuigen? Ik lees op de site van Transavia o.a. dat verspreid8ng van niet virus onder meer beperkt wordt door HEPA-ventilatie, luchtfilters, en de droge lucht aan boord. Met name dat laatste betwijfel ik, onder meer op basis van dit artikel.

    Beantwoorden
  26. GCM Schalkoort
    GCM Schalkoort zegt:

    Die 50% aerosole besmettingen kwam ik ook tegen in een onderzoek naar de wijze van besmetting door influenza A uit 2013. Daar werd ook aannemelijk geacht dat aerosole besmetting tot ernstigere zieketeverschijnselen leidt, dan contactbesmetting of besmetting met grotere druppels.
    Ik weet niet of het covid-19 virus goed met influenza A te vergelijken is.
    https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC3682679/

    Beantwoorden
  27. Stefan
    Stefan zegt:

    Beste Maurice,
    De analyses die jij 1-2 maanden geleden al deed, bleken een voor een bevestigd! Complimenten! Wat betreft theorie-vorming over de verspreiding zit jij op het goede spoor. Wel een vraag om de theorie te verbeteren: bovenstaande uitleg van Rebecca klinkt logisch en plausibel, waarbij het virus in de lucht blijft zweven als de druppels of aerosols maar snel genoeg verdampen. Maar hieruit volgt dan dat de RELATIEVE luchtvochtigheid (REL) bepalend is voor het overdragen van het virus. Immers als je niet wilt dat je houten vloer of je dure viool uitdroogt (door verdamping), dan hou je de REL in de gaten met een hygrometer, en niet van de ABSOLUTE luchtvochtigheid (of specifieke luchtvochtigheid, zoals het ook wordt genoemd). Hoe is dit te rijmen met de grens voor de specifieke luchtvochtigheid van 6 gr/kg (ofwel dauwpunt = 7 graden) die jij hanteert voor het wel of niet overdragen van het virus via de lucht?

    Beantwoorden
  28. David
    David zegt:

    “Als een druppeltje verdampt en virus vrij in de lucht komt te zweven dan is zo’n virus zo licht dat het slechts zeer beperkt onderhevig is aan zwaartekracht.”
    Dit statement is zeer incorrect, het is misschien een beetje mierenneuken, maar de zwaartekracht op aarde is relatief aan de massa en de zwaartekrachtsversnelling op een punt is hetzelfde.
    Het enige waar de lagere massa (niet gewicht) aan bijdraagt is een groter effect van luchtweerstand waardoor de virussen minder snel gaan, zowel horizontaal als verticaal en makkelijker met de wind/luchtstromen meegaan. Je komt op ongeveer hetzelfde uit, maar de logica erachter was wel fout.

    Beantwoorden

Plaats een Reactie

Meepraten?
Draag gerust bij!

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *