A first step towards quantifying the influence of the aerosols

The WHO’s snail rate

The key question is not whether or not airborne contamination takes place, but what part of all contamination that is. It will be clear that the WHO/CDC and others, who at first found the airborne infection of little or no importance, are now at most willing to acknowledge that it may have some importance. But it’s not very important and it should and will only be a small part.

Just look at what’s in the Q&A since a few days on the WHO site:

To bring tears to your eyes. So this is what the WHO says 5 months after the biggest global outbreak of a virus in contemporary history. It strongly resembles the reactions in the Netherlands of most virologists and epidemiologists. They remain, at least in public, close to the point of view of WHO/Dutch CDC


The central problem in the discussion about the influence of each of the forms of infection is that all the studies I have come across provide only partial evidence. Where one only sees what one wants to see…

This is also so nicely illustrated by the statements of RIVM (Dutch CDC) and Prime Minister Rutte: In their advice it literally says: “The measures taken are aimed at avoiding virus transmission through large drops, and the measures have an effect. If coronavirus were to spread aerogenic, the 1.5 metre distance measures would have had no effect”.

One forgets that several measures have been taken. Such as banning meetings. It could be that they also played a role or even the most important role or maybe even the only role.


My conclusions

Precisely because, as an outsider, I tried to explain the patterns of spread of the virus through data analysis, I had no preconceived or outspoken ideas about the forms of infection. I all felt that the patterns found simply didn’t fit the mere spread of the virus through larger drops and objects.

And I soon saw in several studies that there were several infectious diseases where the infection was purely airborne. But also that for a long time there were scientists who pointed out the airborne spread of influenza. Like (1), (2) and (3). And also with SARS in 2003 this has been claimed by quite a few scientists. (4 , 5).

The most striking was this find on the Dutch CDC website under the Influenza guidelines.

The lower respiratory tract is the most susceptible to infection, while the preference for upper or lower respiratory tract may vary depending on the subtype of influenza A virus. The minimum dose of infection via aerosols that can enter the lower respiratory tract is very low, in the order of one or a few virus particles. Experimental infection by dripping virus into the nose requires a hundred times more virus, so we assume that infection by droplets and infected hands or objects (doorknobs, telephone horns, keyboards) plays a smaller role.

COVID-19 also strikes mainly in the lower respiratory tract (the lungs). Why, with this knowledge about influenza on the RIVM website, people are sticking so rigidly to the spread of Covid-19 via a larger drop, I cannot get out of the foundations of the WHO or RIVM.

Over the years this discussion has resembled a battle of faith (as between Catholics and Protestants) rather than a scientific discourse. In my opinion, science was the main victim at first. But now the whole world suffers with colossal consequences, as we have already seen in recent months and will see in the years to come with even greater damage.

Unfortunately, therefore, I am not too optimistic about the way in which the WHO will move towards the degree of importance attached to aerosol contamination. Take another look in Northern Ireland to see how Catholics and Protestants still face each other today.


I have just stumbled upon a new study, which gives me more direction in estimating the importance of the different forms of contamination, which points even more to the great importance of the aerosol contamination compared to the contamination via the droplets.

At the end of this piece, you will find these figures.


Before I discuss that study, I briefly describe what I think are the most important findings regarding the distribution of Covid-19, which I have come across in recent months and described in my blogs. You can find them via the table of contents and the search option on this site.

  •  A very large part of the infections in the world took place before the lockdown via super speech events.
  • Covid-19 largely follows the spread pattern of influenza around the world.
  • In houses with a patient, significantly fewer roommates were infected than you would think, based on the assumed danger of infection within 1.5 meters and through objects.
  • Based on the patterns of spread and the studies carried out, the chance of being infected with Covid-19 via surfaces is virtually zero.
  • If you are infected at a superspread event, you will have significantly more symptoms than if you are infected at home. And there are also far fewer people without symptoms.
  • A large part of those with antibodies in the blood have experienced no symptoms.
  • If you get the virus into your nose through drops, it doesn’t automatically mean that someone will get infected for sure.
  • If you get the airborne virus into your lungs through inhalation, you will be sicker than if it gets into your nose through a drop.
  • In all situations a minimum number of virus particles is needed to become infected or ill. (“Viral load”).


The ratio between infection via larger droplets and via aerosols

So the key questions are:

  • How does the virus get into anyone? It’s different with different viral diseases. (HIV is very different from influenza). There are only a few places on/in the body, where that leads to an infection.
  • If it has entered the “right” place then it doesn’t mean that you will definitely be infected by it. It is mainly about the amount of the virus and the way your body tries to remove it. There are several methods for that.
  • And if you do get infected, the question is how sick you get from it. There are people who don’t notice it (asymptomatically) and people who get very sick of it and die. Unfortunately we don’t know the real percentages yet and they depend very much on the age of the infected person. But worldwide we now come across figures that are somewhere between 0.1 and 0.5%.

So it’s about the ratio between the infections via larger droplets and via aerosols.

A recent study provides very important information in this respect: This is the summary of the results:


The main results of this study are, as it is described above the article:

  • The smaller the exhaled droplets are, the more contagious the short distance airborne route is.
  • The speed of ejection has a significant influence on the distance a droplet travels and the change in its size.
  • The large drop route is only dominant if the persons are within 20 cm of each other when speaking, or 50 cm when coughing.
  • The large droplet route only contributes 10% to exposure if the droplets are smaller than 50μm when people are 30 cm apart face-to-face.

This too is a study based on a model with certain assumptions. After all, how many viruses do the droplets with different sizes contain? Is one infected or not if one gets that drop and how many viruses are then minimally needed? But it is in any case a more solid foundation than I have found so far about the large drops and the 1.5 meters.


However, this other study is the first to attempt to quantify how much virus you need to ingest via aerosols to get infected. This depends on the number of virus particles in the air and the duration of inhalation. The key concept here is “quanta”. It is a complex matter, but if you read the study it is good news that with aerosols you don’t get infected after one or two breaths. It depends on how many aerosols there are in the air and how long you are in that environment. This study shows that in many cases it can take much more than ten minutes.


With all this I found this extensive source about forms of diffusion and the importance of aerosols very instructive (it may be more than 10,000 words, but if you have time I would really read it).

Finding the right balance

The big challenge for the world is, on the one hand, to ensure that as few new people as possible become seriously ill as a result of this virus and, on the other hand, to reduce the damage to society (economy, social, public health, etc.) to zero.

Unfortunately, a balance is always needed. Through a complete lockdown, as few new people as possible will become seriously ill, but the damage to society is colossal.

With regard to all kinds of risks in our society we make such a balance. We have more than 600 road deaths in the Netherlands. If we lower the speed limit to 30 km/h on motorways, the number of deaths will decrease by, let’s say, 200.

So by maintaining 100 km/h as the speed limit, we accept those 200 extra fatalities. Or we give people room to smoke, while the number of deaths is therefore estimated at – much more than – 10,000 per year.

We now realise that national lockdowns cause far too much damage. Even local lockdowns should be avoided. But it is also necessary for citizens to be able to properly assess what risks they really run and where those risks are. Because otherwise, their behaviour will be (severely) restricted, with adverse consequences both for themselves and for society (economic, social and public health).

For smart measures, we will need to know how people can really be infected, how high the risks of infection are in various locations and what can be done to reduce those risks. Both on an individual level and in terms of environmental factors.

The attitude of the WHO/RIVM is that it is almost exclusively done through large drops and direct contact. Keeping a distance of 1.5 meters, washing your hands and coughing in your elbow is not only one-dimensional, but is not supported by empirical research. More and more research shows that there is much more going on.

In order to be able to keep that up, WHO/RIVM can only state that people, if things go wrong again, have not kept the 1.5 meter distance. (The ultimate circular reasoning).


This one-dimensionality is in my opinion the reason that the virus is not under control worldwide. And that in Europe, somewhere between October and December, the virus is going to strike again in the same way as it does now in Melbourne. While a month ago in that state of Victoria only a few new cases per day were discovered, this has already risen to 300. This has created a lockdown of the entire state with more than 6 million inhabitants!

Based on all the studies I’ve read, I’m giving scientists a “best guess” of the importance of the different forms of infection and how to minimize the risks.

I think that with this “best guess” in the world, we will make a lot of progress in fighting the virus and maintaining our society.

I hope for a better version of this “best guess” based on the input of experts with an open mind for all that is available. So not based on biased positions. After all, we know only too well how that went for centuries with the struggle between Catholics and Protestants.


My best guess is:

  • 75% of all infections happen at so-called super-spread events. These are gatherings where 5 or more attendees are infected. They take place in closed rooms with little or no fresh air. This also includes infections that pass through an HVAC system, in which the virus particles are spread over all areas of the building/complex. I estimate that more than 99% of these contaminations occur via aerosols.
  • The other infections take place per person, as it were. (With sometimes more than one at a time). This can be done in three ways:

o You get a drop of an infected person in your nose/mouth/eye. This can happen with coughing/sneezing and talking, but only at a very short distance.

o If an infected person coughs / sneezes / talks and you are at a short distance, you breathe in the aerosols for a while, which are released during the coughing / sneezing / talking.

o You spend some time alone or with a small number of people in a room where aerosols have been released into the air by that one patient, and you become infected.

Of course, in care situations (hospitals, care centres) the above occurs relatively more often than in a normal home situation.

My best guess for these three variants (i.e. based on the number of people infected) is:

  • Via a drop of an infected person in your nose/mouth/eye I estimate 2%.
  • By breathing in aerosols at a short distance for a while I estimate 8%.
  • By breathing in aerosols for a while I estimate 15%.

Based on this best guess I will come up with a document one of the coming days, where everyone can read what to do in specific situations based on the actual risk and the risks you are willing to run.

This is much more than the 1.5 meter doctrine, as I have already shown in this piece.

Nu de WHO de eerste stap heeft gezet

Bij de kritiek op mijn werk sinds eind maart werd er vaak gesteld dat ik toch geen viroloog/epidemioloog was of dat ik geen wetenschapper zou zijn. Dat was dan eigenlijk al voldoende om niet serieus op mijn bevindingen in te (hoeven) gaan.

Dat miskent het universele karakter van onderzoeken over veel vakgebieden heen. Mijn kracht op school zat in de B-vakken. En bij mijn studie specialiseerde ik me in methoden en technieken van onderzoek plus statistiek. Die kennis kan ik op veel vakgebieden toepassen. Ook als mijn materiekennis beperkt is, kan ik vaak wel vaststellen of het onderzoek juist is uitgevoerd en of de conclusies, die worden getrokken onderzoeksmatig terecht zijn getrokken.

De regels van de logica spelen daarbij een grote rol. En in alle vakgebieden (zeker ook bij de peilingen en ook als ik ze zelf uitvoer) merk je dat veel van de conclusies minder hard zijn, dan ze lijken. Het zou best zo kunnen zijn, maar 100% zeker is het niet.


Zwak onderbouwd

Veel van hetgeen ik in het begin voetstoots had aangenomen van de virologen/epidemiologen/microbiologen bleek, toen ik me erin verdiepte, methodisch gezien nogal zwak onderbouwd te zijn. Plus dat men met regelmaat ernstig zondigde tegen de basisvoorwaarden van de logica. Men redeneerde naar het gewenste eindresultaat toe.

Een mooi voorbeeld is dit document van de RIVM van 30 juni. Dit staat er letterlijk onder punt 2:

Ik moet jullie bekennen dat ik alleen maar verbijsterd kan kijken naar dit punt 2 en de conclusie die daar dan door het RIVM wordt getrokken.

Ik heb die interessante studie over de Diamond Princess ook bestudeerd. Daar is nog wel wat over te zeggen, maar laten we even aannemen dat onomstotelijk bewezen is dat het ventilatiesysteem op het schip niet heeft gezorgd voor de snelle verspreiding van de besmettingen.

Dan zou mijn conclusie zijn dat het systeem op het schip blijkbaar goed heeft gefunctioneerd. Wellicht met voldoende verse lucht en/of de juiste filters. Maar hoe durf je zonder blikken of blozen op basis van dit een voorbeeld te stellen “dat dit geen rol lijkt te hebben gespeeld in de epidemie en dat er geen reden is het huidig beleid aan te passen”.

Een van de basisregels van de logica is dat de “absence of evidence” niet de “evidence of absence” is.

Voor zo’n belangrijk onderwerp als de rol van ventilatiesystemen is dat wel een uitermate povere onderbouwing.

Dat is eigenlijk alleen maar te begrijpen vanuit het feit dat de WHO/RIVM tot gisteren stelde dat besmettingen via direct contact (druppels) verloopt en vrijwel niet via de lucht. Dus echt moeite doen om te laten zien dat het wel via ventilatiesystemen kan lopen, mag je blijkbaar van WHO/RIVM niet verwachten.


Wat gaat het WHO/RIVM verder doen met de aerosols?

Juist omdat het een patroon is, waarbij men onder het mom van “wetenschappelijk bezig zijn”, er alles aan doet om zoveel mogelijk te laten zien dat men het altijd al bij het rechte eind had, is men nu dus bezig te erkennen dat er sprake kan zijn van aerogene verspreiding, maar zal men de invloed ervan als beduidend minder groot blijven beschrijven dan die van besmetting via direct contact. In dit stuk aan het RIVM leg ik uit waarom ik het standpunt heb, dat die rol van aerogene verspreiding beduidend groter is dan die van de besmetting via direct contact.

Het rapport dat gisteren van het RIVM is uitgekomen, laat al zien hoe het RIVM het effect van de aerogene verspreiding wil downplayen. In het nieuws was dat het RIVM nu wel onderkende dat er besmettingen via de lucht plaats konden vinden, maar in de toelichting in de richting van de media, en als je de studie leest, dan zie je de lijn die ik al verwachtte van de WHO zich al aandienen.

Lees maar deze toelichting van de onderzoeker bij de NOS.

Dit is de kern:

Ik heb de wetenschappelijke studie gelezen waar de resultaten in staan van wat ze hier stellen.

Het voert te ver om hier heel diep op die studie in te gaan. Maar de essentie is dat men een aantal aannames doet. En die in een model stopt. Aan de hand van die aannames voert men berekeningen uit. En op basis van die berekeningen trekt men conclusies.

De cruciale component hierbij zijn aannames. Als je andere aannames doet, dan krijg je andere uitslagen.

De twee belangrijkste aannames voor het model zijn: hoeveel aerogene virusdeeltjes worden door besmette mensen in de lucht gebracht, en hoeveel virusdeeltjes moet je inademen om er ziek van te worden.

Ten aanzien van het eerste heeft men bij het onderzoek vastgesteld, dat een klein deel van de besmette mensen veel meer virusdeeltjes in de neus had dan anderen. Men gaat er bij de berekeningen van het model vanuit dat die personen dus in dezelfde mate veel meer aerogene virusdeeltjes in de lucht brengen. Die personen worden “superspreaders” genoemd.

Wat het tweede onderdeel betreft, hoeveel virusdeeltjes je moet inademen om er ziek van te worden, is niet proefondervindelijk vastgesteld. Op basis van studies met andere ziektevormen heeft men daar een keuze bij gemaakt.  Voor COVID-19 zijn die cijfers namelijk niet bekend.

Die keuze is echter wel bepalend voor het eindresultaat van het model. De waarde die men hiervoor heeft gekozen is gebaseerd op andere ziektes en is nogal hoog. Laten we als een simpel voorbeeld even zeggen dat er 100.000 viruseenheden nodig zijn om ziek te worden. Als men dan berekent dat er 200.000 viruseenheden in de lucht zweven, dan kunnen er maximaal 2 mensen besmet worden.

Maar stel dat het aantal eenheden om ziek te worden op 1.000 eenheden wordt vastgesteld, dan kunnen er dus 100 keer zoveel mensen besmet worden door die 200.000 viruseenheden. Dus die aanname van het aantal benodigde viruseenheden is bepalend voor de eindresultaten.

Nu is het interessant dat op de website van het RIVM iets staat over aerogene verspreiding van het influenzavirus. Dit is de tekst.

Er zijn sterke aanwijzingen dat dit met COVID-19 ook het geval is. Dat er niet al te veel virusdeeltjes nodig zijn om ziek te worden.

Maar door wel een veel hogere waarde in het model te stoppen, is men tot de conclusie gekomen dat mensen amper besmet kunnen worden door het virus in de lucht.

Had men andere aannames gedaan, en aangenomen dat er 100 keer minder virus voor besmetting nodig is, dan zouden de uitkomsten totaal anders zijn. (En wie het onderzoek van Wells uit 1955 nog een keer terugleest, ziet hoe die aerogene verspreiding bij bijvoorbeeld influenza kan huishouden in de longen).

Maar deze uitslag van het onderzoek is precies datgene wat het RIVM (en de WHO) wil. Gewoon doorgaan met het concept van de superspreader in plaats van de superspreading omstandigheden. Een persoon die veel anderen besmet omdat hij zoveel virussen in zich draagt. (“De superman” onder de besmette personen zoals prof. Voss bij het debat bij Op1 zei). En als die er niet is, dan worden mensen niet via de lucht besmet.

Zodat men door kan gaan met het concept dat eigenlijk de enige belangrijke manier van verspreiden via direct contact is. En als we maar die superspreading personen kunnen identificeren zijn alle problemen over!

Maar met een open mind naar allerlei gebeurtenissen kijken, dat is niet zo makkelijk voor WHO/RIVM. Zeker niet als dat zou betekenen dat het belang van de overdracht via druppels beduidend kleiner is dan men tot nu toe aannam.

Want het is zo makkelijk om te zeggen: “Houd 1,5 meter afstand””. En als er toch uitbraken zijn: dan heeft men zich niet aan die 1,5 meter gehouden.


De aanwijzingen zijn veel sterker dat het bij grootschalige besmettingen tijdens superspreading events niet zozeer komt door een superspreader die aanwezig is, maar juist omdat de omstandigheden voor de virusdeeltjes gunstig zijn om lang te blijven zweven en zo een groot deel van de aanwezigen te besmetten. Zo kan iedereen een superspreader worden, mits de omstandigheden maar juist zijn.

Maar dat is geen uitkomst die het RIVM of de WHO wil hebben. Want zodra men vaststelt dat de besmettingen tijdens superspreading events via de lucht zijn gegaan, dan stort hun hele kaartenhuis in elkaar. Superspreading events zijn de aanjager van de pandemie, zoals op veel plekken gesteld wordt. En als aerogene verspreiding zo besmettelijk is, dan spelen de besmettingen via direct contact een kleine of zeer kleine rol.

Misschien wordt het eens tijd dat de Nederlandse media prof. Christian Drosten interviewen, die gesteld heeft dat de aerogene besmetting waarschijnlijk belangrijker is dan de besmetting via direct contact.

Want als de WHO en het RIVM op basis van hun koppigheid maar weigeren de sterke aanwijzingen onder ogen te zien, kunnen we daardoor in het najaar in forse problemen terechtkomen.


Vooral nadat ik gisteravond burgemeester Bruls hoorde bij Nieuwsuur. Het heeft me weer een nieuw paar schoenen gekost en een televisie.

Eigenlijk gaf de voorzitter van de Nederlandse veiligheidsregio’s onbeschaamd aan dat als er in Nederland in het najaar een forse uitbraak zou komen, we dan niet met heel gerichte lokale of regionale maatregelen gaan komen, maar net zoals de afgelopen maanden weer landelijke maatregelen zullen gaan nemen.

Goh, het is niet alleen het RIVM die de afgelopen maanden maar weinig heeft bijgeleerd.

De ultieme lakmoesproef (Bewaarexemplaar)

De afgelopen dagen is er veel gebeurd. Ook is er veel nieuwe informatie beschikbaar gekomen. Op basis daarvan heb ik een belangrijk besluit genomen en heb ik dit blog “de ultieme lakmoesproef” genoemd.

Lees meer

Game, set & match; het zijn de aerosols

Het bijzondere handboek van William Firth Wells uit 1955

FTM plaatste vandaag een kritisch stuk van Pepijn van Erp over de uitspraken van Willem Engel en van mij. Daar staat  o.a. dit cruciale stuk in. Het gaat om het feit dat WHO/RIVM stellen dat de verspreiding van COVID-19 via grotere druppels gaat, en Willem en ik stellen dat het (vrijwel alleen) gaat via minuscule virusdeeltjes die in de lucht blijven hangen en worden ingeademd. Dit staat in dat artikel:

De link die je dan in het artikel kunt volgen laat dit zien:



Ook op deze plek kun je lezen dat de WHO en andere wetenschappers zich baseren op het onderzoek van Wells uit 1930. En ook in Medical Xpress staat hetzelfde beschreven.

Nu ben ik van nature nieuwsgierig en ik wil dan graag naar de bron gaan om te kijken wat er dan echt staat. Het kostte veel moeite om dat boek uit 1955 te vinden, maar inmiddels heb ik het en het is meer dan de moeite waard.


Het gaat over het werk dat Wells sinds 1930 gedaan heeft met betrekking tot de besmettelijkheid van allerlei ziektes, met verslagen over veel experimenten. Terecht dat dit een soort handboek is. Wat knap wat die man in die 25 jaar allemaal heeft gedaan.

Als hij nog had geleefd dan hadden we deze discussies niet gehad en hadden we wereldwijd veel minder slachtoffers gehad.


De onderbouwing van de 1,5 meter

Toen ik in het boek van Wells zocht naar die “proefondervindelijke vuistregel” (citaat Pepijn van Erp) sloeg ik van verbazing achterover. Het betrof alleen onderzoek naar hoe ver grotere druppels zich verspreiden als ze uit de mond of neus van een persoon komen. En ja de meeste komen dan binnen 1 meter op de grond terecht. Maar op geen enkele manier werd daarbij vastgesteld, of iemand dan ook besmet werd als hij/zij die druppels dan ook binnenkreeg.

Het was zoiets als we meten hoe ver de beste golfspeler de bal kan slaan. Dat is meer dan 400 meter. Maar dat betekent nog niet dat het balletje ook in de hole terechtkomt. Dat moet je apart vaststellen.

Dus Pepijn van Erp beschrijft eigenlijk alleen de baan die een grotere druppel aflegt als hij uit de mond of neus van een besmet persoon komt. Het RIVM heeft het dan letterlijk over dat de druppel “de ballistische baan van een kanonskogel volgt”.

Maar dat doet een pingpongballetje ook. En het maakt wel een verschil of je door een kanonskogel geraakt wordt of door een pingpongballetje.


Uit de titel van het boek is goed op te maken wat het onderwerp is van dit verzamelwerk van 400 pagina’s ”Airborne contagion and Air Hygiene”. Dat staat ook expliciet in de onderwerpomschrijving (pagina 319):

“Droplet infections are primarily airborne; airborne epidemics are absent from an ecological population provided with adequate air hygiene”.

En het hele boek gaat daarover. Ten aanzien van een hele serie ziektes, die via besmettingen verlopen. Vooral via bacteriën/parasieten, maar ook via virussen. Er wordt verslag gedaan van een groot aantal experimenten. Hoe die besmetting dan verloopt en wat voor maatregelen je kunt nemen in het binnenklimaat om die besmetting te voorkomen. Echt imposant.

Maar ik viel van mijn stoel toen het ging over de dierproeven met de tuberculosebacterie en het influenzavirus. Bij beide proeven waren er resultaten waar Wells zelf over zegt: “truly astonishing” (blz 119).  De dieren werden verdeeld in groepen waarbij een groep alleen grote druppels met de bacterie te verwerken kregen en een andere groep kregen alleen microdruppels.

Er was een groot verschil tussen de dieren die de grote druppels “aangeboden” kregen en de dieren die de microdruppels “aangeboden” kregen.

Het verschil was een factor van 16 keer. 32 van de 33 dieren die de aerosols inademden kregen een longinfectie.

Kortom: grotere druppels zorgen niet voor een infectie met tuberculose, maar het gebeurde volledig via aerosols, die door het dier (de mens) een tijd worden ingeademd en zich dan “nestelen” in de longen.


Maar ja, zullen Pepijn en de “usual suspects” van RIVM, OMT en de televisie tegenwerpen, tuberculose is een bacterie.

Maar dan zien we op pagina 119 het volgende over proeven met muizen: “Influenza virus geïnhaleerd in grote en kleine druppels DUPLICEERDE het effect dat waargenomen was in de experimenten met tuberculose”. Muizen die de aerosols inademden gingen snel dood. Terwijl de muizen die met de grote druppels in contact waren gekomen er veel beter vanaf kwamen.

Er staat vervolgens dat het influenzavirus dat in microdruppels werd geïnhaleerd veel besmettelijker was dan als die druppels uit de lucht gehaald werden en in de neus werden aangebracht. In de rest van het hoofdstuk worden nog andere proeven beschreven met andere besmettelijke ziektes, zoals groep C Streptococci. En steeds zijn de resultaten hetzelfde.

De kleinste deeltjes kunnen rechtstreeks doordringen tot de longen en daar, als ze in voldoende aantallen zijn, heel erg huishouden. Grotere deeltjes/druppels lukt dat niet of in veel mindere mate, stelt Wells. Die worden in de bovenste luchtwegen tegengehouden en leiden niet of veel minder tot een besmetting.

En ga nu niet zeggen dat COVID-19 anders zal werken dan het influenzavirus. Besef dat het WHO-RIVM-beleid ten aanzien COVID-19 gebaseerd was op het beleid dat al jarenlang wordt gevolgd ten aanzien van influenza.



Het is verbijsterend dat al in het veel geroemde handboek van 1955 heel expliciet uitgelegd wordt dat de aerosols bij vrijwel alle ziektes die onderzocht zijn, het grote gevaar betekenen. Ze gaan direct naar de longen en doen hun vernietigende werk. Maar men heeft blijkbaar nooit de bron opgezocht en alleen datgene gebruikt wat een ondersteuning was van het standpunt dat men toch al had ingenomen.

De grote druppels (kanonskogels of niet) komen, als ze je überhaupt raken, in de bovenste luchtwegen terecht en kunnen heel slecht de longen bereiken.

Maar WHO, en dus alle RIVM’s ter wereld, houden zich niet aan datgene dat Wells al in 1955 proefondervindelijk vast heeft gesteld: het gevaar komt niet van de grotere druppels.

We moeten ons beschermen tegen het te lang inademen van de aerosols. En we kunnen per direct wereldwijd de social distancing, 2 meter, 1,5 meter of 1 meter afschaffen.

Mijn 7e onderwerp van de checklist kan ik nu ook aankruisen.


Luchtverversing en hogere luchtvochtigheid zijn de bescherming tegen het lang blijven hangen van besmettelijke aerosols. Buiten blijven de aerosols niet om je heen hangen.

Snap je nu waarom in de slachterijen wereldwijd zulke grote uitbraken waren (weinig ventilatie en lage temperaturen zorgen voor de ideale omstandigheid voor het virus om te blijven zweven)?

Maar snap je nu ook waarom WHO en RIVM dat als zodanig niet benoemen, want als ze dat zouden erkennen, dan zou hun hele stellingname over de 1,5 meter-maatschappij worden ondergraven.

En wat er in Beijing is gebeurd de afgelopen tijd bevestigt ook dat patroon. (In een groothandelscentrum bij de vlees- en visafdeling, waar het ook stukken koeler is dan elders).


Zolang WHO en RIVM niet maximaal inzetten op het verhinderen van de zwevende virussen (door bijvoorbeeld alle ventilatiesystemen in Nederland voor eind oktober “coronaproof” te maken), maar wel de anderhalve-meter-samenleving krampachtig overeind te willen houden, gaan er wereldwijd honderdduizenden mensen nodeloos dood (zo niet meer) en worden de economie en samenleving in een wurggreep gehouden van het verplicht aanhouden van 1,5 meter afstand.

Ik hoop dat politici en media en burgers nu beseffen dat RIVM, OMT en de usual suspects in de media het fout hebben, en gezorgd hebben voor een verkeerd beleid met enorme maatschappelijke consequenties. Op basis van deze informatie van Wells en wat we nu weten over superspreading events is een overzichtelijk en simpel beleid te voeren, waarbij ook in het najaar de risico’s van besmettingen goed onder controle kunnen worden gehouden en de economische en sociale gevolgen sterk beperkt kunnen blijven.


WHO/RIVM negeren de nieuwste bevindingen met enorme gevolgen

In dit blog zal ik laten zien hoezeer de WHO en het RIVM cruciale nieuwe onderzoeken negeren, met enorme gevolgen voor de samenleving en risico’s voor de volksgezondheid.


Ik heb twee schrijnende voorbeelden gevonden van hoe de WHO/RIVM en de meeste deskundigen die we in de Nederlandse media zien, nieuwe onderzoeksresultaten negeren of die bevindingen zo buigen, dat die altijd in hun -inmiddels achterhaalde- opvatting past.

Het gaat om de cruciale vraag hoe mensen elkaar kunnen besmetten. Dat is immers de belangrijkste kennis om de verspreiding van het virus te vertragen en te stoppen. De WHO/RIVM gaan ervan uit dat de verspreiding volledig plaatsvindt via “direct contact”. Dit staat bijvoorbeeld in een “Scientific Brief” van de WHO eind maart 2020.

Dat “direct contact overdracht” kan dus gebeuren, zoals hierboven staat, als je heel dichtbij een besmet persoon bent geweest, of als je voorwerpen of oppervlaktes aanraakt die een besmet persoon ook heeft aangeraakt.

Om ons te beschermen tegen besmetting met COVID-19 moeten we volgens de WHO en het RIVM aan social distancing doen. In Nederland is dat 1,5 meter afstand houden en veel handen wassen.  De verspreiding via aerosols, minuscule druppeltjes die lang in de lucht blijven zweven, vindt volgens de WHO/RIVM niet of amper plaats en als het gebeurt, spelen ze nauwelijks een rol in het verspreidingsproces. Dat heeft directeur Van Dissel regelmatig gezegd. Zie hier o.a. zijn opmerkingen in de Tweede Kamer begin april, zoals Trouw schreef.

Op basis van deze uitgangspunten heeft Nederland vervolgens de 1,5 meter-samenleving ingevoerd als het nieuwe normaal.

Maar via de nieuwste onderzoeken door buitenlandse wetenschappers (o.a. het onderzoek in Gangelt van prof. Streeck) zijn er steeds meer bewijzen voor de grote rol van die lang zwevende microdruppels (Dit is een groot aantal wetenschappelijke artikelen over dit onderwerp).  Onderzoeken naar superspreading events, die aan de basis staan voor de gigantische groei van het aantal besmettingen, laten steeds sterker zien dat het niet anders kan, dan dat daar vooral via aerosols besmetting heeft plaatsgevonden over veel grotere afstanden dan 1,5 meter.

Op basis daarvan is mijn conclusie, en die van vele anderen, dat COVID-19 voor het overgrote deel juist wordt verspreid via aerosols, die in besloten ruimtes worden ingeademd door mensen die daar enige tijd in verkeren. En dat de “direct contact”-besmetting een veel kleinere rol speelt. Ik zie steeds meer bewijzen dat “direct contact” met mensen en voorwerpen bij COVID-19 vrijwel geen enkele rol speelt (Zo is er de bevinding van prof. Streeck in Duitsland bij het onderzoek in de huizen van 300 besmette personen, dat er geen overdracht via voorwerpen mogelijk is).

Op basis hiervan zou de 1,5 meter-maatschappij onnodig zijn. En bovendien ook nog onveilig, omdat je daarmee allerlei risicosituaties handhaaft, waarin het virus zich onder de verkeerde omstandigheden, over veel grotere afstand alsnog verspreidt.

Via twee indringende voorbeelden wil ik laten zien dat aerosols bij superspreading events worden genegeerd/ontkend door de WHO/RIVM en door een groot aantal virologen en epidemiologen die regelmatig in de media verschijnen. Daarnaast wil ik laten zien hoe men zich in bochten wringt om die nieuwe inzichten toch in hun oude opvattingen te laten passen.

1. De SARS-vlucht uit 2003 tussen Hong Kong en Beijing

Eerst een veelzeggende video naar aanleiding van de uitzending van De Kennis van Nu van 11 mei jl.  Kijk hoe de befaamde klinisch epidemioloog professor Rosendaal uit Leiden daarin redeneert, om uit te komen op de gewenste conclusie, namelijk dat de besmetting via direct contact tot stand kwam, zoals door de WHO/RIVM altijd wordt beweerd.


Op een China Air-vlucht van Hong Kong naar Beijing besmette een 72-jarige man in totaal 2 stewardessen en 20 medepassagiers met SARS.  Dit is het plaatje uit het wetenschappelijk onderzoek dat naar aanleiding van deze vlucht is uitgevoerd. Het toont de gemarkeerde zitplaatsen van de besmette passagiers ten opzichte van de verspreider, die met het rode kruisje is aangegeven.

Dus er hebben in dit vliegtuig 22 besmettingen plaatsgevonden tot 7 rijen schuin voor en 5 rijen achter de virusdrager. Maar juist niet bij de twee personen die ruim drie uur lang pal naast hem zaten. Het wetenschappelijk onderzoek naar het incident  uit 2003 wijst besmetting door de lucht (airborne) als meest waarschijnlijke boosdoener aan, omdat de meeste besmette personen op meer dan 1,5 meter (tot wel 5,5 meter) van de patiënt zaten. Dit staat er:

Maar prof. Rosendaal zegt tijdens de uitzending dat als de besmettingen niet IN het vliegtuig binnen 1,5 meter hebben plaatsgevonden, dat die dan wel BUITEN het vliegtuig, bijvoorbeeld tijdens het boarden, binnen die afstand moeten hebben plaatsgevonden (wat in het wetenschappelijk artikel juist niet wordt aangenomen!)

Besef dat dit item bij “De Kennis van Nu”  werd aangekondigd met de vraag “waar komt die 1,5 meter nu vandaan?”.

Een goed voorbeeld van oogkleppen op:

  • De enige wijze waarop de overdracht plaats kan vinden is per direct contact.
  • 90% van de besmette personen zit op meer dan 1,5 meter.
  • Dus dan moeten die ergens anders door direct contact met de patient zijn besmet.

Is dat een logische en wetenschappelijk verantwoorde conclusie? Natuurlijk niet. Je moet nogal wat gedachtenkronkels maken om te accepteren dat de patiënt blijkbaar buiten het vliegtuig grote aantallen passagiers via direct contact heeft besmet, maar dat hij zijn beide directe buren tijdens de 3 uur durende vlucht, niet heeft besmet. Plus dat in het wetenschappelijk artikel nota bene expliciet wordt gesteld, dat besmetting door de lucht de meest logische verklaring is voor het besmetten van medepassagiers op grote afstand.

2. De repetitie van het koor in Seattle in maart 2020

Het tweede voorbeeld is het onderzoek naar de besmettingen bij het koor in Seattle. Ook een heel interessant onderzoek naar een superspreading event, dat voor het eerst werd beschreven in de L.A.-Times eind maart 2020.

Dit onderzoek is door het CDC in de VS uitgevoerd. Dat is de Amerikaanse tegenhanger van het Nederlandse RIVM.

Eén persoon heeft volgens dat onderzoek 53 van de 61 personen besmet (87%). Dit is een plaatje uit dat onderzoek.

Wat is dan de logische conclusie?  Dat de besmetting plaats heeft gevonden omdat al die koorleden binnen 1,5 meter van die ene virusdrager zijn gekomen en toen vrijwel allemaal besmet zijn geraakt? Of dat het virus in kleine druppels is gaan zweven die gedurende de hele repetitie zijn ingeademd door het hele koor?

Wat denkt u?  Via het directe contact binnen 1,5 meter of door de lucht op grotere afstand?

De CDC is duidelijk in zijn conclusie, want dit staat er:


Dus ook op basis van dit voorbeeld concludeert de CDC dat afstand houden tot elkaar het belangrijkste is.

In Nederland is er ook een koor geweest waarvan het overgrote deel der leden besmet is geraakt. Trouw heeft daar het eerst over gepubliceerd.  En ook bij andere bekende superspreading events (zoals op 5 maart in Kessel) is een groot aantal van de aanwezigen via aerosols besmet.

Om dit cijfer van 87% besmettingen in Seattle reliëf te geven, dient u te beseffen dat binnen een huishouden met één virusdrager, slechts 10 tot 35% van de leden van dat huishouden wordt besmet. Dat laatste cijfer komt uit het onderzoek in Gangelt.  En dat dus bij deze repetitie van 2,5 uur in Seattle vrijwel iedereen is besmet (87%).

De grote gevolgen van het negeren van de besmetting door de lucht

Maar noch prof. Rosendaal, noch het Amerikaanse CDC trekt de logische en meest voor de hand liggende conclusie met betrekking tot de wijze van besmetting tijdens deze superspreading events, namelijk via de lucht. Virusdeeltjes die ook al bij praten (en zeker bij zingen) door de patiënt naar buiten worden gebracht en die dus de kans lopen om een tijd lang te blijven zweven. Deze nieuwe studie, die op 13 mei is gepubliceerd, laat dat ook proefondervindelijk zien.

En dit is ook een belangrijk artikel dat net is verschenen: “Airborne transmission of SARS-CoV-2: The world should face the reality.”


Nieuwe onderzoeken naar specifiek de overdracht van COVID-19, geven de WHO of het RIVM geen enkele aanleiding om hun opvattingen aan te passen. Een treffend voorbeeld kunnen we zien toen het NRC op 13 maart het Amsterdamse koor beschreef, waar meer dan 75% van de 130 leden zijn besmet. Dat is dus 7 weken nadat de gebeurtenissen bij het koor in Seattle via kranten openbaar werden. Dit was de uitspraak van de woordvoerder van het RIVM:

Het Nederlandse beleid is gebaseerd op de stellingnames van het RIVM. Het is duidelijk dat zij vasthouden aan eerder ingenomen standpunten, welk nieuw onderzoek er ook bijkomt.

Dat zij nieuwe onderzoeksresultaten niet meenemen in hun beleid en voor alles dat daar niet in past met onwaarschijnlijke verklaringen komen, is vanuit wetenschappelijk oogpunt zeer kwalijk.

Vasthouden aan die oude standpunten heeft o.a. de volgende gevolgen:

  • Men ziet niet de relevantie van de mondbescherming. Zoals Van Dissel het letterlijk zei in een interview met het NRC. “Als men 1,5 meter afstand houdt heb je mondkapjes niet nodig”.
  • Men negeert de risico’s van besmetting door de lucht. Die kunnen bestreden worden door ventilatie en hogere luchtvochtigheid en het goed instellen van het HVAC-systeem in gebouwen. Het is vrijwel zeker dat grote uitbraken in zorginstellingen, kerken, kloosters en cruise- en marineschepen, zijn ontstaan door de verspreiding van die microdruppels via de luchtventilatiesystemen. Maar als je dat ontkent, zoals de WHO en het RIVM doen, dan staat er bijvoorbeeld ook niets over dit onderwerp in de protocollen voor de opening van de scholen.
  • Tegelijkertijd, als je wel goed weet hoe de besmetting via de lucht gaat, dan is het uitstekend mogelijk om maatregelen te nemen waardoor bijeenkomsten met veel meer mensen dan nu is toegestaan, wel plaats kunnen vinden. Hetgeen hele positieve gevolgen heeft voor de horeca, bioscopen, theaters, concert- en evenementenorganisatoren, religieuze bijeenkomsten, etc.
  • Een ander onderwerp waarover  via recent onderoek ook steeds meer duidelijk is geworden, is dat besmet worden in de buitenlucht (vrijwel) niet voorkomt. Daarom was het advies van het gerenommeerde viruslab in de VS “move activities outside”.

En zo zijn er nog meer fronten, waarop met de juiste maatregelen al veel meer kan, zonder dat de gevaren groter worden.

Doordat het RIVM nieuwe onderzoeksresultaten niet meeneemt zijn wij nu in Nederland in de 1,5 meter-samenleving beland.  Een zeer zwakke basis voor een zo ingrijpende maatregel.

Als die nieuwste onderzoeksgegevens wel meegenomen zouden worden, dan zou die 1,5 meter-samenleving niet als de ultieme oplossing worden gezien om te zorgen dat het virus onder controle komt.  Het kan echt veel slimmer, sneller en per saldo ook veiliger.

Daarom een oproep aan allen die zich bezorgd maken over de toekomst van Nederland. Help mee om ervoor te zorgen dat het Nederlandse beleid op basis van het nieuwste onderzoeksmateriaal wordt gebaseerd, zodat we zowel de gezondheidsrisico’s, als de schade voor de Nederlandse economie en maatschappij kunnen beperken.


NAGEKOMEN BERICHT:  In Hong Kong is een studie uitgevoerd met hamsters om te kijken hoe beschermend mondkapjes werken. De cijfers zijn zeer overtuigend. Wat je gewoon al op je vingers had kunnen natellen door de lage cijfers van slachtoffers in Oost-Azie, maar door iemand als Van Dissel altijd wordt ontkend, wordt nu via deze proef met hamsters onomstotelijk bevestigd.

De blinde vlek met grote gevolgen


Het is van belang te weten waar die 1,5 meter eigenlijk vandaan komt, die we zo vaak  horen. En hoe logisch dat voorschrift is in het licht van de recente onderzoeken, die uitgevoerd zijn m.b.t. Covid-19.

Allereerst geeft het WHO op haar website aan, dat er een afstand van 1 meter aangehouden zou moeten worden. In Nederland is daar blijkbaar 1,5 meter van gemaakt. Besef wat voor consequenties die 50 centimeter extra heeft voor ons dagelijks functioneren en voor de economie. Wat is dat extra rendement van die 50 centimeter voor de volksgezondheid? En wat zijn daarvan de economische en sociale kosten voor economie en maatschappij?

Maar waar komt die 1,5 meter eigenlijk vandaan?

In de literatuur over influenza wordt gesteld dat de overdracht van dat virus vooral gaat via druppels en direct contact. In veel mindere mate zou dat op indirecte wijze gaan via aerosols. Dat zijn minuscule druppeltjes die door de lucht zweven.

Dit schema van Dr. Walter Hugentobler maakt dat goed duidelijk.

Het RIVM (en alle prominente virologen) in Nederland zitten in hun pogingen om het Covid-19 virus in te dammen, volledig op die influenza lijn: het gaat via direct contact en dus als je op 1,5 meter blijft is er heel weinig risico. De impact van de andere overdrachtsmethoden zijn volgens Prof. van Dissel van het RIVM heel klein.

Vanuit dat perspectief is het houden van afstand een goede strategie. Maar hoe zeker is het eigenlijk dat de directe overdracht van het Coronavirus binnen een straal van 1,5 meter van een besmet iemand inderdaad de prominente overdrachtswijze is?

De onverklaarbare seizoenspatronen van influenza

Influenza is de afgelopen 80 jaar veel bestudeerd. Maar als je naar die onderzoeken kijkt dan blijkt er toch nog behoorlijk wat onduidelijkheid te zijn over hoe de overdracht van het virus nu echt plaatsvindt.

Dit zijn o.a. studies waaruit vastgesteld kan worden hoeveel men eigenlijk nog niet weet. (1), (2)

In 2014 was er een groot congres in Dubai over infectieziekten. Een arts verbonden aan de WHO gaf een presentatie over de zoektocht naar een verklaring voor de verschillen in seizoenspatronen in de landen onder 30 graden Noorderbreedte.

Dat men daar absoluut nog niet uit is merk je als je die presentatie leest. Het wordt het best aangegeven met de tekst van deze sheet.

Er komen in dat verslag allerlei mogelijke verklaringen langs (dia 14 en verder), maar steeds constateert de auteur dat het geen sluitende verklaring is voor de verschillen in de patronen die er zijn. (Echt een aanrader om te lezen).

Maar als dat niet passend te maken is, hoe weten we dan eigenlijk zeker dat de verspreiding van het influenzavirus overwegend gaat via directe contactvormen binnen 1,5 meter van elkaar? Dat is dan toch niet echt logisch.

Met wat we inmiddels uit wetenschappelijk onderzoek naar de verspreiding van Covid-19 weten, is dat er nog meer onlogische zaken zijn. Zomaar 5 vragen:

  1. Er zijn diverse onderzoeken, die uitwijzen dat de besmetting veel meer binnenshuis dan buiten plaatsvindt. In China wordt een score gemeld van 350 op 1 en in Japan 20 op 1. Prof. Streeck stelde in zijn onderzoek in Heinsburg vast, dat ook daar het overgrote deel van de besmettingen binnen hadden plaatsgehad. Het net gestarte onderzoek onder de Nederlandse besmette Corona-patiënten wijst ook al uit dat besmettingen buitenshuis ver in de minderheid zijn.

De eerste logische vraag is dus: als directe overdracht binnen 1,5 meter tussen twee mensen zo dominant is bij de besmetting van anderen, waarom gebeurt dat dan niet in ongeveer gelijke mate buiten als binnen?  Buiten ontmoeten we immers ook nog eens veel meer vreemden dan binnen, dus dat zou dus helemaal tot veel meer besmettingen moeten leiden.

  1. Uit minstens vier studies van Covid-19 blijkt, dat huisgenoten van een patiënt veel minder besmet worden dan je zou verwachten.(1) (2) (3) (4). Bij die vier studies zien we percentages tussen 5% en 35%. Dus het overgrote deel van de leden in het huishouden waren niet besmet. Maar dat is dan eigenlijk volstrekt onlogisch. Want binnen een huishouden zal die 1,5 meter afstand veel minder in acht genomen zijn, zeker toen men nog niet wist dat de symptomen van de patiënt het gevolg waren van een Covid-19 besmetting.
  2. Op 10 maart vond er bij Seattle een koorrepetitie plaats van 60 man. Men hield zich aan de 1,5 meter, raakten elkaar niet aan en gebruikten desinfecterende middelen. 3 weken later was 75% besmet, enkelen dood. Vergelijkbare cijfers, die we ook zien bij een koor in Amsterdam, zoals beschreven door Trouw. Ook 75% ziek en enkelen dood. Maar die hielden geen 1.5 meter.

Bij het onderzoek van Prof Streeck in Heinsberg bleek dat degenen die tijdens de karnavalsbijeenkomst besmet waren geraakt, zwaarder ziek waren geworden dan de mensen die het virus thuis hadden opgelopen.
Maar hoe kan dat nu? Hoe is het mogelijk dat bij superspreading events een beduidend groter percentage wordt besmet dan thuis en ze ook nog zieker zijn (16% van de besmettingen zonder symptomen, thuis 36%)? Is dat te verenigen met het standpunt dat het overgrote deel van de overdracht via direct 1-op-1 contact gaat binnen 1,5 meter?

Het wordt nog gekker als we dan ook nog weten dat een groot deel van de besmettingen, voordat de lockdowns kwamen, ontstonden bij superspread events.

  1. Op marine- en cruiseschepen zijn heel veel mensen besmet geraakt. Dat lijkt ook het geval te zijn bij nogal wat zorginstellingen. Zou dat nu echt komen doordat al die marinemensen binnen anderhalve meter zijn gekomen van een besmet iemand? Of is er een andere reden?
  2. We zien bij herhaling op televisie opnames van arme landen in Afrika en vluchtelingenkampen. Ook hoe het toegaat in India. Mensen die hutje bij mutje wonen en hutje bij mutje leven. Zelfs het houden van een afstand van 50 centimeter zou daar al moeilijk zijn. Al twee maanden wordt dan dreigend gezegd “als het hier gaat uitbarsten, dan wordt het een ramp……” . Maar die ramp heeft zich niet voltrokken. Niet op Lesbos, niet in Afrika.In India zijn er nu welgeteld 2.000 doden op een bevolking van meer dan 1,3 miljard.

Dit zijn dus al 5 verschillende soorten waarnemingen, waardoor je vraagtekens kan zetten bij de stelling, dat de besmetting overwegend geschiedt via directe overdracht binnen 1,5 meter. Samen met het gebrek aan verklaring van de seizoenspatronen van griep, kan er maar één logische verklaring zijn.

“De overdracht van influenza en COVID-19 geschiedt niet primair via direct contact binnen anderhalve meter tussen een besmet persoon en een ander”

Wat is dan een andere wel logische verklaring?

Maar hoe gaat het dan?  Op basis van de recente studies is dit mijn hypothese:

“De overdracht van influenza en COVID-19 geschiedt vrijwel volledig via aerosols. Je ademt ze in en daarmee komt het virus je lichaam in.  Je moet er wel een bepaalde tijd aan blootgesteld zijn, want anders wordt je niet besmet/er niet ziek van”.

Dit is een uitgebreid artikel van Prof.Shelley Miller, die goed de aerosols beschrijft.

Laten we de 5 vragen nog eens de revue laten passeren en aannemen dat de hypothese waar is:

  1. Omdat aerosols in de buitenlucht vervliegen en niet op één plek blijven, worden mensen daardoor bijna nooit buiten besmet.
  2. Ook als je thuis een patiënt hebt hoeft het niet zo te zijn dat de rest van de leden van het huishouden lang genoeg besmet worden door aerosols. Het kan liggen aan ventilatie en luchtvochtigheid in het huis, of dat men niet lang bij de patiënt verblijft en dat de patiënt weinig aerosols uitstoot.
  3. Bij superspreading events verkeer je 2 à 4 uur in een gesloten ruimte met de aerosols van een besmet persoon. Thuis doorgaans aanzienlijk korter achter elkaar of er is wel ventilatie. Dus dat is de reden dat er meer ziek worden bij die events.
  4. Via interne ventilatie systemen worden aerosols verspreid over ruimtes en blijven dan lang hangen. Daardoor worden er zoveel aanwezigen op schepen en in zorginstellingen besmet.
  5. In vluchtelingenkampen, in Afrika en India, zijn de huizen/tenten van de mensen zodanig, dat er een altijd natuurlijke ventilatie plaats vindt. Ook als er aerosols door een besmet persoon worden uitgestoten, blijven ze niet lang genoeg hangen om iemand te besmetten. Daarom zien we zo weinig besmettingen daar.

Deze nieuwe hypothese geeft dus wel bevredigende antwoorden op ieder van deze vijf vragen.

Het zou prachtig zijn als de grote en jarenlange zoektocht van de virologen en epidemiologen naar de verklaring over de seizoenspatronen van influenza hiermee ook tot resultaat zou leiden. Nog even een ander bewijs dat men hiernaar aan het zoeken was en geen verklaring vond. Dit staat in een paper uit 2016.


Dus laten we kijken of we met deze hypothese dan wel een verklaring kunnen vinden voor de start van een griepepidemie in die gebieden. En ik kan al verklappen, die is gevonden.

Dus de hypothese is: “je wordt besmet door aerosols, die een langere tijd bij je in de buurt blijven hangen en die je in voldoende mate inademt om ziek te worden.”

  1. Besmet worden ten Noorden van de 30e breedtegraad:

Als de luchtvochtigheid laag is blijven de aerosols in een slecht geventileerde ruimte lang hangen. Deze omstandigheid komt alleen in de herfst of winter voor. Dan ontstaat er de griepepidemie.

  1. In de rest van de wereld:

De luchtvochtigheidsgraad is te hoog voor een aerosol om lang binnen te blijven hangen.

(Airconditioning is wel ongunstig, maar als dat gebeurt in ruimtes waar alleen het eigen gezin aanwezig is, leidt dat niet tot grote uitbraken.)

We zien vele verschillende patronen van die griepuitbraak:

  • In deze studie in India blijkt dat de griepgolf in Srinagar, in het noorden van het land  allleen in de winter is (zoals bij ons). Daar was in de winter het weer ongeveer zoals in Nederland. In het veel zuidelijker Delhi was de griepgolf tijdens de moesson (tussen juli en september).
  • In die zelfde studie uit 2014 staat een opsomming van landen onder de 30 graden Noorderbreedte met verschillende patronen van de griep. Bij alle landen, behalve vlak bij de evenaar, zien we dat de griepgolf er is tijdens de regentijden.
  • Maar vlak bij de evenaar ziet men geen duidelijk patroon. Maleisië wordt als voorbeeld genoemd (ook vlak bij de evenaar) en als men meerdere jaren bij elkaar telt wordt het beeld zeer diffuus.

Hoe past dit bovenstaande nu in die hypothese over de grote rol van de aerosols?

Manaus biedt de verklaring

Die verklaring vond ik in Manaus.

Daar zijn de cijfers per dag bekend van de besmettingen met COVID-19. Rond 19 maart begon de uitbraak. Dus er moest tussen 12 en 15 maart iets gebeurd zijn. Maar wat?

Ik vond geen grote gebeurtenissen. Maar wel iets anders. De onderstaande grafiek laat het zien. Op zaterdagochtend 14 maart waren er “heavy rains”:

Via mijn ervaringen in Cuba bij mijn schoonouders weet ik wat er gebeurt. In het huis (waar geen glazen ramen zijn en de deur vrijwel altijd open staat) wonen circa 20 mensen. Soms ben je met 8 man, soms met 4, soms met 12. Men leeft vaak buiten. En binnen probeert men het hoofd koel te houden d.m.v. natuurlijke ventilatie van de lucht, waarbij alles open staat. Plus wat ventilatoren. Eventuele aerosols worden zo snel het huis uit verdreven en verdwijnen. Als ze al niet door de hoge luchtvochtigheid snel neerslaan.

Totdat het erg gaat regenen en onweren en iedereen het huis in vlucht. De deuren en ramen blijven nog wel open. Dus nog steeds prima ventilatie.

Maar dat is niet het geval bij zo’n zware regenbui. En die verklaring heb  ik gehoord van  een deskundige op dat terrein. Zo omschreef hij het

“Bij een regenbui zal er een extra weerstand gaan ontstaan voor lucht die door een open raam naar binnen of naar buiten stroomt. Ventilatie wordt dus moeilijker en dit zal erger worden bij meer regen. De lucht moet dwars door de vallende regen druppels gaan en dit kost drukval, druk van de lucht voor en achter het regenscherm.”

Dus als het hard regent dan is er als het ware een muur van water om het huis. Maar er is meer, en dat lijkt de belangrijkste component erbij te zijn. En dat is onweer. Ik weet nog goed hoe we thuis als het ging onweren de stekkers van de tv en radio uit het stopcontact haalden. Blijkbaar is dat nog steeds verstandig. Ik begrijp dat zeker arme mensen dat nog steeds doen, omdat ze bang zijn dat hun apparaat kapot gaat (of er brand uitbreek).

Dus als het hard regent en het onweert, dan haalt men in die landen de stekker uit het stopcontact van o.a. de losse ventilator(en) die ze hebben. Dus dat is het enige moment dat in die landen binnenshuis de lucht min of meer blijft stilhangen. De regenbui sluit ontsnapping van de lucht naar buiten af. En het uitzetten van de ventilator(en) zorgt dat de lucht ook in huis vrij stil blijft hangen.

Vanuit de website waar het onweer over de wereld bijgehouden wordt is er ook een archief. En als je dan naar Manaus gaat kijken dan heeft het daar dagenlang niet geonweerd in die periode, maar wel op de ochtend van 14 maart.

De lucht in het huis kan niet doorstromen en er zijn geen luchtstromen in huis. Als er binnen het huishouden een persoon aanwezig is die al besmet was dan kan die persoon een groot deel van de 15 à 20 familieleden eenvoudig besmetten.

Dat zijn dus de “distributed superspreading events” van de tropische gebieden. En uit de informatie die ik vanuit Manaus heb gekregen bleek, dat er daarna nog een paar keer vergelijkbare weersomstandigheden zijn geweest en steeds daarna was er weer een stijging van het aantal slachtoffers.

Ook in Guayaquil in Ecuador was iets vergelijkbaar waarneembaar. Daar was op de ochtend  van zaterdag 8 maart onweer. En daaronderstaat in Wikipedia over de nieuwe besmettingen in Ecuador (Los Rios ligt noorderlijk van Guyaquil en daar had het ook geonweerd):



Een andere mogelijke relatie met het onweer zou kunnen zijn wat ik hiet tegen ben gekomen. Prof. Galembeck heeft onderzoek gedaan naar de electrische lading van waterdruppeltjes. Hij constateert o.a. dat tijdens een onweersbui die electrische lading in de lucht verandert. Dat zou een andere verklaring kunnen zijn dat de aerosols, die normaliter bij hoge luchtvochtigheid niet blijven zweven, door die bijzonder situatie tijdens een onweersbui, een ander gedrag vertonen en wel in de lucht blijven.  Dit is een paper over zijn onderzoek.

Welke van de twee verklaringen de juiste is moet verder onderzocht worden, maar het is evident dat die onweerbui het startpunt was van een superspreadevent in Manous en Guayaquit.

Daarom kon men geen patroon zien bij de griepgolven in de gebieden vlak bij de evenaar! Als je over een paar jaar naar de gemiddeldes kijkt dan zie je niet de specifieke momenten die de uitbraken triggerden. Want misschien onweerde het een jaar ervoor niet op 14 maart, maar op 28 maart of op 2 maart!

En met deze uitleg kunnen ineens wel de verschillen in de patronen van de griepgolven in de tropische gebieden verklaard kunnen worden.  De uitbraak van griep en Covid-19 onstaat wanneeer het zwaar regent en onweert….Dat is het enige moment dat in die gebieden er geen doorstroming is van lucht in de huizen en ook geen frisse lucht van buiten komt, omdat “het regenscherm”  die luchtverversing als het ware blokkeert.

Concluderend:  deze hypothese over het besmetten van een ander via aerosols is veel robuuster dan die waarmee de WHO en anderen al jarenlang werken dat het vrijwel alleen binnen 1,5 meter geschiedt. Een hypothese, die wel een antwoord geeft op de 5 hierboven gestelde vragen en ook een elegante en complete verklaring biedt voor de lang gezochte heilige graal van het grieponderzoek.

De grote gevolgen

Hieruit zou dus blijken dat die anderhalve meter veel minder belangrijk is dan hoe de aerosols zich door ruimtes bewegen en ze al dan niet mensen kunnen besmetten. En dat heeft grote gevolgen voor de aanpak besmettingen te verhinderen.

Als deze informatie niet snel door de WHO (en het RIVM wordt meegenomen), dan kan dat grote gevolgen hebben.  Als de aanwijzingen van de WHO/RIVM (deels) op verkeerde uitgangspunten is gebaseerd, dan leidt dat tot veel meer doden wereldwijd en veel meer schade aan de economie dan nodig is.

Niet alleen is de anderhalve meter samenleving onzinnig als het dus vooral de aerosols zijn die binnenshuis problemen kunnen veroorzaken. Het bestrijden daarvan is beduidend simpeler en de economische en sociale restricties zijn ook veel minder drastisch.

En welke bescherming geven spatschermen als het met name de aerosols zijn, die in de lucht zweven, die zorgen voor de besmetting?

Maar qua mensenlevens kunnen die aanwijzingen ook tot grote rampen leiden. Neem India. Daar is nu niet veel aan de hand. Maar in een groot deel van India breekt over twee maanden het regenseizoen aan. En als men dan niet weet welk risico men binnenshuis loopt, dan kunnen daar echt heel veel slachtoffers gaan vallen. Terwijl het beste advies  voor ze is als het zwaar regent (en onweert) voor luchtcirculatie te zorgen (via een ventilator of anderszins).

De grote vraag is of al die mensen die zo lang dachten dat de besmetting vrijwel alleen door het directe contact kwam, nu bereid zijn om te onderkennen, dat een dominante rol van aerosols veel betere antwoorden geven op de zoektocht naar de seizoenspatronen en de resultaten die uit de meest recente onderzoeken komen.

Maar hopelijk zijn er voldoende mensen in de medische wereld, die bereid zijn om feiten en logica onder ogen te zien en er vervolgens alles aan te doen om met de juiste aanpakken te komen. Dit is gelukkig al een website van een groep professoren en artsen die de WHO oproepen om wel de aerosols en de luchtvochtigheid bij hun beleidsadviezen meet te nemen.

Het zal heel veel mensenlevens wereldwijd schelen en het kan de economie en maatschappij overal in de wereld sneller weer laten normaliseren als WHO en RIVM dit alles serieus gaan nemen.