Onderbouwing Corona-enquête #3 — Bijzondere patronen

Al direct bijzondere patronen

Al vroeg werd opgemerkt dat de grote corona-uitbraken begin 2020 in verschillende landen plaatsvonden op plekken met een specifiek klimaat: het was daar een milde winter.

In een wetenschappelijk artikel van 10 maart 2020 werd dat beschreven en onderbouwd met een wereldkaart. De zwarte cirkels betroffen onder meer Wuhan, Bergamo en Seattle.

Maar hoe kon die relatie tussen de uitbraken en het klimaat er zijn als het virus zich via grote druppels verspreidde? In een wat milder klimaat zouden de druppels toch ook binnen 1,5 meter op de grond vallen en mensen kunnen besmetten?

Droge lucht

In die studie werd aangegeven dat de lucht bij een temperatuur rond het vriespunt aanzienlijk minder water kan bevatten dan bij 20 graden. Dat wordt in Nederland iedere winter bewezen in huizen met centrale verwarming: er moeten bakjes water bij de radiatoren worden gehangen om te voorkomen dat de opgewarmde binnenlucht veel te droog wordt.

In dat artikel stond ook hoeveel vocht de binnenlucht dan nog bevat bij kamertemperatuur: een luchtvochtigheid van minder dan 45%. En bij die lage luchtvochtigheid bleven hele kleine virusdeeltjes (aerosolen) in de lucht zweven, in plaats van zich aan een waterdruppel te binden en naar de grond te vallen.

Interessant daarbij is dat er al ruim vóór 2020 wetenschappers waren, zoals Linsey Marr, die aantoonden dat een vergelijkbaar proces zich ook voordoet bij het influenzavirus. Dat is onder meer de reden dat in onze contreien de griepepidemieën uitbreken wanneer de hoeveelheid vocht in de lucht het laagst is (tussen eind herfst en begin lente). Dit is één van die studies. De titel is: Absolute humidity modulates influenza survival, transmission, and seasonality.

Maar die wetenschappers kregen geen voet aan de grond. Het dogma bleef dat een respiratoir virus (zoals influenza) zich vooral via grote druppels verspreidt. (“De zon draait om de aarde.”)

In dat licht is het interessant om te zien hoe op een groot WHO-congres in Dubai in 2014 een groot mysterie werd behandeld: “…dat het influenzavirus boven 30 graden noorderbreedte en onder 30 graden zuiderbreedte een heel ander epidemiepatroon vertoonde dan in de (sub)tropische gebieden. In de eerste groep gebieden was de griepepidemie in herfst en winter, en in de andere gebieden was er een heel ander patroon.” Een rapport uit 2007 behandelde dit onderwerp uitvoerig.

Er werden vele verklaringen aangedragen, zoals dat mensen in de winter dichter bij elkaar zitten. Maar ook als je alles uit die periode terugleest, werd niet de conclusie getrokken die net zo logisch was als “de aarde en Mars draaien om de zon, en niet de zon om de aarde”:

namelijk dat het virus zich dus NIET VOORAL via grote druppels verspreidt.

In de regio’s waar de temperatuur langere tijd laag was (rond het vriespunt) kon een griepepidemie uitbreken, doordat het virus dan met hele kleine deeltjes (aerosolen) langdurig in de lucht bleef zweven. In de gebieden waar de temperatuur nooit zo laag kwam, waren er geen griepepidemieën in de winter, maar was er een duidelijke relatie met regen (en mogelijk onweer).

Begin 2020 werd aan Covid-19 dus dezelfde verspreidingswijze toegeschreven als men dacht dat influenza had: via grote druppels. En de kans op infectie kon je dan sterk verminderen door 1,5 meter afstand te houden en je handen goed te wassen of te desinfecteren na het aanraken van oppervlakken.

Uitbraken in de tropen

Rond half maart 2020 kwamen er grote corona-uitbraken in (sub)tropische gebieden, onder meer in Manaus in Brazilië en in Guayaquil in Ecuador — beide dicht bij de evenaar. Omdat die uitbraken niet konden zijn ontstaan door aerosolen die lang in droge lucht zweefden, ben ik gaan kijken wat de overeenkomst tussen deze uitbraken vlak bij de evenaar was. Dat bleken zware tropische regen- en onweersbuien te zijn, enkele dagen vóór een sterke stijging van het aantal geïnfecteerden.

Het lijkt erop dat zich dan een combinatie van omstandigheden voordoet. Mensen bleven bij elkaar in relatief kleine ruimtes. En de natuurlijke ventilatie die daar normaal gesproken plaatsvindt (waar men vaak geen ramen heeft) haperde — deels doordat de zware regen de luchtstroming tegenhield, deels doordat inwoners tijdens onweer vaak de ventilatoren uit het stopcontact haalden, waardoor de lucht lang kon blijven hangen. Daarnaast is het mogelijk dat door het onweer de elektrische lading van de deeltjes in de lucht veranderde. Ik noem deze factoren als mogelijke verklaringen; welke precies doorslaggevend was, laat ik open. Vast staat dat de Covid-19-uitbraken daar samenvielen met die zware onweers- en regenbuien.

Er waren al uitgebreide rapporten over influenza-epidemieën in die regio’s die eveneens een samenhang met het regenseizoen vertoonden. In India valt de griepperiode tijdens de moesson: net zoals de moesson van het zuidwesten naar het noordoosten over het land trekt, doen de griepuitbraken dat ook.

Ik stelde vast dat de manier waarop Covid-19 zich over Brazilië verspreidde (vanuit Manaus naar het zuiden) sterk leek op hoe influenza dat daar normaal gesproken doet, zoals in een rapport beschreven.

Dit is de kaart die in de zomer van 2020 daarover op mijn site verscheen.

• De linkergrafiek laat zien hoe het griepseizoen in Brazilië rond week 17 bij de evenaar (zoals Manaus) begint en zich in de weken daarna, tot week 26, naar het zuiden verplaatst tot 30 graden zuiderbreedte.
• De rechtergrafiek laat zien hoeveel gevallen van Covid-19 er in week 24 van 2020 in Brazilië waren geconstateerd. Het zwaartepunt lag in het noorden en trok naar het zuiden.

Identiek verspreidingspatroon als influenza

Eind maart 2020 was het voor mij al volledig duidelijk dat het verspreidingspatroon van Covid-19 sterk zou gaan lijken op dat van influenza. Daarover schreef ik het artikel “Covid-19 heeft de griep”.

Ik gaf daarom in mei 2020 aan dat we die zomer niet hoefden te leven onder de dreiging van nieuwe uitbraken — terwijl OMT-deskundigen juist wezen op het gevaar van een tweede golf tijdens de zomer.

In juni beschreef ik in een artikel dat Covid-19 in het najaar wél sterk zou terugkomen, en dat we ons daarop moesten voorbereiden door allerlei ventilatievoorzieningen te treffen, zodat het leven zoveel mogelijk normaal kon doorgaan: “Deltaplan Ventilatie” van 24 juni 2020.

Aan ventilatie is toen amper iets gedaan, en in het najaar van 2020 kwam de tweede golf.

Relevante studies in relatie tot dit hoofdstuk:

1. Lowen, A. C., Mubareka, S., Steel, J., & Palese, P. (2007). Influenza virus transmission is dependent on relative humidity and temperature. PLoS Pathogens, 3(10), e151. doi:10.1371/journal.ppat.0030151.
   Korte samenvatting: Experimenteel onderzoek dat aantoonde dat influenza-overdracht sterk varieert met relatieve luchtvochtigheid en temperatuur.
2. Shaman, J., & Kohn, M. (2009). Absolute humidity modulates influenza survival, transmission, and seasonality. Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America, 106(9), 3243–3248. doi:10.1073/pnas.0806852106
   Korte samenvatting: Laat zien dat absolute luchtvochtigheid een belangrijke determinant is voor influenzasurvival, transmissie en seizoenspatroon.
3. Tamerius, J. D., Shaman, J., Alonso, W. J., Bloom-Feshbach, K., Uejio, C. K., Comrie, A., & Viboud, C. (2013). Environmental predictors of seasonal influenza epidemics across temperate and tropical climates. PLoS Pathogens, 9(3), e1003194. doi:10.1371/journal.ppat.1003194
   Korte samenvatting: Internationale vergelijking waaruit blijkt dat in gematigde gebieden lage absolute luchtvochtigheid belangrijk is, terwijl in tropische en subtropische settings vaker vochtige of regenrijke omstandigheden samenhangen met influenza-activiteit.
4. Morawska, L., Tang, J. W., Bahnfleth, W., Bluyssen, P. M., Boerstra, A., Buonanno, G., … Yao, M. (2020). How can airborne transmission of COVID-19 indoors be minimised? Environment International, 142, 105832. doi:10.1016/j.envint.2020.105832
   Korte samenvatting: Vat samen welke technische en gedragsmaatregelen aerogene overdracht binnenshuis kunnen verminderen, met nadruk op ventilatie, filtratie en bezettingsbeheer.
5. World Health Organization. (2021). Roadmap to improve and ensure good indoor ventilation in the context of COVID-19. Geneva: WHO. URL: https://www.who.int/publications/i/item/9789240021280 
   Korte samenvatting: Officieel WHO-document dat ventilatie positioneert als kernmaatregel om overdracht in binnenruimten te verminderen.

…of lees/download de hele nota (PDF):