Door een publicatie in The Sun wordt met nieuwe bewijzen in het voordeel van Lucy Letby wordt het nog duidelijker dat deze zaak sterk lijkt op de zaak met Lucia de B. Een onschuldige verpleegster tot levenslang veroordeeld omdat er veel baby's door fouten van het ziekenhuis zijn overleden.
Lees volledig artikel: Lucy Letby, de Britse Lucia de Berk
Levenslang wegens moord op baby’s
De Britse verpleegkundige Lucy Letby werd in 2023 veroordeeld voor de moord op zeven baby’s en zeven pogingen tot moord. Een jaar later volgde nog een veroordeling voor een poging tot moord op een andere baby. Ze kreeg vijftien keer levenslang, zonder mogelijkheid van vervroegde vrijlating. Voor de Britse rechtbank was bewezen dat zij tussen 2015 en 2016 op de neonatale afdeling van het Countess of Chester Hospital opzettelijk baby’s had gedood of geprobeerd te doden. (Courts and Tribunals Judiciary)
Maar inmiddels begint de zaak steeds meer trekken te vertonen van een affaire die we in Nederland maar al te goed kennen: die van verpleegkundige Lucia de Berk.
Zij werd in 2003 veroordeeld tot levenslang wegens zeven moorden en drie pogingen tot moord. Ook daar ging het om een verpleegkundige die opvallend vaak aanwezig was bij sterfgevallen en acute medische incidenten. Ook daar speelden statistiek, medische deskundigen en een opeenstapeling van ogenschijnlijk verdachte omstandigheden een belangrijke rol.
En ook daar leek de zaak aanvankelijk volledig rond.
Tot uiteindelijk bleek dat er helemaal geen moorden waren gepleegd.
Hoe Lucy Letby werd veroordeeld
Bij het Countess of Chester Hospital was in 2015 en 2016 een opvallende stijging van het aantal overlijdens en acute verslechteringen onder zeer kwetsbare baby’s te zien. Artsen gingen de gevallen met elkaar vergelijken en constateerden dat Lucy Letby bij veel van deze incidenten dienst had.
De verdenking verschoof vervolgens van de vraag waarom zoveel kinderen achteruitgingen naar de mogelijkheid dat iemand die achteruitgang opzettelijk veroorzaakte.
De aanklager stelde uiteindelijk dat Letby verschillende methoden had gebruikt. Bij sommige baby’s zou zij lucht in de bloedbaan of maag hebben gebracht, andere kinderen zou ze te veel melk hebben gegeven en twee baby’s zouden met insuline zijn vergiftigd. Daarnaast werd gewezen op haar aanwezigheid bij de incidenten, medische documenten die ze mee naar huis had genomen, zoekopdrachten naar ouders op Facebook en een handgeschreven notitie waarop onder meer stond: “I am evil, I did this.”
Het bewijs bestond dus niet uit één moordwapen of één onomstotelijke medische test. Het was een circumstantial case: een groot aantal omstandigheden dat volgens de aanklager gezamenlijk maar tot één conclusie kon leiden. De verdediging stelde daartegenover dat het om ernstig zieke en premature baby’s ging en dat de neonatale afdeling kampte met een stijgend aantal patiënten, personeelstekorten en tekortschietende zorg. (Courts and Tribunals Judiciary)
De jury koos voor de interpretatie van de aanklager.
Nieuwe informatie van The Sun
Opmerkelijk is daarom het grote onderzoek dat de Britse krant The Sun deze week publiceert onder de titel Lucy Letby: Scapegoat?
Dat is niet een krant die vanaf het begin campagne voerde voor Letby’s onschuld. De onderzoeksjournalisten zeggen juist dat ze aanvankelijk verwachtten dat hun onderzoek haar schuld zou bevestigen. Naarmate ze verder groeven, troffen ze echter gegevens en tegenstrijdigheden aan waardoor ze vragen gingen stellen over de bewijsvoering. (The Sun)
Een paar voorbeelden zijn belangrijk.
Bij de twee baby’s die volgens de aanklager met insuline waren vergiftigd, blijken volgens The Sun medische gegevens te bestaan die tijdens het proces niet in het gebruikte overzicht naar voren kwamen. Bij een van hen gaat het om veertien normale glucosemetingen rond de periode waarin volgens de aanklager langdurig insuline was toegediend. Deskundigen die de krant raadpleegde vinden dat die waarden bij de beoordeling van het vermeende vergiftigingsscenario hadden moeten worden betrokken. (The Sun)
Ook over een van de belangrijkste ooggetuigen blijkt een opmerkelijk verschil te bestaan.
Arts Ravi Jayaram vertelde tijdens het proces over een baby bij wie de zuurstofsaturatie plotseling daalde. Hij zou Letby naast het kind hebben aangetroffen terwijl zij geen alarm sloeg. Maar The Sun beschikt over een e-mail die Jayaram in 2017 schreef, waarin hij juist meldt dat Letby hem riep omdat de zuurstofsaturatie van de baby daalde. Dat is een wezenlijk ander beeld van hetzelfde moment. (The Sun)
En deskundigen die voor The Sun opnieuw naar de vermeende luchtembolieën hebben gekeken, betwisten de medische verklaring die tijdens het proces werd gegeven. Volgens hen is onder meer opvallend dat bij de secties geen lucht in de harten van de overleden baby’s werd gevonden. De deskundigen van de aanklager hadden daar tijdens het strafproces andere verklaringen voor. We hebben hier dus te maken met een medisch-wetenschappelijk geschil, niet met een inmiddels door een rechter vastgestelde fout. (The Sun)
Daarnaast sprak The Sun met een arts uit het ziekenhuis die zegt dat de afdeling destijds ernstig overbelast was, met te weinig personeel voor het aantal en de zwaarte van de patiënten. Nadat Letby van de afdeling was gehaald, werd bovendien niet alleen zij verwijderd: de afdeling werd gedegradeerd van Level 2 naar Level 1 en behandelde daardoor ook minder zware gevallen. Dat is relevant voor de veelgebruikte constatering dat na Letby’s vertrek het aantal verdachte overlijdens sterk daalde. (The Sun)
Want dat was uiteindelijk ook de cruciale fout in de Nederlandse zaak.
weten we bij al die kinderen wel zeker dat er een misdrijf is gepleegd?
De vergelijking met Lucia de Berk
Bij Lucia de Berk begonnen de verdenkingen eveneens met een patroon. De verpleegkundige leek opvallend vaak aanwezig te zijn bij overlijdens en reanimaties. Dat leek statistisch zo bijzonder dat toeval vrijwel onmogelijk werd geacht.
Vervolgens gebeurde iets wat achteraf buitengewoon gevaarlijk bleek.
Omdat Lucia verdacht was geworden, werden eerdere sterfgevallen waarbij zij aanwezig was opnieuw bekeken. Gebeurtenissen die oorspronkelijk als natuurlijke dood of medisch incident waren beschouwd, kregen in het licht van de nieuwe verdenking opeens een andere betekenis.
Eén vermeende vergiftiging werd volgens Rechtspraak.nl bewezen geacht. Die bewezenverklaring werd vervolgens als schakelbewijs gebruikt om ook andere sterfgevallen als moord te beschouwen. Statistische argumenten versterkten vervolgens weer de gedachte dat Lucia verantwoordelijk moest zijn. (Rechtspraak)
Er ontstond daarmee een gesloten bewijsconstructie:
Lucia was verdacht omdat er zoveel patiënten tijdens haar diensten overleden. En die overlijdens werden verdacht omdat Lucia erbij aanwezig was.
Het probleem was dat de belangrijkste vraag steeds verder naar de achtergrond verdween:
was er bij ieder individueel sterfgeval eigenlijk wel medische reden om van moord uit te gaan?
Toen jaren later nieuwe deskundigen de dossiers opnieuw bekeken, zonder als uitgangspunt te nemen dat er een seriemoordenaar aan het werk was geweest, stortte de constructie in.
De officiële conclusie werd uiteindelijk dat geen van de sterfgevallen als misdrijf kon worden aangemerkt en dat ook de statistieken verkeerd waren geïnterpreteerd. Lucia de Berk had 6,5 jaar ten onrechte vastgezeten. In 2008 werd haar zaak heropend en werd zij vrijgelaten; in 2010 volgde volledige vrijspraak. (Rechtspraak)
Het gevaar van het patroon
Dat wil niet zeggen dat Lucy Letby dus de Britse Lucia de Berk is, maar er zijn opvallend veel overeenkomsten.
In beide zaken ontstaat eerst het beeld van een verpleegkundige die bij uitzonderlijk veel medische calamiteiten aanwezig is. Vervolgens worden individuele gebeurtenissen vanuit dat beeld opnieuw geïnterpreteerd. Daarna versterken de afzonderlijke gevallen elkaar: als zij baby A heeft gedood, wordt haar aanwezigheid bij de plotselinge verslechtering van baby B vanzelf verdachter.
Juist daardoor kan confirmation bias ontstaan. Informatie die binnen de hypothese van moord past, krijgt grote betekenis. Informatie die daar niet goed bij past — personeelstekorten, fouten in de medische behandeling, normale meetwaarden of alternatieve doodsoorzaken — dreigt minder aandacht te krijgen.
Dat is de werkelijk verontrustende parallel met Lucia de Berk.
De Britse Criminal Cases Review Commission onderzoekt Letby’s zaak inmiddels. Die commissie benadrukt zelf dat zij niet beslist of iemand schuldig of onschuldig is, maar onderzoekt of nieuwe informatie aanleiding geeft een zaak opnieuw aan het Court of Appeal voor te leggen. De beoordeling loopt nog. (Criminal Cases Review Commission)
Wat nu boven water is gekomen in The SUN, geeft wel alle reden om opnieuw bij het begin te beginnen.
Niet met de vraag:
“Hoe kan het toeval zijn dat Lucy Letby bij zoveel incidenten aanwezig was?”
Maar met de vraag die in de zaak-Lucia de Berk uiteindelijk beslissend bleek:
“Kunnen we bij ieder kind afzonderlijk werkelijk bewijzen dat er een misdrijf heeft plaatsgevonden?”
Want pas als het antwoord daarop ja is, komt de volgende vraag aan de orde:
wie heeft het gedaan?
