Wanneer verkiezingen?

Doordat Premier Balkenende wellicht naar de EU overstapt wordt er gediscussieerd wanneer de volgende verkiezingen zullen zijn. Over de mogelijke gevolgen van de verschillende genoemde data zijn er nogal wat speculaties over de mogelijke gevolgen.

Als door (één van) de drie regeringspartijen niet anders wordt besloten dan zijn de volgende verkiezingen voor de Tweede Kamer in mei 2011.  Als het kabinet valt of als er, wanneer Balkenende naar de EU overstapt, besloten wordt om verkiezingen te houden, dan zullen die er komen. Wettelijk is er dan een termijn van minstens anderhalve maand alvorens die verkiezingen worden gehouden. Felix Rottenberg geeft in zijn column in Het Parool aan dat hij vindt dat die verkiezingen in januari moeten worden gehouden als Balkenende inderdaad naar de EU gaat.

Anderen zeggen dat het begin maart gehouden zou kunnen worden, tegelijk met de Gemeenteraadsverkiezingen. Dat zou dan 14 maanden zijn voordat de verkiezingen normaal zouden worden gehouden en 3.5 jaar na de vorige verkiezingen (22 november 2006).

Nu gaat mij het in dit weblog niet om aan te geven wanneer ik vind dat die verkiezingen gehouden zouden moeten worden, maar wel om een aantal veronderstellingen over de mogelijke consequenties te bespreken.

Op dit moment staan CDA en PvdA er in de peilingen slecht voor.  Beide partijen verliezen tussen de 15 en 20 zetels. Op basis daarvan wordt vaak gesteld dat het voor beide partijen beter is om tot mei 2011 te wachten.

Maar dan gaat men er wel van uit dat de ontwikkelingen in de komen 18 maanden de electorale situatie voor PvdA en CDA verbetert, wat ik waag te betwijfelen. Met name de besluitvorming rondom de conclusies van de 20 ambtelijke commissies en de begroting voor 2011 lijken me niet veel aanknopingspunten te geven voor een snel stijgend enthousiasme voor CDA of PvdA (nog los van de vraag of die twee partijen dan gemakkelijk op een lijn zullen komen).

Wat velen niet beseffen is dat de Nederlanders alle verkiezingen buiten die van de Tweede Kamer vaak gebruiken om met bepaalde partijen af te rekenen, omdat ze het in hun ogen niet goed hebben gedaan. PvdA had dat bij de gemeenteraadsverkiezingen in 1994 (na Kok en de WAO-ingrepen),  het CDA had dat bij de gemeenteraadsverkiezingen in 2006. Maar bij Tweede Kamerverkiezingen speelt bij de kiezer de toekomst een belangrijkere rol. Welke regering wil men en welke premier. Voor een deel zit daar natuurlijk het oordeel over het verleden ingebakken, maar als het, zoals in 2003 en 2006 gaat om de keuze van wie de premier moet worden dan speelt dat een rol bij de partijkeuze.

De gemeenteraadsverkiezingen van 2010 zal zo’n “afrekenmoment” worden. Met name zullen we dan zien dat de PvdA het (erg) slecht zal doen. De recente relatief gunstige peiling van de PvdA in Den Haag (22%) deze week komt met name door de sterke positie van die partij blijkbaar onder allochtone kiezers (Volgens TNS Nipo stemt de helft van hen op de PvdA). Maar dat geeft al aan dat de PvdA onder de autochtone kiezers aldaar er slecht voor staat (rond de 13%).

 Maar als Balkenende naar de EU gaat en Verhagen wordt (al dan niet tijdelijk) zijn opvolger, dan verandert dit de electorale balans nogal. Als Verhagen premier kan blijven tot aan de verkiezingen in 2011 dan zou het kunnen zijn dat hij als lijsttrekker van het CDA de electorale premierbonus krijgt, die Balkenende dan niet of minder zou gekregen hebben als hij dan nog lijsttrekker is/was.

Als de verkiezingen voor de Tweede Kamer echter eerder worden gehouden dan gaan er een aantal factoren door elkaar heen spelen:

–        “Wie wordt de premier?” zal een dominante vraag worden met een aantal nieuwe kandidaten (Verhagen, de kandidaat van D66, Wilders en wellicht ook nog Cohen en/of Kroes). Hoe eerder die verkiezingen worden gehouden hoe groter de kans is dat het vooral de strijd tussen Verhagen en Bos zal worden.

–        “Gaat u al dan niet regeren met Wilders?”, zal een de veelgestelde vraag worden aan Verhagen, waarbij welk antwoord hij ook zal geven, het forse electorale gevolgen zal kunnen hebben. “Nee” kost hem kiezers aan de VVD.  “Sluit het niet uit” kost hem kiezers aan D66 en ChristenUnie.

–        “Welke ingrijpende bezuinigingsmaatregelen zullen er genomen gaan worden?” zal een belangrijke vraag zijn die de kiezers beantwoord willen horen. Hoe later die verkiezingen zijn hoe groter de kans is dat de resultaten van de ambtelijke werkgroepen bekend is en (na de zomer van 2010) ook wat de afzonderlijke partijen ervan vinden.

Mochten de Tweede Kamerverkiezingen in januari a.s. zijn dan zal de afrekening van de Gemeenteraadsverkiezingen nog niet geweest zijn. Omdat echter de insteek van de aanstaande premier hoog is en het ook inhoudelijk om belangrijke (bezuinigings-)keuzes gaat zou het wel eens zo kunnen zijn dat PvdA en CDA het dan duidelijk beter zal doen dan op dit moment in de peilingen. Een verkiezing in januari zou als bijeffect voor de PvdA ook het voordeel kunnen hebben dat bij de gemeenteraadsverkiezingen het resultaat duidelijk hoger zal zijn dan als de PvdA geen nieuwe verkiezingen op kort termijn wenst.

Mochten de Tweede Kamerverkiezingen gelijk zijn met de gemeenteraadsverkiezingen dan zal enerzijds de opkomst voor die gemeenteraadsverkiezingen aanzienlijk hoger zijn dan de laatste keren (zo’n 20% hoger). In dat geval acht ik de kans groot dat er veel sprake zal zijn van een “split vote”. Landelijk stemt men dan anders dan lokaal. Ook dat zou best eens voordelig kunnen zijn  voor de landelijke uitslag van PvdA en CDA. Maar ook zal het resultaat in de gemeenten anders worden door die hogere opkomst.

Verkiezingen in mei 2010 zorgen ervoor dat de “afrekening” al achter de rug is en –zeker als de 20 commissies in maart hun rapport hebben uitgebracht- volledig in het teken staan van de maatregelen voor de toekomst. Ook dan zal de premierkeuze en de mogelijke regeringscombinatie een dominante rol spelen bij het afwegingsproces voor de kiezer.

Ten slotte zullen de regeringspartijen bij hun afwegingsproces bij een mogelijke overstap van Balkenende mee in beschouwing nemen hoe groot de kans is dat de regering met Verhagen als premier en de belangrijke keuzes die de volgende zomer gemaakt moeten worden, tot mei 2011 overeind blijft.

Welke keuzes er ook worden gemaakt, zeker is dat een overstap van Balkenende naar Europa, de electorale situatie in Nederland op den duur ingrijpend zal kunnen doen veranderen.  (Na de verkiezingen van 1982, waarna iedereen dacht dat Van Agt weer de volgende premier zou worden, trok hij zich terug en werd Lubbers de premier. Als Van Agt dat niet gedaan zou hebben dan is het heel goed denkbaar dat het kabinet CDA+VVD onder zijn leiding dat tussen 1982 en 1986 regeerde hetzij 1986 niet gehaald zou hebben of de verkiezingen verloren. Nu won Lubbers die verkiezingen glansrijk en regeerde tot 1989 met de VVD.)

Een overstap van Balkenende naar Europa zou best eens een electoraal domino-effect kunnen hebben, met een eindresultaat dat heel anders is dan als Balkenende in Nederland blijft. Zelfs als hij voor de volgende verkiezingen niet de lijsttrekker wordt, maar Verhagen (maar dan zonder een tijd al als premier te hebben geopereerd).

Een premier Verhagen die de tijd krijgt om in ruim een jaar te laten zien wat hij als premier in zijn mars heeft zal op een andere manier de verkiezingen in gaan dan een lijsttrekker Verhagen, die slechts een korte tijd een interimrol heeft vervuld.

19 antwoorden
  1. hjvonk
    hjvonk zegt:

    GRIMMIG.

    In vijf afleveringen van Buitenhof kwam het thema “Grimmig Nederland” aan de orde.
    Vandaag ging het debat tussen de hoogleraren journalistiek Frank van Vree (UvA) en Irene Costera Meijer voornamelijk om de verstrengeling van de media en de politiek.
    Er is sprake van een soort wederzijdse houdgreep, waarbij de media de rauwe emoties van de massa, de boosheid van de burgers, ongefilterd doorgeven, terwijl politici niet de kans krijgen moeilijke keuzes uit te leggen.
    Als voorbeelden werd ongecensureerde nieuwsberichten over probleemwijken genoemd en de stemmingkwekerij tegen de PVV, zonder aandacht voor de motieven van de Wildersstemmers.
    Beide wetenschappers hebben daarbij ernstige bezwaren tegen het “opleuken” van politiekmaatschappelijke problemen door middel van dagelijkse “ infotainmentprogramma”s.
    Dit leidt tot scoringsdrift bij de participanten , terwijl de frequente peilingen politieke stellingnames creëren, zonder ons politieke systeem voldoende door te lichten.
    Kortom: de duiding, de verklaring ontbreekt veelal.

  2. Velde
    Velde zegt:

    Het valt mij op dat de poppetjes bij de bespiegingen zo’n grote spelen. Balkenende of Verhagen of Bos, wat maakt het uit, de partijen volgen hun programma’s, de regering een coalitie akkoord.

    In het wet. rapport wordt Wilders bestempelt als een gevaar voor democratie. Wat ik mij afvraag in verband met het democratische gehalte van (de partij van) Wilders zelf: mogen inmiddels meer mensen dan alleen hijzelf lid zijn van de PVV? Stel dat hij zo’n 30 of meer zetels zou halen, hoe wordt de koers bepaald van de PVV als hij formeel de enige PVV-er is?

    @Maurice,
    Wie is de Messenger? Wilders die op zijn beurt de Messengers neersabelt die vinden dat hij ondemocratisch is?
    Grappig dat de meeste politici dit ook doen: die vinden dat men Wilders niet zo mag afschilderen. Niet omdat men vindt dat ze ongelijk hebben, maar omdat hij daar politieke munt uit zal kunnen slaan.

  3. Gerard
    Gerard zegt:

    Ondemocratische paradox:
    Verkiezingen worden afgehouden omdat coalitiepartijen in de peilingen zo laag staan, terwijl verkiezingen om dezelfde reden juist noodzakelijk zijn.

    Partijen lokken kiezers met fraaie beloften. Kort na stemming bljken die weinig meer waard. En niet alleen vanwege noodzakelijke compromisssen bij regeringsvorming of de finaciële crisis (als nieuwste drogreden). Nu coalitiepartijen slechts hun best doen om elkaar zonder pardon aan de macht te houden, wordt het tijd dat het onvertegenwoordigde volk zich vaker kan uitspreken dan eens per vier jaar.

    By the way: het gaat maar over de met tientallen miljarden opgelopen staatsschuld; over de idem opgelopen staatsvordering (op met name de banken) horen we niks. Schulden en vorderingen moet je toch salderen? Of ben ik nou gek?

    Bij de politie valt overigens veel te halen door verkeerd blauw op straat te beboeten. Guusje ter H. moet maar eens met Peter RdV. gaan praten. En Ernst H.B. moet Harm B. eindelijk eens aan de tand voelen over diens transparante beloften. Interne doofpotonderzoeken zijn er intussen méér dan genoeg. Toch?

  4. Admiraal
    Admiraal zegt:

    Ik verbaas me er voortdurend over dat er in de media zoveel aandacht uitgaat naar de vraag: “Wie wordt de premier?”.
    In ons parlementaire bestel is de “premier” slechts voorzitter van de ministerraad. Tot diens beleidsterreinen behoren Algemene zaken en de voormalige koloniën. Een eigen binnenlands- of buitenlandsbeleid kan door deze persoon niet gevoerd worden. Allerlei zaken in het binnen land en het buitenland is een zaak van de desbetreffende vakministers.
    Alle aandacht voor de “premier” is volkomen in strijd met de feiten.

  5. Gerard
    Gerard zegt:

    Alexander Pechtold, die ik een warm hart toedroeg, heeft me zeer teleurgesteld. En dan zeg ik het zéér voorzichtig.

    Zijn uitspraken over Geert Wilders, maandag in DWDD –
    ‘hij is staatsgevaarlijk, extreem rechts en haatzaaiend’ – zijn van een haatzaaiend kaliber dat alle uitspraken van Geert zelf verre te boven gaat.

    Hetzelfde geldt in zekere mate voor de andere fervente Wilders-belagers (met name Femke Halsema, Eberhard van der Laan en Agnes Kant).

    Het is uiterst kwalijk, zo niet verschrikkelijk dom, niet het beste uit Geert te halen. Ik bedoel: met voorbijgaan aan zijn kretologie, te leren dat je als volksvertegenwoordiger moet luisteren naar het volk dat je vertegenwoordigt.

    Afijn, Ab Melkert kwam na de discussie met Pim Fortuyn toch nog leuk betaald in New York terecht. Dus zal het met de parlementaire haatzaaiers wel loslopen. Maar ik ben benieuwd naar hun invloed op de peilingen. En op de eerstvolgende verkiezingen.

    Geert spint er garen bij. Hoe meer hij door kakelende politici wordt gehaat, des te steviger helpen zij hem in het zadel. En des te minder zal Geert de behoefte voelen om met een partijprogramma voor de draad te komen. Zodat we over enige tijd een premier hebben, waarvan we niet weten waar we met hem aan toe zijn.

    Bedankt Alexander, Femke, Eberhard en Agnes! Niet dus.

  6. mieke2
    mieke2 zegt:

    Wanneer verkiezingen? Bij voorkeur nadat we consensus hebben bereikt over ouderschap en hoe je dat invult. En hebben afgesproken dat ouders van jeugd tot, zeg, een jaar of 16 niet beiden full-time buitenshuis werken. Dito de situatie in een éénoudergezin.

    Het is en blijft dweilen met de kraan open waar het gaat om kinderen, pesten, kindermishandeling, jeugdzorg, jeugdhulpverlening, open of gesloten inrichtingen om jeugdige Nederlanders weer op de goede weg te helpen. Alsof het allemaal aan die kinderen ligt.

    Kamer stort zich op probleemjeugd

    Het resultaat is symptoombestrijding zolang ouderschap, de aanwezigheid van ouders en het niet overbelasten van ouders door te eisen dat die allemaal (ver) buiten de deur werken, niet op de allereerste plaats gezet worden. Opdat er ontspannen tijd voor aandacht voor elkaar komt, tijd voor werkelijk ouder-/opvoederschap. Dat is een dringend maatschappelijk belang, dat met de dag nog dringender wordt.

  7. hjvonk
    hjvonk zegt:

    @ Mieke 2.

    “Kamer stort zich op probleemjeugd”.

    Vandaag op een oudere jongere die weigerde persoonlijk met de kamer over de aow-leeftijd te debatteren en hem onwelvallige journalisten door zijn beveiligers hardhandig laat aanpakken.

  8. jetty
    jetty zegt:

    Netwerk gezien vanavond?

    Coutinho van het RIVM aan het woord.
    Wat kan die man met een stalen smoelwerk liegen zeg! Lijkt Harm Brouwer wel.

    En hij toont geen enkel medeleven met ouders die een kind hebben verloren aan vaccinatie.

    Damage control, ten voeten uit.

  9. dirk2
    dirk2 zegt:

    @jetty

    Heb je al een griepprikje (gewoon of taco) gehaald bij de huisarts?
    Ze schijnen daar in de rij te staan!
    Achter aansluiten ajb.
    Mijn oproep (voor beiden) ligt inmiddels in de prullenbak.
    Ben niet helemaal achterlijk, hoor…

  10. jetty
    jetty zegt:

    Dirk, ik behoor nog niet tot de leeftijdsgroep van de (on)gelukkigen die een oproep hebben gekregen. Had ik er wel een gehad dan had ik hem teruggestuurd met het verzoek eerst maar eens openbaar te maken wat er in zo’n spuit allemaal voor rommel zit.

  11. robhendriks
    robhendriks zegt:

    Stel dat onze MP JP de 1e Europesche president wordt, is dat dan een geweldig moment in de Nederlandse geschiedenis? Ik hoop dat JP het wordt, dan zijn we van hem verlost. Ik hoop niet dat Verhagen hem opvolgt. Het is m.i. tijd voor nieuwe verkiezingen, dan kan de P.vd.A. worden afgerekend over deelname aan foute oorlogen en het C.D.A. aan deelnemen aan de oorlog in Irak. Ook kan de Nederlandse kiezer dan oordelen over het verhogen van de pensioenleeftijd. In geen enkel verkiezingsprogramma wordt daar over gerept!!!!! Onder het mom van crisis wordt dat ons door de strot geduwd. Ik heb er gezien mijn leeftijd geen last van maar het klopt niet. De P.v.d.A. houdt een bijeenkomst, 300 afgevaardigden stemmen daar deels voor verhogingvan de pensioengerechtigde leeftijd naar 67. De achterban denkt daar heel anders over gezien de opstelling van het F.N.V. De P.v.d.A. belazer haar eigen achterban en is verwonderd over de teruggang in de polls. Ongelofelijk is de opstelling van JP en WB, ze weigeren deel te nemen in een debat over de ernorme ingreep in de huishoudens van de Nederlandse arbeiders. Het moet niet gekker worden.

  12. mieke2
    mieke2 zegt:

    off-topic
    Wat kan de reden zijn dat de Volkskrant vandaag opeens z’n online nieuwsberichten geen datum meer meegeeft nu de site een upgrade heeft gehad? Dat de krant vanochtend vroeg als enige nogal heeft uitgepakt met Jan Marijnissen en hoe die Wilders nog wel als een ijsberg ziet smelten en afdrijven naar de tropen?

    Toch merkwaardig.

Trackbacks & Pingbacks

  1. Social comments and analytics for this post…

    This post was mentioned on Twitter by mauricedehond: Straks de nieuwe peiling. Krachstverhoudingen gaan verschuiven onder invloed van mogelijk vertrek Balkenende. Zie ook http://bit.ly/1bObmk

  2. […] Dit blogartikel was vermeld op Twitter door Maurice de Hond en karelwijne, Nederland 2.0. Nederland 2.0 heeft gezegd: RT @MarusjkaD66 blog MdHond over gevolgen verschuivende machtsverhoudingen oiv mogelijk vertrek Balkenende http://bit.ly/1bObmk #ponl20 […]

Plaats een Reactie

Meepraten?
Draag gerust bij!

Geef een reactie