Better safe than sorry, onderbouwing

Dit artikel in de New York Times van 30 juni geeft weer wat in steeds meer studies wordt geconcludeerd: superspreading events zijn de aanjagers van de COVID-19 uitbraken.  Dat was trouwens ook zo bij de uitbraak van SARS in 2003.

Uit de database van gedocumenteerde superspreading events blijkt dat die ontstaan in gesloten ruimtes met nogal wat mensen met weinig tot geen ventilatie en lage luchtvochtigheid. Dat zijn situaties, die in Nederland vooral kunnen voorkomen tussen november en april.  Dat is ook de periode dat in onze regio de griepepidemieën voorkomen, zoals uit deze grafiek blijkt.

COVID-19 volgt het verspreidingspatroon van griep

Als je ziet hoe COVID-19 zich nu over de aarde verspreidt, zie je twee patronen:

  • Er zijn grote uitbraken in landen op het moment dat daar normaliter een griepseizoen is. In Brazilië is dat tussen maart en juni en trekt het van Noord naar Zuid. In India is dat tussen juni en september van West naar Oost, en zien we nu grote stijgingen van slachtoffers. We zien het nu ook in Zuid-Australië beginnen, waar het nu winter is.
  • Airco’s lijken in gebieden waar het virus niet vrijwel volledig verdwenen was ook te zorgen voor forse uitbraken. We zien dat niet alleen in de Zuidelijke Staten van de VS, maar ook in andere warme gebieden.  Die uitbraken zijn dan ook in gesloten ruimtes, met geen toevoer van frisse lucht, fors kouder dan buiten, met een relatief lage luchtvochtigheid.

Juist omdat COVID-19 ook de komende maanden in heel veel landen in de wereld voor veel besmettingen zal blijven zorgen, kunnen we er zeker van zijn dat ergens in het najaar of begin van de winter het virus weer zal “terugkeren” in de landen van West-Europa.  Dat zal niet tot situaties leiden, zoals in veel landen in maart jl. wel gebeurde, waar de IC-s gingen vollopen, want toen had het virus doorgaans al een maand kunnen huishouden voordat er maatregelen genomen werden. Maatregelen die (mede) ervoor hebben gezorgd dat het aantal nieuwe besmettingen sterk ging dalen. (Het RIVM stelt dat dit vooral te danken is aan het houden van de 1,5 meter afstand tot elkaar; ik stel dat dit vooral te danken is aan het afgelasten van bijeenkomsten met meerdere mensen).

Als er nu uitbraken komen, zal het zeker geen maand meer duren voordat er maatregelen genomen worden. Dus we lopen echt geen gevaar meer dat onze IC-capacitieit niet voldoende zal zijn. Maar als er uitbraken komen, dan zal dat wel grote gevolgen kunnen hebben voor de samenleving, zowel economische, sociale als met betrekking tot de volksgezondheid. Want er zullen dan door de overheid bepaalde maatregelen genomen worden om die uitbraken in te dammen en zelfs als die alleen lokaal of regionaal zijn, dan zijn de gevolgen toch nog heel groot. Want het zal effect hebben op het gedrag van Nederlanders, die elders wonen en weer angstig zullen zijn.

We moeten ons dus maximaal inspannen om te zorgen dat tussen november en april in Nederland geen superspreading events zullen voorkomen. Dan lopen we niet alleen de minste risico’s op uitbraken, maar ook vermijden we dat er maatregelen genomen moeten worden met nadelige effecten voor economie en samenleving.

Wel of niet besmettingen via de lucht

Nu is er een groot probleem bij het nemen van maatregelen om dit te voorkomen. En dat is dat het RIVM stelt dat de besmettingen vrijwel alleen via directe besmetting verlopen (dus als men te dicht bij een besmet iemand staat kan men zelf via druppels besmet worden). Die besmetting kan voorkomen worden door op 1,5 meter afstand te blijven. Terwijl er steeds meer aanwijzingen zijn dat een groot deel van de besmettingen verlopen via de lucht (het virus is airborne via aerosols). Juist bij superspreading events, waarbij er in gesloten ruimtes met weinig ventilatie, veel mensen tegelijk worden besmet, is het veel waarschijnlijker dat de (massale) besmettingen via de lucht plaatsvinden.

Uit dit document van het RIVM (geüpdate op 30 juni jl.) is duidelijk op te maken wat het standpunt is van het RIVM. Dit is de conclusie van dit stuk:

Concluderend is er op dit moment nog onvoldoende bewijs of het virus over langere afstand verspreid kan worden, dan daadwerkelijk infectieus is en tot besmettingen kan leiden.

Daarom vindt het RIVM het niet nodig om maatregelen te nemen om deze vorm van besmetting te voorkomen (behalve bij zingen of sporten, staat er vermeld).

Maar als je de wereldwijde literatuur bekijkt, dan zie je dat steeds meer wetenschappers aandacht vragen voor het grote belang van aerosole verspreiding van het virus (met name in gesloten, slecht geventileerde ruimtes).

Ik citeer er een aantal en hier en hier treft u er nog meer.

Prof. Christian Drosten, adviseur van Merkel, heeft gezegd: “Druppeltjesoverdracht speelt waarschijnlijker een kleinere rol dan de overdracht via aerosols”. 

Het Duitse RIVM heeft op 26 juni haar website aangepast en aandacht gevraagd voor het risico van de verspreiding van het virus.

Prof. L. Morawska heeft in haar artikel Airborne transmission of SARS-CoV-2: The world should face the reality gesteld dat  het extreem belangrijk is dat de autoriteiten onderkennen dat het virus door de lucht zich verspreidt.

Deze studie van vorige week van Texas University met de titel Identifying Airborne Transmission as the dominant route of Covid-19  concludeert dat de airborne route zeer virulent is en dominant bij de verspreiding van COVID-19.

In haar artikel COVID-19 Is Likely Airborne, Aerosol Scientist Says schrijft prof.  K. Prather dat ze geschokt is om te zien dat de WHO geen rekening houdt met de airborne verspreidingswijze van COVID-19.  Dit is een interview met haar door CBS in de de VS.

En zo zijn er nog heel veel mensen die wijzen op de verspreiding door de lucht van het virus in gesloten ruimtes. In Japan is een groot deel van het beleid om de verspreiding van het virus te voorkomen, hierop gebaseerd.  Dit komt van “the office of the Prime Minister of Japan”.

 

Voorkomen is beter dan genezen

Het is duidelijk dat van veel kanten heel nadrukkelijk (en dan druk ik me eufemistisch uit) gewezen wordt op het effect van de verspreiding van het virus door de lucht. Of dat nu bij het overgrote deel van de besmettingen gebeurt (zoals ik denk te kunnen aantonen) of bij de helft van de gevallen (zoals prof. Drosten) waarschijnlijk acht, is even irrelevant. Het is iets heel anders dan wat het RIVM stelt. Die acht het bewijs ervan niet echt aanwezig en vindt dan ook niet dat we daarvoor echt speciale maatregelen moeten nemen.  Als we ons maar aan die 1,5 meter afstand houden, dan gebeurt er niets.

En dat zal de kans sterk vergroten op forse uitbraken tussen november en april in Nederland.  Want er zijn wel maatregelen te nemen om uitbraken in gesloten ruimtes te voorkomen, anders dan die ruimtes massaal te sluiten. (En mensen kunnen dan niet meer naar kantoor, naar bioscopen/theaters, naar winkelcentra, naar scholen etc.) Plus dat we dan ook nog het risico lopen op nieuwe uitbraken in zorginstellingen met de kwetsbare bewoners.

Die maatregelen betreffen: duidelijke instructies om ruimtes met frisse lucht te ventileren (door ramen/deuren kruislings tegenover elkaar open te stellen).

Maar er zijn veel plekken waar dat niet kan. Plus dat als het buiten behoorlijk koud is, het ook niet makkelijk is om te doen. De sleutel ligt in de zogenaamde HVAC-systemen van gebouwen. Daarmee wordt tussen oktober en april in gebouwen de verwarming en de ventilatie geregeld. Als die systemen goed zijn afgesteld en goed functioren (voldoende frisse lucht naar binnen halen en voorzieningen om het virus als dat in de lucht zit te verwijderen) dan zullen die gesloten ruimtes veilig zijn en kunnen we daar normaal in vertoeven.

Maar als die systemen niet goed zijn afgesteld en geen goede voorzieningen hebben om het virus te verwijderen, dan vormen die locaties een groot risico om de plek te zijn waar veel mensen worden besmet.

Ik heb van deskundigen begrepen dat de kwaliteit van deze HVAC-systemen in Nederland sterk uiteenloopt. Er zijn systemen die al prima zijn ingesteld en waar de verspreiding van het virus geen kans maakt. Die zijn al coronaproof. Er zijn systemen waar bepaalde aanpassingen moeten worden gedaan om ook goed te functioneren. Maar er zijn ook systemen, waar heel veel aan dient te gebeuren of die zelfs vervangen moeten worden.

Er zijn nu nog 4 à 5 maanden om te zorgen dat dit soort systemen in Nederland dusdanig goed zijn, dat de risico’s op uitbraken sterk worden gereduceerd en dus de kans op een echte tweede golf in Nederland sterk wordt verkleind. Maar zolang het RIVM die problematiek van de HVAC-systemen niet onderkent, gebeurt er in Nederland weinig. Want dit staat in het advies van het RIVM op 30 juni:

Daar tegenover staat niet alleen al hetgeen hier al boven heeft gestaan ten aanzien van het belang van airborne, maar ook de nadruk die door 36 auteurs vanuit de hele wereld (waaronder ook een aantal Nederlanders) gelegd wordt in een recent artikel op het goed inregelen van HVAC-systemen:

While uncertainties remain regarding the relative contributions of the different transmission pathways, we argue that existing evidence is sufficiently strong to warrant engineering controls targeting airborne transmission as part of an overall strategy to limit infection risk indoors. Appropriate building engineering controls include sufficient and effective ventilation, possibly enhanced by particle filtration and air disinfection, avoiding air recirculation and avoiding overcrowding. Often, such measures can be easily implemented and without much cost, but if only they are recognised as significant in contributing to infection control goals.

Daarnaast is deze studie om meerdere redenen interessant.  De titel zegt al veel:

Better safe than sorry: Deltaplan Ventilatie

Door snel te starten met een Deltaplan Ventilatie en structureel te gaan werken aan het coronaproof maken van de HVAC-systemen in Nederland. Een certificaat, waarbij alle aanwezigen in die ruimtes weten, dat ze op dat punt geen risico’s lopen. En als zo’n ruimte niet zo’n certificaat heeft, dan zijn er grotere risico’s, waarbij men óf die ruimte niet ingaat óf wel, maar dan met extra voorzieningen (zoals mondbescherming).

Zolang het RIVM blijft beweren dat er geen bewijzen zijn voor de negatieve gevolgen van het virus dat zweeft in de lucht, en daarom ook niet een speciale aanpak van HVAC-systemen bepleit, zal er weinig gebeuren.

Dan wordt het overgelaten aan de beheerders van die systemen. En dreigen we in het najaar onnodige negatieve effecten te ervaren van HVAC-systeen die zorgen voor het in de ruimte aanwezig te laten zijn van het virus en/of het rondblazen van het virus over meerdere ruimtes (zoals dat o.a. in zorginstellingen gebeurd is).

Juist vanuit het principe “Better safe than sorry” zou de regering direct dienen te starten met dat Deltaplan Ventilatie. Want juist gezien de literatuur uit vele plekken in de wereld, die laat zien dat het blind varen op het RIVM dat stelt dat er geen bewijzen voor zijn, is dat een aanpak met forse risico’s.

Plus dat ik voorzie dat in de komende maanden steeds meer burgers de relevantie van veilige HVAC-systemen zullen onderkennen en eisen zullen stellen in de richting van plekken waar ze voor werk, opleiding, zorg of ontspanning moeten of willen zijn. Het niet hebben van een standaardkwalificatie “coronaproof” zal wederom een disruptie van de samenleving betekenen met gevolgen die zullen lijken op die van de afgelopen maanden. En volstrekt onnodig.

Als het RIVM die stap, om welke reden ook, niet wil of kan maken, dan dient de regering dat te doen. De kosten hiervan zullen zeker opwegen tegen de mogelijke schades door het niet of te laat doen. Better safe than sorry.

(Kijk hier naar twee video’s over dat onderwerp).

94 antwoorden
    • mart
      mart zegt:

      Ik heb het even voor u uitgezocht. Hieronder de grafiek met het percentage positief getesten in Servie.

      http://www.objectvision.nl/outgoing/cor/serbia_20200705.png

      Tijdens de eerste golf lag dit percentage op 15 – 20 % met uitschieters boven de 40 %
      Vanaf begin mei is het percentage onder de 5% gekomen en is daar niet meer boven gekomen.

      Vanaf eind juni zou je kunnen spreken van een lichte toename, of die statistisch significant is is nog niet te zeggen.
      En over wat dan de eventuele oorzaken zijn is het al helemaal speculeren.

      Laten we vooral niet te snel conclusies over 2e golven trekken.
      Drie weken geleden zou in Peking de 2e golf in China zijn begonnen en kijk nu eens naar de cijfers.

      Beantwoorden
  1. Lex
    Lex zegt:

    Eerst waarschuwde de epidemiologen en virologen voor een 2e golf. Jij ageerde daar fel tegen. Nu je de “usual suspects” minder hoort ben jij omgedraaid en roep jij dat er een tweede golf komt als we niets veranderen. En dat is terecht. Met het Japanse model met veel aandacht voor ventilatie wordt het snel duidelijk. De Nederlandse versie heb ik op Twitter gezet. https://twitter.com/lex_oudenormaal/status/1279312428652732416?s=20
    Die is vrij te gebruiken.

    Beantwoorden
  2. Mossel Koolmees
    Mossel Koolmees zegt:

    Het is inmiddels wel duidelijk dat aerosols op zijn minst voor een gedeelte verantwoordelijk zijn voor de overdracht van een besmetting van een ziek persoon naar andere(n). En als ieder gebouw een ventilatiesysteem zou hebben dat virussen uit de lucht filtert ben je die besmettingsbron kwijt. Maar hoe reëel is het dat ieder gebouw aangepast is voordat het groeiseizoen aanbreekt? Het lijkt een vrijwel onmogelijke en dure opdracht. Ligt het dan niet veel meer voor de hand om de kans te verkleinen dat een ziek persoon in één ruimte is met anderen? Door thuis te blijven als je ziek bent, zoveel mogelijk thuis te werken en afstand te houden van anderen…. inderdaad: de huidige maatregelen die ons door de eerste golf heen hebben geholpen, en ons weer zullen helpen, zeker nu we voorbereid zijn en veel meer kunnen testen etc.

    Beantwoorden
  3. LRB
    LRB zegt:

    Wat ik jammer vind is dat er niet veel aandacht wordt besteed aan ventilatiesystemen in de thuissituatie. Wat advies met merken erbij. Kunnen we die alvast in huis halen.

    Beantwoorden
    • Carlo
      Carlo zegt:

      Ventilatie in huis heeft een ieder al. Ze heten ramen. Wanneer die aan weerszijden van de betreffende woning worden geopend hebben we ventilatie. Geheel gratis

      Beantwoorden
    • R. Jansen
      R. Jansen zegt:

      Voor thuis geldt imho zoveel mogelijk ventileren, dus of je (natuurlijke-) ventilatieroosters en/of ramen zoveel mogelijk openzetten, ofwel je mechanische ventilatie hoger zetten. Dit laatste via een afstandsbediening of door de stelschroeven onder het deksel van de afzuigunit hoger te draaien.

      Daarnaast kan je voor je binnenruimtes ook een luchtreiniger en/of bevochtiger aanschaffen. Ik heb zelf twee exemplaren van dit apparaat aangeschaft nav oa de blogs van Maurice: https://www.daikin.nl/nl_nl/products/MCK75J.html. Deze zijn sensorgestuurd en hebben een HEPA-filter, een ionisatiefunctie en een ingebouwde luchtbevochtiger, zodat je de ruimte ‘s-winters stabiel op 45 of 50% RHV kunt houden. Dat helpt alle 3 aantoonbaar tegen het verspreiden/oplopen van virussen binnenshuis. Naast Daikin heeft Sharp ook hele goede exemplaren voor ongeveer dezelfde prijs. Deze apparaten zijn er ook voor de helft of nog minder van e.g. Philips en chinese merken, maar dan zit je weer met zo’n printercartridge verdienmodelletje voor de filters die je continu elke 2-3 maanden moet vervangen. Zo’n jappanner kost initieel meer maar dan ben je ook voorlopig klaar, daikin levert bijv. voor 10 jaar filters mee.

      Beantwoorden
  4. Hans Voerknecht
    Hans Voerknecht zegt:

    Maurice, hoe kom jij in contact met het RIVM? Als ik iets op het corona contactformulier van hen plaats word ik verwezen naar het telefoonnummer waar ze echt helemaal niets weten. Overigens is het zo dat de verspreiding bij koren met zo groot is als bij andere gezelschappen. Als je je stem goed ( normaal) gebruikt verspreid je geen lucht en een goede dirigent let daar op. Mijn vrouw is zang- en stempedagoge en het is duidelijk dat al die verhalen over stemgebruik zijn gemaakt door mensen die totaal niet ter zake kundig zijn. Wat de Jonge vertelt over geforceerd stemgebruik is net zo’n broodje aapverhaal als dat van Atalanta Bergamo tegen Valencia.

    Beantwoorden
  5. John
    John zegt:

    Hi Maurice,

    Dank voor het pushen van “better safe than sorry”! Maar waarom pas je niet hetzelfde toe m.b.t. het 1.5-meter idee? Eens dat het kosten met zich meebrengt, maar dat doet deltaplan ventilatie ook (en de baten zijn onzeker). De kosten van de 1.5-meter samenleving lijken overigens mee te vallen: er is weinig verschil tussen landen die wel een dergelijke regel hanteren, en zij die dat niet doen; verschillen tussen 1 of 2 meter zijn ook niet waarneembaar. De realiteit is gewoon dat mensen minder graag naar restaurants etc. gaan tijdens een pandemie — ook wanneer er geen gedwongen sluiting is en zelfs de president eea baggataliseert (zie Brazilie, de VS).

    V.w.b. het belang van superspreaders en aerosolen: we weten inmiddels dat het virus reeds in December in Frankrijk en Italie was (en waarschijnlijk ook in andere Europese landen). Bij uitstek de tijd dat er veel potentiele superspreaders plaatsvinden, en allemaal binnenshuis. Hoe kan het dan, dat de COVID-uitbraak niet eerder zichtbaar werd? Het patroon wat we waar hebben genomen, is veel meer consistent met “standaard” transmissie.

    Dit relateert ook het punt van Andreas Voss: als het echt alleen maar om indoor superspreaders draait, dan kwam de piek van de pandemie veeeeels te laat: superspreaders hadden we in NL/Europa sinds begin maart al niet meer, maar toch liet de piek nog meer dan 1 maand op zich wachten. Dat is dus allemaal niet door superspreaders gebeurd. Pas toen er de nadruk werd gelegd op social distancing, kwam de verspreding tot stilstand. Hetzelfde verhaal in andere landen…

    Daarom toch maar “better safe than sorry”, en ook blijven vasthouden aan social distancing (+ inderdaad ook aan goede ventilatie denken!)

    Beantwoorden
    • HansV
      HansV zegt:

      Zoals al op meer plaatsen op deze blogs is te lezen lag de piek van de nieuwe besmettingen half maart (ook al beweerde Voss iets anders)

      Covid-19 muteert snel. De virusstammen die in december al in Europa aanwezig waren, waren veel minder besmettelijk en hebben niet tot uitbraken geleid.

      De 1.5 m regel binnen kost enorm veel geld. Het volledige uitgaansleven heeft er last van. Restaurants, theaters, bioscopen zijn niet rendabel te krijgen (of je moet de prijzen flink verhogen) als iedereen 1.5 m van elkaar moet houden.

      Vriendelijke groet, Hans

      Beantwoorden
    • Peter
      Peter zegt:

      Dat ben ik niet met je eens. Daar waar de Nederlandse events worden aangewezen als superspreads zijn het de feesten binnen. Zoals met carnaval, maar ook de plaatsen in wintersportgebieden vanwaar Nederlanders terug kwamen. Kort gezegd horeca en feesttenten. Die gelegenheden zijn op 15 maart gesloten; op dezelfde dag waarop de 1,5-meter afstand is ingesteld. Andere social distancing maatregelen, zoals thuiswerken en thuisblijven bij klachten, waren zelfs al eerder ingesteld. Deze maatregelen zijn twee dagen later omgezet in noodverordeningen onder druk van burgemeesters die vonden dat ze moesten kunnen handhaven. Daarbij werd heel duidelijk gesteld, dat de overgrote meerderheid zich al goed aan de maatregelen had gehouden. Dit was door iedereen om ons heen ook al waarneembaar vanwege de lege wegen, winkelstraten en kantoren.

      Dat is ook de reden dat ik met verbazing de conclusie over het 1,5-meter succes aanhoorde. Die is nergens hard op gebaseerd

      Eigenlijk vond ik het schokkend wat Voss daar concludeerde. Als zijn conclusie klopt, is de hele lockdown dus onzin geweest. En heeft die misschien zelfs, zoals sommige wetenschappers hebben geconcludeerd, een versterkend effect gehad.

      Beantwoorden
  6. Karin
    Karin zegt:

    Dit lijkt me het failliet van je hypothese: Corona uitbraak onder plukkers in de buitenlucht. Ook dit kun je natuurlijk weer weg relativeren en toewijzen aan aerosole besmetting op andere plekken (zoals je dat ook gedaan hebt bij besmettingen rondom voetbalwedstrijden) maar als we liever safe than sorry zijn, kunnen we de buitenlucht niet voor 100% veilig beschouwen (wel eens dat buiten de kans kleiner is dan binnen).
    https://nos.nl/artikel/2339539-spaanse-regio-bij-barcelona-in-lockdown-ruim-4000-besmettingen.html

    Wat me het meest verbaast, zijn je veelvuldige referenties aan de studie die laat zijn dat huisgenoten elkaar niet gauw besmetten (slechts in 20% van de gevallen). Dat gaat nu precies in TEGEN de door jou geliefde aerosole theorie: huisgenoten kunnen prima 2 meter afstand houden, maar andere lucht inademen??? Dat lukt echt niet!

    Beantwoorden
    • Johanvleeuwen
      Johanvleeuwen zegt:

      Migranten hutje mutje in stapelbedjes volgepakt in busjes naar de killing fields ?? Wel nee is allemaal binnen gebeurt

      Beantwoorden
    • Klaas
      Klaas zegt:

      Hi Karin,

      In het artikel dat u aanhaalt staat letterlijk het volgende: De besmettingen begonnen onder plukkers op tuinderijen, zegt correspondent Rop Zoutberg. “Daar is een grote migrantengemeenschap. Mensen die op elkaar wonen en dicht bij elkaar werken.”

      Nergens zie ik het woord buitenlucht terug. Het dicht op elkaar wonen is in ieder geval in kleine afgesloten ruimtes vermoedelijk ook zonder goede natuurlijke ventilatie. Daarnaast kunnen tuinderijen zowel binnen als buiten zijn (zie https://www.tuinderijdestroom.nl/groente-fruittas-abonnement/ en https://www.agf.nl/article/9190670/wij-verzorgen-dit-jaar-onze-eigen-afzet/). Het kan dus ook zijn dat de tuinderijen binnen zijn en de ventilatie onvoldoende was, de aerosols in de lucht bleven hangen en zo de plukkers zijn besmet. Dit hoeft niet per se in de buitenlucht te zijn gebeurd.

      Daarnaast ben ik het zeker met u eens dat we buiten in het najaar niet moeten uitvlakken wanneer de temperatuur en luchtvochtigheid lager worden en daarmee de omstandigheden voor het virus gunstiger zijn.

      Overigens kan je naar mijn idee wel besmet raken in een stadion (ivm aerosolen die blijven hangen onder de overkapping van het stadion). Alleen het veld is open. Dus binnen en buiten is niet zo zwart wit. Echter kan het ook in het ov, cafés en restaurants zijn gebeurd. Vaak weten we het gewoon niet helaas en is het gissen.

      Maar ik stel u nu deze vraag: als de verspreiding via grote druppels gaat die binnen 1.5m op de grond vallen zoals het RIVM beweert, waarom mogen we in het stadion dan niet zingen (als aerosols geen rol spelen)? Op 1.5m van elkaar staan we toch veilig en de grote druppels vallen binnen 1.5m op de grond. Ook de zangdruppels. Dus waarom mogen we niet zingen of juichen in een stadion?

      Die 20 procent van de huisgenoten die elkaar besmetten gebruikt meneer de Hond juist om te laten zien dat besmettingen vooral via superspreadevents gebeuren en het daarom terecht is dat deze verboden zijn. Waarom zou je als huisgenoten trouwens niet besmet kunnen raken via aerosolen? Als 1 huisgenoot besmet is en je praat met elkaar in een afgesloten ruimte, ventilatie is onvoldoende (airco die bijvoorbeeld dezelfde lucht hercirculeert en gesloten ramen en deuren) dan kan een huisgenoot zo de anderen besmetten. Dit hoeft dan niet te komen doordat huisgenoten geen 1.5m houden.

      Het punt is gewoon: vaak weten we het niet en kun je beide kanten op redeneren. Echter kan je in het kader van better safe than sorry de aerosolen zeker niet negeren omdat er steeds meer aanwijzingen komen dat ze weldegelijk een rol spelen bij de verspreiding van het virus, hetzij nog onduidelijk in welke mate. Daarom naar mijn idee de focus op natuurlijke ventilatie, bron en contactonderzoek bij besmettingen en steekproeven trekken per provincie van mensen die thuis dan wel in het ziekenhuis of op de IC hebben gelegen. Dan krijg je een betrouwbaar beeld van de groepsimmuniteit. Daarnaast lijkt het natuurlijke afweersysteem alsmede de T cellen erg te helpen bij het uitschakelen van het coronavirus en zou dus de groepsimmuniteit groter zijn dan gedacht. Echter moet dus niet alleen naar antilichamen worden gekeken maar het hele immuunsysteem. Vervolgonderzoek noodzakelijk.

      Beantwoorden
    • Willem
      Willem zegt:

      De kop van het artikel is nogal misleidend. Die 4000 gevallen is het totaal tot nu toe in Lleida. Hij heeft het over plukkers maar in andere bronnen zie ik dat het ook om slachthuizen en verpleeghuizen voor ouderen gaat en dan heb je weer de bekende gevallen te pakken.
      Qua 20% besmetting binnen in huishoudens… een rekenvoorbeeld: stel je hebt paps & mams & 2 jonge kinderen. Paps wordt besmet en die besmet mams. De kinderen worden misschien besmet maar hebben geen symptomen. Dan zit je aan 25%. Met 3 kinderen kom je op 20%.

      Beantwoorden
    • Frans
      Frans zegt:

      Iha is de kans thuis te klein voor concentratie van areasols gedurende langere tijd hoog genoeg te maken. Meestal 1 persoon geinfecteerd

      Beantwoorden
    • Troubadour
      Troubadour zegt:

      Haha, Karin,
      In mijn jeugd ben ik ook een keer plukker geweest. Druiven heb ik geplukt, maar ook andere ‘vruchten’.
      Bij de boer sliepen we met zijn honderden in één schuur. D.w.z. dronken worden, zingen, vrijen en maffen. Een grote vlakte van stro vormde het matras.
      Maar plukken? Ja, dat deden we buiten..

      Beantwoorden
  7. Hans
    Hans zegt:

    In maart vertelde de minister president dat velen door het coronavirus besmet zullen raken. Om ervoor te zorgen dat de IC’s niet overbelast raakten werd er gekozen voor afstand beperkende maatregelen (blijf thuis). De verwachte piek in het aantal ziekenhuisopnames zou zo worden afgevlakt en groepsimmuniteit kon worden opgebouwd. Tot zover kan ik het verhaal nog volgen.
    Nu inmiddels de IC capaciteit allang geen probleem meer is, zitten we nog steeds met die afstand beperkende maatregelen (1,5 m), het idee als zodanig en ook de behoefte om dit in een wet vast te leggen. Het beheersbaar blootstellen aan het virus. is veranderd in het proberen iedereen hiertegen te beschermen en om zoveel mogelijk besmettingen te voorkomen. Dit tegen een virus dat nooit meer weg zal gaan en altijd onder ons zal blijven (Rutte). Kan iemand mij de logica hiervan doen inzien? Ik ben namelijk de draad kwijt.
    Het grootste deel van de bevolking onder de 70 jaar blijkt niet of nauwelijks gevaar te lopen door dit virus. En naar blijkt bij geen ziekteverschijnselen niet of nauwelijks besmettelijk te zijn voor een ander. Dat lijkt me dan toch de ideale muur van bescherming voor onze kwetsbare ouderen waar het toch allemaal om te doen was?

    Beantwoorden
    • Frans
      Frans zegt:

      Het maakt ook geen sense, het probleem is dat zowel do eel als toepassing van het beleid gaanderweg verschuift over het spectrum van de mogelijkheden.

      Er is geen duidelijk aanaijsbare reden waarom de doelstellingen shiften. Het zou veel meer sense maken als de maatregelen zouden correleren met wat er feitelijk gebeurt.

      Beantwoorden
  8. Walter
    Walter zegt:

    De strategie in Nederland is heel verwarrend en die is er ook eigenlijk niet echt geweest, in eerste instantie via het opbouwen van “groepsimmuniteit” naar “maximaal controleren” naar “indammen tot bijna nul” etc. Het was allemaal behoorlijk onlogisch en wazig en er is nooit echt een vaste lijn gevolgd. Het was altijd een beetje varen in de mist. De huidige strategie is “indammen tot bijna 0 besmettingen en opvlammende brand haard(jes) snel uittrappen door bron/contact onderzoek en testen, totdat we een vaccin hebben” dus uiteindelijk wel weer naar “groepsimmuniteit” maar nu niet langs de route van rondgaande infecties maar via een vaccin. Dit kan leiden dat deze strategie jarenlang moet worden gevolgd (niemand weet of/wanneer het vaccin komt maar de al te optimistische geluiden verstommen al langzamerhand). Dus ook deze strategie zal vast wel weer verlaten worden zeker als het bijvoorbeeld 6 jaar gaat duren.

    Beantwoorden
    • Hans
      Hans zegt:

      Er is op het eerste gezicht geen logica in de maatregelen die de regering neemt tegen dit virus. Er is echter wel een duidelijke lijn die gevolgd wordt. Vanaf het kabinet (Rutte) omhoog via het RIVM naar de WHO waarvan Bill Gates (Bill en Melinda Gates foundation) inmiddels de grootste donateur is. Bill Gates heeft zich duidelijk genoeg uitgesproken. Het wordt pas weer normaal wanneer iedereen gevaccineerd is. Ook Hugo de Jonge onze vicepremier laat zich in soortgelijke bewoordingen uit. Bill Gates heeft het zelfs over 7 miljard vaccines, voor iedere aardbewoner één dus.
      Dit is de koers waarop gevaren wordt. Nu het in Nederland zomer is en het virus nauwelijks actief is, zijn de 1,5 m maatregelen een beetje naar de achtergrond verdwenen. Ze zijn echter niet weg en zelfs uitgebreid vastgelegd in een conceptwet die vol staat met vrijheid beperkende maatregelen mocht het virus weer uitbreken. En dat zal het zeker doen wanneer de temperatuur onder de 10 graden zakt. Zie voor uitleg het goede werk van o.a. Maurice, maar ook dat van vele anderen.

      Beantwoorden
  9. Johannes van Doorn
    Johannes van Doorn zegt:

    Schoenmaker blijf bij je leest, ik zou willen dat iedereen dat deed.

    Virologen die uitspraken doen over besmettingspieken als bewijs dat iets wel/niet werkt maar ‘vergeten’ te corrigeren voor een toename in het aantal testen, 1% vals positief wegstrepen tegen 1% vals negatief, van Dissel’s drogredenaties, cirkelredeneringen, belabberde data en dat als waar presenteren, causaliteiten veronderstellen van het niveau ooievaar/baby’s, etc. Een viroloog (en wat dies meer zij) moeten virussen bestuderen. Fundamenteel onderzoek doen. Als ik bij het OMT/RIVM zou werken, ik zou geen enkele uitspraak meer durven doen over welk verband of wat dan ook zonder dit met een statisticus besproken te hebben. Het zweet zou me uitbreken. Ik zou de inhoudelijke commentaren bij Maurice.nl niet willen lezen over mijzelf, bang dat ze (weer) een punt hebben. Ik vind het schrijnend op welk kinderlijk niveau professoren de oren gewassen worden inzake statistiek en data. Geen benul hebben van causaliteit,waarschijnlijkheid, kansberekening. Een regelrechte blamage. En, een opsteker voor iedereen die vindt “schoenmaker blijf bij je leest.” Maar dan moeten wel de virologen terug in hun hok. En laat de statistiek, zelfs over corona, (JUIST over corona) over aan mensen die daar verstand van hebben, zoals Maurice.

    (Het mooist is natuurlijk een multidisciplinair team.)

    Beantwoorden
  10. Johan Jorritsma
    Johan Jorritsma zegt:

    Van de corona-dashbord (https://coronadashboard.rijksoverheid.nl/): Op 4 juni was het aantal besmette personen: 1715. Nu in juli is dit 2800.
    Reden is dat ze tot nu toe het RIVM dit deed aan de hand van het aantal IC opnames. Dat is nu zo laag, dat het geen betrouwbaar beeld oplevert. Daarom gaan we nu uit van het aantal positieve testen volgens hun tekst.
    Alle cijfers beter zijn geworden sinds die tijd.
    Vergelijk cijfers 4 juni t.o.v. 1 juli:
    Ziekenhuis patiënten: 516 – 150
    Ziekenhuis patiënten per dag: 8 – 1
    IC patiënten: 113 – 29
    IC patiënten per dag: 4 – 0,3
    Overledenen per dag: 8 – 1
    Besmettingen per dag: 262 – ca. 50
    Hoe dan ? Weer een nieuw ingezette truc van het RIVM ? Amateurisme ten top van “professor” Wallinga van het RIVM.
    Bronnen: sites RIVM, LCPS

    Beantwoorden
    • HansV
      HansV zegt:

      Johan, eens!

      Er wordt nu veel meer getest. Daarop moet de “vuistregel” waar RIVM het over heeft, worden aangepast. Met mijn model kom ik op minder dan 400 mensen die besmettelijk zijn (en dat is denk ik nog aan de hoge kant). Zou die laatste 0 in de 2.800 weg moeten, zou zo maar kunnen!

      Vriendelijke groet, Hans

      Beantwoorden
    • HansK
      HansK zegt:

      Vreemd idd. Het zou fijn zijn als het RIVM onderbouwt met welke aannames ze dit getal berekenen. Het is mijn belastinggeld, ik wil ook graag na kunnen denken over hoe dit getal berekend wordt.

      Beantwoorden
  11. Edwin IJpeij
    Edwin IJpeij zegt:

    Hallo Maurice,

    Zeker goed om op goede ventilatie in te zetten. Zeker met UV-C units waarvan ik verwacht dat deze effectiever zijn dan welk filter dan ook.

    Heeft u enig idee hoeveel procent er per regio besmet is geweest en dan zeer waarschijnlijk ook immuun. Dat kan helpen om uw deltaplan ventilatie efficiënt en effectief uit te voeren.

    Beantwoorden
  12. Sanne
    Sanne zegt:

    Een deel van Catalonië is in lockdown. Er zijn uitbraken in, Lerida, geregistreerd bij vier fruitbedrijven, een agro voedingsbedrijf, een wooncomplex, een geriatrische residentie en het Jericó hostel waar daklozen verblijven. In de Vall d’Aran zijn er besmettingen geregistreerd na een familiebijeenkomst.

    Alweer blijkt er dus sprake van meerdere mensen samen in één ruimte. Opvallend is dat er in Nederland ook uitbraken zijn geweest in groente- en fruitbedrijven. De oorzaak was volgens GGD waarschijnlijk de slechte ventilatie in de kantoor/etiketteerruinte.

    Hoe de situatie bij de groente-, en fruitbedrijven in Spanje is geweest, is mij niet bekend, maar volgens de NOS zou de uitbraak zijn begonnen onder migranten die dicht op elkaar wonen en leven. Bij het NOS-journaal werd echter een grote zaal met hoog plafond getoond waar arbeidsmigranten op ruime afstand van elkaar konden liggen.

    Uit een artikel in NRC blijkt dat ook in Nederland sprake was van arbeidsmigranten die dicht op elkaar leefden. https://www.nrc.nl/nieuws/2020/06/05/corona-in-de-fruitteelt-wat-ging-er-mis-a4001977

    M.i. moet ook in huizen aandacht besteed worden aan goede ventilatie. Ook moderne woningen worden vaak niet goed geventileerd, omdat ze een warnteterugwinsysteem hebben.

    Beantwoorden
    • Er
      Er zegt:

      Om fruit te bewaren heb je in een buitenlucht van 30 graden of meer een flinke koeling nodig. Maar niet alleen voor geplukt fruit, dit geldt maar voor alles wat eetbaar en vers is. Het is natuurlijk flink warm in Spanje en als de aerosol theorie klopt, dan komen er nog meer uitbraken onder mensen die in groepen onder de airco samenwerken, of die groepsgewijs (tehuizen) samen leven.

      Beantwoorden
  13. Edwin IJpeij
    Edwin IJpeij zegt:

    Hallo Maurice. Ik lees net dat er weer een corona uitbraak op een nertsenfokkerij is uitgebroken, deze keer in Gemert. In nertsenfokkerijen zijn niet geairconditioned die de luchtvochtigheid gunstig houden. De luchtvochtigheid is hoog. Over het algemeen tocht het in deze verblijven en is er derhalve goede ventilatie. Hoe verklaart u deze uitbraken?

    Beantwoorden
    • Rebecca
      Rebecca zegt:

      Je kunt ook de vraag stellen: als volgens de niet-aerosolenleer van RIVM een besmette nerts alleen andere nertsen in buurkooien op <1,5m afstand zou kunnen besmetten en die andere nertsen dan (gezien de incubatietijd) pas na enkele dagen hun buurnertsen kunnen besmetten, hoe kan er dan opeens een uitbraak zijn in het hele bedrijf? RIVM zal roepen dat vast een verzorger door het gehele bedrijf op alle nertsen heeft lopen hoesten, maar is dat aannemelijk?

      Beantwoorden
      • HansV
        HansV zegt:

        Beste Rebecca,

        Dat is ook mijn verweer tegen het werken van de 1.5 m in de vleesverwerkende industrie.

        Ik neem aan dat mensen daar in een min of meer vaste volgorde staan. Als persoon 20 besmet is, dan kan die na de incubatietijd vooral personen 19 en 21 besmetten (en misschien enkele anderen, zijn “maatjes” bij de lunch). En die weer na hun incubatietijd vooral personen 18 en 22 (en misschien de nieuwe 20 als die ziek thuis is) en wat “maatjes”. Daarmee gaat de verspreiding veel te traag voor de grote snelle uitbraken die we zien.

        Maar voor kooidieren kunnen dat alleen de naastgelegen dieren zijn. Of al die verzorgers in de 18 besmette netsenfokkerijen moeten superspreaders zijn (veel virus produceren). Dat zou wel erg toevallig zijn. Maar er zullen vast RIVM-mers zijn die naarstig proberen juist dát te bewijzen – in plaats van een goed boek of blog (zoals dat van jou) over aerosolen te lezen.

        Vriendelijke groet, Hans

        Beantwoorden
      • Edwin IJpeij
        Edwin IJpeij zegt:

        Beste Rebecca,

        De niet aerosolen leer van het RIVM en WHO vind ik irrelevant en gedateerd. Dat ze nog geloven (en dus niet weten) dat druppels een ballistische baan volgen is zeer achterhaald. Onderzoekers van het vermaarde MIT, een Amerikaans top instituut vergelijkbaar met bv het Duitse Max Planck Instituut, hebben onomstotelijk bewezen dat een menselijke hoest 6 meter kan reiken en een nies zelfs 3 meter verder. Mocht het echt een druppelinfectie zijn dan zou de 1,5 meter derhalve ook niet voldoende zijn.

        Wat mij als wetenschapper bezighoudt, is dat er voor alles een logische verklaring is en zolang er niet onomstotelijk bewijs is open moet staan voor andere verklaringen. Derhalve vind ik deze uitbraak bij een nertsenfokkerij zeer interessant.

        Het probleem is dat we veel details niet kennen en het zou interessant zijn om die te onderzoeken, want het lijkt op het eerste gezicht contra indicatief tav de aerosolen hypothese. Het lijkt me interessant om daar eens dieper op in te gaan juist omdat het een tegen argument lijkt. Maar misschien is dat niet zo en vind je juist daar sterkere onderbouwing van de aerosolen hypothese. Wetenschap zoekt namelijk naar waarheidsvinding en dan zijn juist de hypothese ontkrachtende waarnemingen interessant.

        Beantwoorden
    • Johannes van Doorn
      Johannes van Doorn zegt:

      Tocht is niet per definitie een goede ventilatie. Een tocht kan mogelijk ook zorgen voor (deels telkens) rondcirculeren van lucht en zo de virale dosis vergroten. Google “restaurant in de Chinese stad Guangzhou covid-19”. Maar niets op tegen om die tocht bij nertsen eens te onderzoeken lijkt me. Meten is weten…

      Beantwoorden
  14. Frank
    Frank zegt:

    Over Japan: je stelt dat jn Japan is een groot deel van het beleid om de verspreiding van het virus te voorkomen, is gebaseerd op ‘verspreiding door de lucht van het virus in gesloten ruimtes’. Als bewijs daarvoor geef je een plaatje afkomstig van het ministerie van de premier. Nu lijkt me de eerste wel in lijn met je hypothese dat verspreiding vooral binnen gebeurt wanneer de ventilatie slecht is. Maar nummers 2 en 3 gaan over het vermijden van drukke plekken (of die binnen of buiten zijn, staat er niet bij) en het hebben van gesprekken met anderen in elkaars fysieke nabijheid.
    Met andere woorden: je leest selectief (niet alleen hier, ook in andere posts is dat het geval). Het Japanse plaatje lijkt volledig in overeenstemming met de RIVM-adviezen: ja, goede ventilatie binnen is belangrijk, maar ook drukke plekken vermijden en het (te) dicht bij elkaar in de buurt komen. Precies wat Andreas Voss naar voren bracht in de discussie met jou in Op1.

    Beantwoorden
    • Klaas
      Klaas zegt:

      Ook bij 2 en 3 kan de kant van aerosolen op geredeneerd worden.

      2: drukke plaatsen met onvoldoende ventilatie waar mensen geanimeerd met elkaar praten en zingen, aerosols blijven hangen en iedereen raakt besmet.

      3: je praat geanimeerd met elkaar in een onvoldoende geventileerde ruimte de aerosols blijven hangen en je raakt besmet. Daarnaast kan je inderdaad sowieso besmet raken als je geanimeerd met elkaar praat (bij dat Chinese onderzoek was die ene persoon die buiten besmet was geraakt omdat hij een gesprek had gevoerd met iemand) want je ademt lang genoeg de aerosolen in. Echter blijven deze aerosolen hangen en helpt 1.5m afstand houden niet. Dit geldt zeker als je dat doet in een onvoldoende geventileerde ruimte, dan blijven de aerosols hangen en raak je besmet.

      Bij heel veel situaties blijft gewoon het probleem dat je beide kanten op kan redeneren. Daarom naar zijn naar mijn idee mondkapjes noodzakelijk (niezen komt 6m ver en hoesten 2m) ter bescherming en natuurlijke ventilatie.

      Beantwoorden
  15. Richard
    Richard zegt:

    Prima betoog voor betere ventilatie, maar de vervolgvraag is wanneer zo’n certificaat “coronaproof” wel en wanneer niet van toepassing is.

    – Hoe snel moet de lucht ververst worden in een ruimte? [m3/min]
    – Wat is de invloed van het aantal personen in de ruimte op hoe groot die verversingssnelheid moet zijn?
    – Hoe is op een eenvoudige wijze die verversingssnelheid te meten? Moet je dan bv. met een e-sigaret in de ruimte gaan zitten roken en uittesten of die rook snel genoeg verdund wordt zodat anderen niet in die walm zitten?
    – Wat zijn slimme (en relatief goedkope) verbeteringen aan huidige ventilatiesystemen?
    – Welke filters zijn allemaal goed genoeg?
    – Als ventilatie geen handige optie is omdat het buiten koud is (zoals in apres-ski bars in skigebieden) is het in zulke situaties dan niet beter om far-UVC lampen op te hangen?
    – Het voordeel van far-UVC lampen is dat ze ook gecombineerd kunnen worden met een luchtbevochtiger. Want als je de ramen open zet een veel ventileert, dan heeft een luchtbevochtiger weinig zin.
    – Is far-UVC lampen qua prijs/kwaliteit verhouding überhaupt niet een veel betere oplossing dan ramen een beetje open zetten? (Ik las ergens dat UVC lampen 10x effectiever was.) Het is volgens mij een keuze tussen aan de ene kant ramen open zetten, wat dus extra stookkosten oplevert, of aan de andere kant van die far-UVC lampen ophangen i.c.m. een apparaat dat zorgt voor de gewenste luchtvochtigheid.
    – Willen we dat straks overal in bars, cafés, discotheken, restaurants, scholen, bussen, treinen, ect. van die far-UVC lampen komen te hangen dat het virus in de lucht dood?
    – Wat zijn de minimale vereisten om een indoor ruimte het predicaat “coronaproof” toe te kennen?
    – Zijn er onderzoeken dat.aantoont dat betere ventilatie daadwerkelijk verschil maakt? Corona lijkt op het griepvirus, dus dan zou je bv. verwachten dat mensen die altijd buiten aan het werk zijn gedurende hun leven veel minder vaak de griep zullen krijgen dan mensen die met veel anderen samen op kantoor werken. Ik ben bv. ook wel benieuwd naar het ziekteverzuim van medewerkers van slachterijen. Op basis van de vele corona uitbraken en de gedachte dat dit komt door de lagere temperatuur en luchtvochtigheid, zou dus ook denken dat medewerkers van zo’n slachterij in de zomermaanden ook veel vaker de griep krijgen dan een gemiddelde Nederlander. Ben benieuwd of er een verschil te zien is als je de data zou bekijken.

    Ik denk dat het belangrijk is om te proberen verder te denken, zodat de adviezen en instructies ook wat concreter worden.

    Ik visualiseer een besmet persoon die corona aersolen uitademt als iemand die rook staat uit te blazen. Ventilatie is denk ik dus pas goed genoeg als je indoor kan roken zonder dat iemand anders er last van heeft. Maar dan zou je dus enorm moeten ventileren in de horeca. Ik denk dus eerder dan de oplossing licht bij die far-UVC lampen. Als je er daar voldoende van ophangt aan het plafond om de zoveel meter, dan maakt het niet uit waar je gaat staan in de zaal, maar dan zullen de uitgeademde virusdeeltje waarschijnlijk binnen een minuut geneutraliseerd zijn. Die snelheid ga je met ventilatie nooit realiseren.

    Ik denk dus dat we de oplossing moeten zoeken in far-UVC licht. Hier vanaf 07.30 minuut zie je mooi visueel een aantal voorbeelden getoond, zoals bij vleesverwekingsbedrijven, vliegvelden en scholen:
    https://youtu.be/YATYsgi3e5A

    Zie ook andere filmpjes van Dr. David Brenner over far-UVC licht.

    Beantwoorden
    • Troubadour
      Troubadour zegt:

      Je moet niet roomser zijn dan de paus, Richard.
      In het verzorgingshuis waar mijn moeder gestorven is kon je op woensdag de spruitjeslucht nog ruiken die op maandag gegeten was.
      Nou, laten ze nu die tussenliggende dagen eerst eens terugbrengen tot enkele uren, vandaag nog, en dan praten we verder.

      Beantwoorden
  16. Rene
    Rene zegt:

    Hoi Maurice,
    Dat de voornaamste (bijna alle) besmettingen onstaan doir de aerosols staat vrwijvel vast.
    Zeker in slecht geventileerde ruimtes met veel mensen .
    De kans dar je buiten besmet raakt is vrijwel 0
    Toch zijn er recentelijk in Lissabon bij open lucht feesten diverse jongeren besmet geraakt
    Hoe zou dit gebeurd zijn ?
    Door fysiek contact of uit elkaars glas drinken
    Wellicht heb je hier een verklaring voor

    Beantwoorden
    • Klaas
      Klaas zegt:

      Hi René,

      Zoiets zag ik laatst ook. Toen ben ik gaan kijken en zag ik dat er ook veel feestjes in cafés en bars waren. Maar ook inderdaad buiten op het terras en op stranden. Ze kunnen ook in de beachclubs binnen besmet zijn geraakt. Maar ook: bij die strand feesten heb je ook strandtenten en als je met elkaar onder die strandtenten feest, praat en zingt blijven de aerosolen langer hangen onder de strandtenten en raak je besmet ondanks dat het buiten is. Daarom neem ik aan dat het zo moet zijn gebeurd. Echter weet ik het niet zeker helaas.

      Beantwoorden
    • Frans
      Frans zegt:

      Omschrijf eens wat u verstaat onder fysiek contact? Indien u uitgebreid zoenen hieronder betrekt, dan heeft u feitelijk uw antwoord al. In dat geval is er zodanige inperking van de ruimte tussen de twee respiratoire systemen dat we de ruimte als gesloten en ongeventileerd kunnen beschouwen.

      Beantwoorden
  17. Hans van Dalen
    Hans van Dalen zegt:

    Maurice, ik ben het van harte eens met jou uitgangspunt: “better safe than sorry”. Er gaan immers veel mensen dood door COVID-19 en veel mensen worden ernstig ziek. Dus moeten we zo snel mogelijk maatregelen nemen tegen verspreiding, ook al zijn niet alle verspreidingsroutes wetenschappelijk bewezen.
    Opvallend genoeg lijkt de overheid (RIVM) dit uitgangspunt niet te hanteren, maar willen zij pas handelen als er definitief bewijs is voor een bepaalde route van verspreiding. Dat is op zijn minst vreemd te noemen.
    Als we kijken naar de klimaatdiscussie, dan zien we een overheid die zwaar leunt op het principe “better safe than sorry”, want van de klimaatvoorspellingen zijn er vele nog onbewezen (bovendien gaat er op dit moment en ook de komende decennia niemand aan dood). Voor de overheid is dit echter geen reden om niets te doen.
    Waarom gebeurt er bij COVID-19 dan zo weinig? Ik ben geen complotdenker, maar je zou haast gaan denken dat de overheid een dubbele agenda voert.

    Beantwoorden
  18. Robert
    Robert zegt:

    Hieronder zomaar enkele zinsneden uit het document: Aerogene verspreiding SARS-CoV-2 en ventilatiesystemen (onderbouwing) van 30 juni 2020 op de RIVM website:

    -In hoeverre druppelkernen die geen vocht bevatten levensvatbaar virus kunnen bevatten, is niet bekend i.t.t. tuberculose waarbij dit wel is aangetoond.

    -In Nederland zijn wel enkele COVID-19-clusters gerapporteerd waarbij aerogene transmissie als mogelijk route wordt genoemd, maar hier is nog geen onderzoek over gepubliceerd.

    -In één studie (nog niet peer reviewed) lijkt infectieus virus aangetoond in een luchtmonster dat is genomen op de ziekenhuisgang van kamers met COVID-19-patiënten (Santarpia et al., 2020)

    -Er is een aantal publicaties verschenen over locaties buiten het ziekenhuis waarbij niet uit te sluiten was dat een persoon met COVID-19 via aerogene transmissie andere personen heeft besmet (Brurberg, 2020; Wang et al, 2020; Lu et al., 2020). Op die beschreven locaties is echter transmissie via druppel of indirect via contact met besmette voorwerpen/oppervlaken ook een mogelijke route geweest.

    -In experimentele settings is vastgesteld dat SARS-CoV-2-virusdeeltjes meerdere uren infectieus kunnen blijven in de luchtdruppeltjes (Van Doremalen et al., 2020; Fears et al., 2020, niet peer reviewed). Echter, er is maar één studie (niet peer reviewed) waaruit zou blijken dat infectieus virus is aangetoond in luchtmonsters buiten experimentele settings (middels viruskweken).

    -Uit de studie van Xu et al. (2020) bleek het ventilatiesysteem van het cruiseschip de Diamond Princess geen rol te spelen in de verspreiding. Lu et al. (2020) stellen dat mogelijk transmissie heeft plaatsgevonden door de airconditioning, maar door de opzet van de studie kunnen andere routes niet worden uitgesloten.

    Het bovenstaande doet sterk denken aan een rechtbankverslag, waarbij advocaat RIVM allerlei boterzachte argumenten aanvoert om verdachte Sars-Cov-2 vrij te pleiten.
    Het wrange is echter dat het RIVM in deze rechtzaak niet geacht wordt om de rol van advocaat op zich te nemen, maar de rol van officier van justitie, die juist geacht wordt om argumenten aan te voeren die de schuld van verdachte Sars-Cov-2 aantonen, om zo de samenleving te beschermen tegen Sars-Cov-2

    Het zou kunnen zijn dat het RIVM zijn rol in deze niet goed begrepen heeft, maar ik denk dat er meer aan hand is, namelijk dat men tegenstrijdige belangen dient in samenwerking met de WHO en big Pharma.

    Ik hoop dat alle betrokkenen er zich van bewust zijn dat er tzt een parlementaire enquete zal volgen.

    Beantwoorden
  19. Robert
    Robert zegt:

    Overigens vraag ik me af of we pas in het najaar weer in de gevarenzone komen, want inmiddels zijn de sportscholen en kerken(inclusief zingen) weer open, terwijl er geen enkele restrictie of aanbeveling gegeven is ten aanzien van ventilatie of airconditioning!!

    Beantwoorden
  20. Simon
    Simon zegt:

    Ondertussen is het RIVM gekomen met een advies aan koren waaruit blijkt dat ze totaal geen belang hechten aan aerosolen. Een zigzag formatie zou immers volstaan voor koren (en uiteraard 1,5 afstand) en het koornetwerk heeft nu zelfs een zigzag inkleurplaat online gezet. Als groot liefhebben van concerten laat ik die uitvoeringen aan mij voorbijgaan. Maar voor de liefhebbers is de kleurplaat hier te downloaden: https://koornetwerk.nl/zigzag/

    Beantwoorden
    • Frans
      Frans zegt:

      Kennelijk gokt de RIVM er op dat aerosols geen significante rol spelen. Mede gezien de noodkreet van 239 wetenschappers aan de WHO: levensgevaarlijk !
      Juridisch gezien is het RIVM zich al het indekken door een hoofdstuk over ventilatie toe te voegen waarbij ze vermelden dat de ventilatie niet beter hoeft te zijn dan de geldende richtlijnen. Als er dan een uitbraak plaatsvindt en het blijkt dat het met slechte ventilatie te maken hebben, dan kun je hun antwoord al raden.

      Beantwoorden
  21. J van Straaten
    J van Straaten zegt:

    Maurice, als je theorie in grote lijnen klopt lijkt het me heel irrationeel om de 1,5 m af te doen als onzinnige maatregel. Als met name aerosole verspreiding de boosdoener is en verder de concentratie (aantal virussen per m3) bepalend is voor de kans op infectie, dan is naast ventilatie ook afstand houden een hele belangrijke factor. Het volume rondom een besmettelijk persoon neemt toe met de 3e macht van de afstand. Dus, afgezien van luchtstromen, is het volume waarover het virus zich kan verspreiden 27 maal zo groot op 150 cm als op 50 cm afstand (en de concentratie dus 27 maal zo klein). Bij windstilte op een terras zit ik een stuk prettiger op 150 cm afstand van een roker dan op 50 cm. En als het waait zit ik liever niet benedenwinds. Kortom, ventilatie is ook niet alles. Ik zou dus de risico’s buiten en het belang van afstand houden zeker niet bagatelliseren. Better Safe than sorry.

    Beantwoorden
    • HansV
      HansV zegt:

      Beste J. van Straaten

      Er is altijd wel een beetje luchtstroming en rook kun je ruiken, dus bij rook weet je waar je niet moet gaan zitten. Maar iemand die virus aan het verspreiden is via aerosolen ruik je niet dus waar je moet gaan zitten weet je niet.

      Als er in een binnenruimte een besmet persoon is hangt het van de plaats waar die persoon zit en van de luchtstroming af wie er risico lopen op besmetting. Met meer ventilatie neemt dat risico wel af. Maar het kan dus gebeuren dat iemand op 0.5 m afstand niet besmet wordt en iemand op 3 meter wel.

      Vriendelijke groet, Hans

      Beantwoorden
    • Simon
      Simon zegt:

      Ja ik las het net ook op de NOS website. Een opsteker voor Maurice de Hond en eigenlijk voor iedereen die zich bij zijn streven betrokken voelt. Als de WHO zich dit aantrekt dan zal ook het RIVM de WHO volgen (doen ze immers in alles) en mogelijk zelfs Youtube erkennen dat er alternatieve analyses mogelijk zijn die ons verder brengen!

      Beantwoorden
  22. Chausson
    Chausson zegt:

    Analoog aan ”better save than sorry” ,die NL ”geflipte buitenstaander-huisarts” blijkt toch niet zo geflipt.
    Gewoon snel en goedkoop behandelen blijkt toch werkzaam ,en dat voor een grijpstuiver.En die huisarts haalde spectaculaire resultaten in een zeer- zeer vroeg stadium in de thuissituatie,nu blijkt dat ziekenhuispatiënten in een relatief vroeg stadium er toch ook baat bij hebben.
    https://tpo.nl/2020/07/05/nieuwe-studie-hydroxychloroquine-werkt-wel-als-medicijn-tegen-covid19-mits-snel-toegediend/

    https://www.henryford.com/news/2020/07/hydro-treatment-study

    Leuke kop boven artikel elders op die site
    ”Steeds meer wetenschappers geven Maurice de Hond gelijk: Covid19 wel degelijk verspreid door aerosolen, WHO haalt schouders op”
    https://tpook.nl/2020/07/05/steeds-meer-wetenschappers-geven-maurice-de-hond-gelijk-covid19-wel-degelijk-verspreid-door-aerosolen-who-haalt-schouders-op/

    Beantwoorden
  23. Hajé
    Hajé zegt:

    Bedankt voor het super goede werk Maurice. Waar ik nog wel steeds moeite mee heb is met de illusie dat we Sars-Cov-19 koste wat kost moeten terugdringen. Inmiddels is het wel duidelijk dat het een virus is dat op zijn ergst 2 keer dodelijker is dan een ernstige griep zoals in 2018. Ook dat heeft de mensheid glansrijk overleefd door het gewoon over ons heen te laten komen. Mensen zijn perfect in staat deze ziekte te overleven op heel oude mensen na of mensen met ernstige onderliggende aandoeningen. Dat is al sinds de mensheid bestaat zo. Maar we zitten nu in een situatie dat koste wat kost deze mensen ook ‘gered’ moeten worden. Dat heeft er al toe geleid dat twee van mij drie kinderen werkloos zijn, voor het eerst in hun leven. Mensen lijden door eenzaamheid. Mensen mogen vrienden niet aanraken. Het is een circus waar geen enkele goede onderbouwing voor is en zelfs al was ie er, dan nog hadden de verantwoordelijke politici andere afwegingen moeten meenemen. We worden gehypet in een levensbedreigends gevaar dat voor het over over grote deel van de bevolking geen enkel risico is.

    Beantwoorden
  24. Frank
    Frank zegt:

    Maurice, je weet inmiddels toch wel dat het motto van het RIVM is: bij twijfel gewoon inhalen…Vandaag kwam het nieuws naar buiten dat honderen wetenschappers in een open brief aan de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) stellen dat er bewijs is dat het coronavirus zich ook verspreidt in besmettelijke kleine druppels, zogeheten aerosolen. De WHO en RIVM houden vol dat dit nog niet voldoende is aangetoond. Ik zou graag de stelling omdraaien en zeggen dat het nog niet voldoende is aangetoond dat aerolen het coronavirus NIET verspreiden. Met andere woorden bij twijfel niet inhalen. Waarom deze risicovolle opstelling van WHO en RIVM? Deze opstelling heeft niets met welzijn of gezondheid te maken.

    Beantwoorden
  25. Peter
    Peter zegt:

    Ongelofelijk wat de eerste reactie van de WHO is op de open brief over de aerosolen:

    https://www.nu.nl/coronavirus/6062528/wetenschappers-tegen-who-erken-besmettingsgevaar-kleine-druppels.html

    Overigens erg goed werk wat je doet, Maurice. Het is altijd goed om kritisch te zijn en het zal niet makkelijk zijn met al die tegenwerking vanuit de instanties. De inzet is hoog omdat je tegen de organisaties, politiek en media aan moet schoppen, maar als het uiteindelijk loont dan weet je waarvoor je het hebt gedaan. Ga zo door!
    Als aandachtspuntje hoe ik het zelf ervaar, vind ik overigens wel dat je misschien té makkelijk roept dat afstand houden onzin is. Dat het risico minder groot is (zeker buiten) als voorgesteld, geloof ik wel; maar om dan op een dergelijke manier afstand als onzin te bestempelen, ben ik wel aardig sceptisch over. Naar mijn idee en gevoel is het én én, ook al heb ik natuurlijk ook de wijsheid en kennis niet :)
    Maar voor wat betreft de aerosolen op de kaart zetten ben ik erg blij. Wat ik al maanden persoonlijk denk, wordt nu steeds meer bevestigd. Ik hoop dat het uiteindelijk leidt tot juiste maatregelen.
    Bedankt tot dusver!

    Beantwoorden
    • Maurice
      Maurice zegt:

      Het gaat niet alleen of het onzin is, maar het gaat om de relatie kosten-opbrengsten.

      Als we met z’n allen 30 km gaan rijden op de snelweg zal het aantal doden in het verkeer met 200 per jaar of zo dalen.
      Maar dat doen we ook niet.
      Die 1,5 meter binnen maakt meer kapot dan het oplevert.

      Beantwoorden
      • Peter Paauw
        Peter Paauw zegt:

        Maar in situaties waar de kans op besmetting groot is, zoals kleine, niet goed geventileerde ruimtes of voor wie het risico groot is (want snel besmet) zoals bij verzorgingstehuizen, lijkt ook afstand mij essentieel.

        Beantwoorden
        • Mark
          Mark zegt:

          Maar dat is nu juist het probleem: met aerosolen helpt die 1,5m maar bar weinig. En zolang mensen blijven denken dat dat genoeg is sterven onze ouderen straks weer massaal in de verzorgingstehuizen. Het is niet onmogelijk om iemand te besmetten via hoesten, maar wel erg onwaarschijnlijk. En onderzoeken tonen ook aan dat juist langdurige blootstelling zorgt voor een erger ziektebeeld.

          Tenzij je een uur of 3 met iemand staat te zoenen is de kans dus groter dat dit komt door aerosolen is mijn idee.

          Beantwoorden
      • Pieter
        Pieter zegt:

        Maurice, je zou een keer een apart blog kunnen wijden aan de achtergrond van je ideeën. Het is nu voor veel mensen niet duidelijk wat je in feite zegt. Zoals ik het zie, heb jij nooit beweert dat er geen andere manieren van besmetting zijn dan via aerosolen, maar wel dat zulke besmettingsmethoden geen epidemieën tot gevolg hebben. Maak duidelijk dat je denkt in termen van corona-als-ziekte-van-een-individu en corona-als-epidemie. Leer mensen dit onderscheid zien, want iedereen gooit nu alles op één grote hoop, en zo blijf je vechten tegen de bierkaai.

        Beantwoorden
      • Peter
        Peter zegt:

        Bedankt voor je reactie en ik begrijp deze ook zeer zeker. In principe ga ik er ook in mee.

        Dat de samenleving, mede door de anderhalve meter maatregelen en andere beperkingen, sociaal en economisch flinke schade op loopt, is mij zeer duidelijk. Alleen in NL al ruim 17 miljoen inwoners die in een sociale en economische crisis leven, met alle gevolgen van dien. Ik vrees daarbij ook dat het ergste nog gaat komen.
        Als er door het opheffen van de afstandsregels echt maar een relatief klein aantal doden zou vallen die niet in verhouding staan tot het gederfde leefgenot van alle inwoners, de normale sterfte door ouderdom/ziektes/ongelukken en zelfs mogelijk zelfmoorden als gevolg van de crisis, dan zou het best rechtvaardigbaar kunnen zijn. Maarja, worden het er 100? 1.000? 100.000? 1.000.000? Wat is ‘acceptabel’?

        Dat de belangrijkste oorzaak van besmettingen de airosolen en slechte ventilatie zijn, ben ik wel van overtuigd. Ik heb echter voor mijzelf nog onvoldoende beeld bij het risico op besmettingen en doden als er geen afstand wordt gehouden: voornamelijk in combinatie met kleine ruimtes en hard tegen elkaar praten etc. waarbij een bepaalde concentratie aan airosolen die iemand voor een bepaalde duur uit stoot, mogelijk directer door de ander wordt ingeademd. Vandaar dat ik daar in mijn vorige reactie ook wat sceptisch was en er voorzichtig mee ben.

        Het is daarbij natuurlijk ook een ethische discussie van wat wel en niet acceptabele gevolgen van de diverse scenario’s zijn en welk risico, hoe klein (en reëel/irreëel) dan ook, iemand daarbij acceptabel vindt: Een eigenaar van het café op de hoek zal door zijn eigen financiële belang mogelijk anders in de wedstrijd staan dan een kwetsbaar persoon die een hoger risico op sterfte heeft en nog niet financieel door de crisis wordt geraakt. Deze diversiteit aan opinies hoor ik ook terug in mijn omgeving als ik ernaar vraag.

        Uiteindelijk staat het gemeenschappelijke belang voorop (of eigenlijk: zou moeten staan). Dat de discussie eerlijk op basis van een goede argumenten en wetenschappelijke onderbouwing wordt gevoerd, draagt bij aan het kiezen van het minst slechte scenario met de kleinste verliezen voor de samenleving in z’n geheel. Het is daarbij belangrijk dat het nut en de noodzaak van de eerder genomen maatregelen wordt heroverwogen. Dit proces moet daarbij wel zo zorgvuldig en zuiver mogelijk plaatsvinden en het is ook goed dat dit continu aan de orde wordt gesteld. Door het speelveld van de tegenstrijdige belangen blijkt het in de praktijk (helaas) nog een flinke uitdaging.

        Time will tell… Tot die tijd: Blijf kritisch, keep up the good work en nogmaals bedankt!

        Beantwoorden
  26. Edwin IJpeij
    Edwin IJpeij zegt:

    Beste Maurice, ik las zojuist een artikel door de groep van Prof. Sander Herfst die exact de experimenten heeft uitgevoerd die ik graag zou willen zien. Namelijk op proefdier niveau met fretten heeft aangetoond dat SARS-CoV-2 zich zowel via direct contact als aerosolen. Lees dit artikel: https://www.biorxiv.org/content/10.1101/2020.04.16.044503v1.full. Hij gaat nu vervolgonderzoek starten met 1 m afstand tussen de proefdieren ipv 10 cm. Ik ben zeer benieuwd naar de resultaten daarvan.

    Beantwoorden
    • Ton Kuik
      Ton Kuik zegt:

      Helaas is het experimentele design zodanig opgezet dat de resultaten de vigerende beleidsmaatregelen vooralsnog (lijken te) bevestigen.. aerosol verspreiding in superspreading omstandigheden zoals Maurice die heeft blootgelegd, zijn NIET onderzocht en zullen ook bij de volgende fase van grotere afstanden tussen de fretten, waarschijnlijk niet in de onderzoeksopzet een plaats krijgen. Het is schrijnend, maar wel te verwachten van prof Koopmans met haar WHO contacten en belangen dat dit zo gebeurt…
      Lees de conclusies en de onderbouwing die zij erin zien voor het huidige WHO en RIVM/OMT beleid. “Wij van 1,5 m adviseren 1,5m”. Dit onderzoek is dus ook wat in medicijnenonderzoek speelt.

      Beantwoorden
      • Edwin IJpeij
        Edwin IJpeij zegt:

        Met betrekking tot het expermental design kan ik me in uw opmerking vinden mbt superspreading events. Echter hier staat wel het eerste experimentele gemeten bewijs dat aerosolen wel degelijk een viable besmettingsroute is. Dat aerosolen verantwoordelijk zijn voor verspreiding werd en wordt nog steeds niet erkend. En dit is de fundamentele pijler voor de superspreading events verspreiding van het virus. Ik zie dit dus als positief.

        Beantwoorden
        • Ton Kuik
          Ton Kuik zegt:

          Lees de conclusie dat deze bevindingen “sociale distancing” ondersteunen. Ik kan niet beoordelen of het gedrag van besmette fretten enigszins overeenkomt met dat van mensen (hoesten, geluid produceren etc) anders zou de druppelbesmetting hiermee aan de orde zijn. Ik hoop dat ze ook luchtmonsters etc genomen hebben om de overdracht enigszins ‘ te “meten” of er daadwerkelijk aerosolen zijn geproduceerd. Maar ik hoop dat uw observatie juist is en dat dit een belangrijke eerste indicatie is in de virologie wereld.

          Beantwoorden
  27. Dick
    Dick zegt:

    Met anderhalve meter van 1400 IC bedden naar 18.
    Lijkt mij een aardig bewijs tegen de aerosol theorie.

    Maar Maurice overtuig mij.

    Beantwoorden
    • Mark
      Mark zegt:

      Ik denk dat als we de 1,5m niet hadden genoemd en wel iedereen massaal hadden verplicht op thuis te werken het effect hetzelfde was geweest.

      Geen superspread events meer, geen hutje mutje volle kantoortuinen en veel minder beweging waardoor het virus zich überhaupt kan verspreiden.

      Zelfs het extreem regeringsgezinde nu.nl heeft er inmiddels een artikeltje over.
      https://www.nu.nl/coronavirus/6062528/wetenschappers-tegen-who-erken-besmettingsgevaar-kleine-druppels.html

      Beantwoorden
    • Frans
      Frans zegt:

      Beste Dick,

      Tijd voor een tripje door de tijd. In Februari en begin maart vinden een paar series aan superspreadevents plaats en lopen de IC’s vol.

      Het gemiddelde verblijf op een IC wordt door de media gelegd op 4 weken. Dus als we de IC bezetting als criteria gaan bekijken dan zien we dat de invloed van een toename aan patiënten te overzien is over een termijn van 5 tot 14 dagen. Maar voor de afname van de IC besmettingbmoeten we kijken naar een termijn van 21 tot 35 dagen.

      Met deze kennis in ons hoofd en de verwachting voorafgaande aan de maatregelen is het onmogelijk dat we ternauwernood weg kwamen met de IC bezetting.

      Dat wil zeggen dat we zonder de 1,5m maatregel, maar door het uitblijven van overstrekkende superspreadevents de IC bezetting onder het dreigende tekort aan bedden hebben kunnen houden.

      De enige verklaring die er is dat we de nood locaties als AHOI en MEC nooit gebruikt hebben komt niet door de 1,5m maatregel die nog niet ingevoerd was, maar vooral omdat de maatregelen in Brabant en Limburg voor issolatie en bijeenkomsten al eerder aangescherpt waren.

      De invloed van de 1,5m en het thuiswerken wordt pas later zichtbaar en resulteerd in een golfbeweging. Mede door het ontstaan van kleine besmettingshaarden in te huizen ed. Wat we zien is dat grote spreadevents onmogelijk geworden zijn doordat bijeenkomsten niet mogen. Wat we ook zien is dat als er toch sprake is van een event. Dat deze vooral ontstaan op plaatsen waar mensen langdurig in binnenruimtes verblijven.

      We zien ook dat op de meeste van die locaties ongeveer 90% van de tijd goed gehandhaaft wordt op 1,5m en dat er daarnaast wat momenten zijn waarbij de 1,5m niet haalbaar blijkt of door toeval onbewust even niet gehandhaaft is.

      Maar in de grove lijn is dit gehandhaaft.

      Aangenomen mag worden, dat de instructie indien u verkoudheids klachten heeft blijf thuis in elkgeval zodanig gehandhaaft is dat er geen mensen aanwezig zijn met hoge hoest en nies frequenties. Wat betekend dat de incidentie van besmettingen door aanniezen/aanhoesten binnen het 1,5m beleid kleiner is dan het aantal besmettingen dat desondanks op zulke plaatsen ontstaat.

      Wat dan weer betekend, dat het leeuwendeel van deze besmettingen via een andere route ontstaan moeten zijn.

      Dit betekend dan weer, dat de uiteindelijke afname vanbde icbezetting door covid-19 patiënten afkomstig is van andere maatregelen en verschijnsels.

      Beantwoorden
    • James Grit
      James Grit zegt:

      Mooi moment om te stoppen, lijkt me zo, meneer de Hond. Er valt verder geen bot meer op te graven en op te knagen. Bovendien: we krijgen geen ernstige tweede golf (dat heb je een maand geleden wel aangetoond) – er is dus ook geen noodzaak meer voor onnodige bangmakerij (toch al slecht voor het immuunsysteem). Einde oefening.

      Corona is nu nog vooral een zaak van politiek en burgerrechten, maar dat interesseert jou vrijwel niet.

      Beantwoorden
      • Ton Kuik
        Ton Kuik zegt:

        Het siert dhr de Hond dat hij hier uw denigrerende reactie überhaupt plaatst. Doch gelukkig heeft hij inmiddels ingezien dat niet-inhoudelijke bijdragen beter volkomen genegeerd kunnen worden.

        Beantwoorden
  28. Wouter J
    Wouter J zegt:

    Alle mooie teksten op pagina’s als deze ten spijt, is de strijd nog lang niet gewonnen. Het is van levensbelang dat we blijven streven naar de juiste maatregelen en dat we ons blijven verzetten tegen flauwekul.

    In Spanje maakt de overheid nu van de eerste de beste gelegenheid gebruik om in bepaalde zones met een nieuwe uitbraak IEDEREEN te verplichten een “muilband” te dragen, dus óók buiten en op plaatsen waar nauwelijks mensen zijn. Dat bijna alle besmettingen binnen plaats vinden en dat het gevaar buiten verwaarloosbaar klein is, wordt consequent keihard verzwegen. Als onze overheden de kans zien muilkorven ze ons allemaal vrees ik. De ontmenselijking is dan niet meer veraf.

    Beantwoorden
  29. Pieter Vé
    Pieter Vé zegt:

    Je verdient een lintje omdat je dit hebt aangekaart, Maurice. Waar ze jou verwijten dat je de nuance niet zoekt en in absolutistische, pamflettistische termen spreekt (“ik weet het zeker”), doet dat er op de keper beschouwd helemaal niet toe als je redeneert vanuit het voorzorgprincipe. Zelfs al heb je geen gelijk, er is meer dan voldoende reden om wel voorzorg te nemen. Veel maatregelen zijn op basis van minder bewijs genomen, waarom nu niet het zekere voor het onzekere kiezen?

    Beantwoorden

Plaats een Reactie

Meepraten?
Draag gerust bij!

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *