Schijncorrelaties

Als twee kenmerken een relatie hebben (correlatie) dan bestaat de neiging de een te zien als oorzaak en de ander als gevolg. Maar het gevaar van schijncorrelatie ligt om de hoek en Maarten van Rossum valt graag in die valkuil, zoals hij bij De Wereld Draait Door bewees.

Bij onderzoek probeer je o.a. een relatie te zoeken tussen twee variabelen. Bij voorbeeld dat ouderen positiever zijn over de EU dan jongeren. Of dat kiezers van het CDA positiever denken over Balkenende dan kiezers van de SP.

Soms zijn die relaties sterk en soms die relaties zwak of nihil. Maar als die relatie er is (zelfs als die sterk is) dan hoeft er geen oorzakelijk verband te zijn. Bij de twee voorbeelden hierboven lijkt dat oorzakelijk verband wel. Maar er is een makkelijk voorbeeld te geven waar het meteen duidelijk is dat er geen sprake is van een oorzakelijk verband.  In Denemarken is vastgesteld dat in regio’s waar veel ooievaren leefden het geboortecijfer hoger was. Het is duidelijk dat de conclusie niet is dat baby’s blijkbaar inderdaad door de ooievaar wordt gebracht.

Zoiets heet een schijncorrelatie. Twee variabelen die een relatie hebben (correlatie) maar die allebei een relatie hebben met een derde variabele. In Denemarken was dat de urbanisatiegraad. Op het platteland waren meer ooievaars en werden meer kinderen geboren.

Met regelmaat zie je dat mensen zich niet realiseren dat er sprake kan zijn van schijncorrelaties of dat gemakshalve vergeten. Maarten van Rossum deed dat onlangs bij De Wereld Draait Door met dank aan het Sociaal Cultureel Planbureau.

Eind oktober kwam het rapport uit “Crisis in aantocht?” . Het was gebaseerd op het kwartaalonderzoek Continu Onderzoek Burgerperspectieven. In de persaandacht  werd o.a. gesteld dat ontevreden burgers slecht geïnformeerd waren.  Hier zie je dat o.a. terug.  Beginzin van dat artikel is “Ontevreden burgers blijken vaak geen goed beeld te hebben van de politiek. Vaak is hun onvrede gestoeld op een combinatie van verhalen over politici en feiten.”

 Deze informatie werd door Maarten van Rossum gebruikt om bij Matthijs van Nieuwkerk te stellen dat  “hoe slechter men geïnformeerd is hoe bozer de burger is” (vanaf 9.20 bij deze aflevering in Uitzending Gemist)   Nu is die relatie in dat onderzoek al lang niet zo hard als Maarten ons deed geloven, maar het was wel duidelijk dat hij een duidelijk oorzakelijk verband zag. “Als je beter geïnformeerd wordt dan zal je minder boos zijn”  was zijn onderliggende aanname.

Maar deze relatie is ook een goed voorbeeld van een schijncorrelatie. Er is helemaal niet aangetoond dat er een oorzakelijk verband is tussen deze twee variabele. Zowel hij als in de rest van de publiciteit over dit gedeelte van het onderzoek van het SCP ging voorbij aan de onderliggende variabele die samenhangt met “het geïnformeerd zijn”  en “de mate van boosheid”, namelijk de factor  “opleidingsniveau”. (“Mate van boosheid” is trouwens ook een nogal partijdige benaming van het feit dat het mensen waren die ontevredener waren over de politiek en de situatie in Nederland dan het gemiddeld.)

Inderdaad zijn er onder de mensen die PVV stemmen  gemiddeld meer mensen met een lagere opleiding (alhoewel het verschil met Nederland, zeker als je rekening houdt met de factor leeftijd, niet zo groot is als vaak gedaan wordt).  En mensen met een lagere opleiding zijn niet alleen gemiddeld economisch kwetsbaarder dan mensen met een hoge opleiding, ook wonen ze gemiddeld meer in buurten waar het percentage allochtonen (beduidend) hoger is dan in de gebieden waar mensen met een hoge opleiding wonen. Dus hun hogere mate van ontevredenheid over de politiek en de situatie in Nederland kan dus samenhangen met  de verschillen in feitelijke ervaringen met politiek en de situatie in Nederland.

En dat ze gemiddeld slechter geïnformeerd zijn kan dus ook samenhangen met het opleidingsniveau, waardoor die groep minder vaak het NRC-Handelsblad of De Volkskrant  leest dan “ons soort –goed geinformeerde- mensen” als Maarten van Rossum.  

Het  is dan ook een waandenkbeeld dat als je mensen maar  beter informeert  ze minder ontevreden worden (of minder boos om de terminologie van Van Rossum te volgen).  Ontevredenheid komt vooral doordat mensen het gevoel hebben dat ze geen invloed hebben op hun eigen omstandigheden. En dat gaat over in boosheid als mensen de wel invloed hebben op hun eigen omstandigheden, zoals Maarten van Rossum,  niet alleen laten zien dat ze jouw problematiek niet zien of bagatelliseren, maar je deep down ook nog verachten.

Pas als je laat zien dat je mensen serieus neemt, ook als ze slecht geïnformeerd blijken te zijn, ze helpt wel controle over hun eigen omstandigheden te krijgen, en urgente problemen mee oplost schep je een basis waarbij de mensen minder ontevreden worden over de politiek en Nederland. En misschien nemen ze dan en passent ook kennis van de “juiste informatie “.   

(Ik ga gemakshalve even voorbij aan de vraag wat “juiste informatie” is.  Vaak blijkt dat ook een subjectieve weergave te zijn van de werkelijkheid of persoonlijke verwachtingen over de gevolgen van bepaalde maatregelen.  Bij de huidige discussies rondom de Mexicaanse Griep zien we ook goed welke verschillen in interpretaties er zijn van bepaalde feiten, cijfers en gebeurtenissen.)

14 antwoorden
  1. mieke2
    mieke2 zegt:

    Het is duidelijk dat de conclusie niet is dat baby’s blijkbaar inderdaad door de ooievaar wordt gebracht.

    Dat weet ik nog niet zo net. Herinner je je de grote stroomstoring nog in New York (jaren ’70)? Zo’n gebied in Denemarken waar veel ooievaars leven en rondvliegen kan toch op z’n minst inspirerend werken?

    Sorry
    Zal nu braaf de rest van het verhaal gaan lezen.

  2. mieke2
    mieke2 zegt:

    Volkomen eens met de boodschap in deze column (even afgezien dan van de ooievaars). Het “hoe slechter men geïnformeerd is hoe bozer de burger is”, geeft die burger in feite nog een extra trap. Terwijl het in mijn beleving qua functioneren van de Nederlandse politiek eerder zo is dat naarmate je echt beter bent geïnformeerd en de heren en dames eventueel zelfs van nabij kent, hoe bozer je wordt!

    Het wachten is op nieuwe schijncorrelaties. Of op drogredeneringen inderdaad rond de Mexicaanse griep. Ik doe vanavond een voorzet: Bestuurders in de gezondheidszorg met hun topsalarissen vergeten te vaak de werkvloer, soms met (bijna) fatale gevolgen

    Elf mensen in ziekenhuis na blunder met vaccinatie

  3. hendrik
    hendrik zegt:

    Vreemd zoveel aandacht in de media of Balkenende naar Brussel gaat, maar wat voor ons de gevolgen zijn als het verdrag van Lissabon in gaat door over hoor je geen woord. Alleen Kees van der Staay van de SGP heeft getracht om middels een wetvoorstel dat in vergelijking met het verdrag van lissabon met een grondwetwijziging tenminste 2/3 meerderheid van de kamer nodig is om het verdrag van lissabon te bekrachtigen. Met de invoering van de euro kwam men ook niet verder als de dooddoener”De euro wordt van ons allemaal “je had net zo goed kunnen zeggen van “je moet het er allemaal maar mee doen”.

  4. Marcel1
    Marcel1 zegt:

    Maarten van Rossem weet echt wel of het waar is wat hij zegt, of dat hij goed aan het onderbouwen is of niet.

    Het ‘grappige’ aan zijn optreden in DWDD is dat hij claimt dat nu juist zijn ‘politieke oppenent’ zich niet aan de feiten houdt.

    Nu heb ik het genoegen en de eer gehad met de prof eens vaker wat heen en weer te mailen, waaronder nu zojuist. Zijn reactie op het artikel van De Hond is (letterlijk en niets wegelaten):

    XXXXXXX

    Waarop ik antwoord:

    “Daar gaat het artikel niet over geloof ik.

    Mag ik hieruit concluderen dat alles geoorloofd is om politieke tegenstanders te bestrijden? Dus ook de macht van de suggestie en de schijncorrelatie toepassen, zoals Wilders ook doet? Gaat het artikel daar misschien over?

    Groet,

    Marcel.”

    Van Rossem weer:

    XXXXXXXX

    Wat ik me wel afvraag is waarom bijvoobeeld de problematiek rond de immigratie in de ruimste zin van het woord, de afgelopen 30 jaar dan nooit is opgelost geworden?

    Immers, de feiten liggen er volgens Van Rossem. en Wilders is nooit aan den macht geweest. Wat is dan werkelijk het onderliggende probleem, waar ligt de oplossing voor (de geinformeerde en de niet geinformeerde) burger…

  5. mieke2
    mieke2 zegt:

    Marcel:

    Sinds wanneer is het de bedoeling, laat staan gewenst, om privé-correspondentie zomaar te openbaren en op het internet te zetten?

    Je kunt de vraag negeren als je Van Rossum vantevoren om toestemming hebt gevraagd om dat hier te doen, en hij je die toestemming ook heeft gegeven. Het feit dat sommige mensen voor de TV camera’s worden gehaald, maakt hen m.i. nog niet tot openbaar bezit.

  6. mieke2
    mieke2 zegt:

    @ Marcel
    Van Van Rossum had ik ook bepaald niet anders verwacht (publiekelijke mening versus argumenten in privé). Dat maakt de man ook zo benaderbaar. En alhoewel dit absoluut mijn site (weblog) niet is, blijft m’n kritiek staan : het integraal kopiëren en online zetten van privé correspondentie verdraagt zich niet met (mijn) opvattingen over privacy en copyright.

    @ hjvonk
    De spijker op z’n kop! Ware het niet dat het niveau van het onderwijs zo achteruit is gehold in Nederland de afgelopen decennia, dan zou je er vandaag tenminste nog van uit kunnen gaan dat iedere Nederlander boven de 13 â 14 jaar op z’n minst Brave New World en 1984 kent. Ook het personeel van hoog tot laag bij Nederlandse politiekorpsen. Ook iedere ambtenaar (al dan niet van Justitie). Maar helaas…

  7. Marcel1
    Marcel1 zegt:

    Mieke,

    Ik had hem ook vrij kunnen vertalen. Dat komt op hetzelfde neer.
    Ernstiger vindt ik het als je bijvoobeeld bi wegmisbruikers op tv in beeld komt, en slechts een wazig beeld voor de ogen krijgt. Nogaltijd herkenbaar voor diegenen die je al kennen. Dat tast privacy wel aan denk ik.

    Stel ik kom Van Rossem tegen op straat en hij verteld mij iets? Copyright? Stel schrijfster Helene van Rooyen komt Kamerlid Rob Oudkerk tegen in de kroeg…

    DAT ging nog ergens over! Wat Van Rossem tegen mij zei is niets anders dan wat hij altijd verkondigd. Daar is niets privacy aan.

    Je overdrijft dus wat in mijn ogen… :)

  8. Admiraal
    Admiraal zegt:

    Geheel met je eens dat een conclusie waarin gesteld wordt dat ontevreden burgers vaak geen goed beeld hebben van de politiek en dat hun onvrede gestoeld is op een combinatie van verhalen over politici en feiten, klinkklare onzin is.
    Het tegendeel kan juist het geval zijn, n.l. dat juist meer kennis van een zaak tot ontevredenheid leidt onder personen.
    Geheel ook met je eens dat personen met een lagere opleiding niet alleen gemiddeld economisch kwetsbaarder zijn dan mensen met een hoge opleiding, en ook gemiddeld meer in buurten wonen waar het percentage allochtonen (beduidend) hoger is dan in de gebieden waar mensen met een hoge opleiding wonen, en dat dus hun hogere mate van ontevredenheid over de politiek en de situatie in Nederland dus kan samenhangen met de verschillen in feitelijke ervaringen met politiek en de situatie in Nederland.

    Maar feit is ook dat bepaalde ideeën en gedachten niet automatisch een gevolg zijn van de sociale herkomst van een denker, niet rechtstreeks, automatisch uit de maatschappelijke achtergrond stammen van de denker.
    Ideeën, gedachten en opvattingen ontstaan in, vormen en ontwikkelen zich door, de ontwikkelingen in het maatschappelijk leven.

    Feit is ook dat wanneer een bepaalde sociale groepering een idee heeft uitgewerkt en tracht dit te verwezenlijken, dit niet automatisch betekent dat daarmee ook de belangen van die sociale groepering worden gediend.

    Van een idee wordt de juistheid niet bepaald doordat het verkondigd wordt door personen van een bepaald ras of bepaalde sekse, of door personen met een bepaalde afkomst of leeftijd, of door personen met een bepaalde maatschappelijke positie, of doordat het afkomstig is van degene die het te berde brengt.
    De juistheid van een idee en het belang wat er mee gediend wordt dient altijd gezocht te worden in het sociale gebeuren zelf.

  9. nico1
    nico1 zegt:

    M., een onderzoek hoeveel mensen de “Swine flu’ hebben gehad en hoeveel ervan zijn thuis gebleven. ´Swine flu´ omdat Osterhaus, toch een dierenarts is en in de buitenwereld ‘Swine flu’ wordt gebruikt.
    Waarom interessant? Wel in het buitenland hebben ze maar een (1) vaccinatie nodig. Hier in Nederland twee. Wie verdiend aan die 600.000.000 doses? Het lijkt een mislukking te zijn. Om te voorkomen dat de schijn tegen is heeft men een grote reclame campagne opgezet, om die 34.000.000 doses kwijt te raken.
    In Engeland, waar wel een vrije pers is, is vanwege de paniek, verkeerde diagnoses gesteld en zijn er minstens twee mensen aan hersenvliesontsteking overleden. )De artsen dachten dat het ´Swine flu was´’

    Een ander interessant feit is, is dat Peter R.de Vries van twee walletjes eet. Is hij door Harm Brouwer ingeseind om Maurice kalt te stellen?
    Het is toch tamelijk verdacht dat hij de karweitjes opknapt die de politie bij wet is verboden.
    Een WOB welke inzage en in welke mate het maffiavriendje in de verschillende dossiers bij de politie en het OM heeft mogen hebben, is voor belanghebbende )niet noodzakelijk voor de WOB) op zijn plaats.

    Joran is toch wel een opmerkelijke zaak hoe hij zijn criminele en politionele contacten gebruikt voor een smerig onderzoek.

  10. mieke2
    mieke2 zegt:

    Toch gaan we vooruit :-)

    Kwam zojuist hier buiten op straat een man, grote vent, van een jaar of 30, 35 tegen en zonder twijfel van Islamitische afkomst die z’n hondje uitliet. Een jonkie nog, de hond. Wordt nog wel een stuk groter. Het was zijn hond.

    Life can be beautiful,
    at times…

    mieke, Hollandse Hondenvriendin

  11. mieke2
    mieke2 zegt:

    @ Velde
    Precies! Al zal dat hier in zo’n geürbaniseerde omgeving niet gauw gebeuren.

    Overigens zijn biggen en varkens best heel schone dieren (schoon op zichzelf). Die modder, ach: je weet dat sommige mensen een fortuin neertellen om maar een modderbad te mogen nemen…

    Nee, dan Egypte. Dat de griepepidemie al heel snel aangreep om z’n Christelijke minderheid dwars te zitten, weet je het nog? Trouw 4 mei 2009:

    Griep: Egypte pakt ’onreine’ varkens aan

    ‘k Zag er van de week nog een documentaire over op TV. En zonder de varkens ligt intussen het afval en vuilnis huizenhoog te rotten door heel Caïro heen. Slim hè? Nieuwe ziektes in de maak…

Plaats een Reactie

Meepraten?
Draag gerust bij!

Geef een reactie