Berichten

Het gaat een stuk beter dan je denkt

Ik heb de drie belangrijkste maten van de verspreiding van het virus in één grafiek geplaatst: het driedaags voortschrijdend gemiddelde van de ziekenhuisopnames, IC-opnames en sterftes per dag.

Uit deze grafiek is goed op te maken dat eind maart de ziekenhuisopnamen en IC-opnamen op hun hoogtepunt waren, circa 10 dagen na het invoeren van de lockdown maatregelen in Nederland.

Bij de sterfte werd het hoogtepunt pas op 11 april bereikt, 12 dagen later.

  • Hoogste punt van ziekenhuisopnames was 520 per dag, nu rond de 70 (-85%)
  • Hoogste punt van IC-opnamen 110 per dag, nu rond de 20 (-80%)
  • De sterfte was op zijn hoogst 165 per dag, en is nu rond de 80. (-50%).

Maar we moeten qua sterfte wel corrigeren, doordat die qua hoogtepunt dus 12 dagen achterliep op de andere twee cijfers.

Als we daarop wel corrigeren dan waren de ziekenhuisopnames en de IC-opnames op dat moment 70% onder het hoogtepunt, terwijl dat bij de sterfte 50% minder was.  Dus de sterfte daalt langzamer dan de ziekenhuisopnames en de IC-opnames.

De verklaring is simpel. Er is één verzameling van plekken in Nederland waar de maatregelen die Nederland sinds half maart zijn genomen, geen tot weinig effect hebben gehad. Dat zijn  de zorginstellingen. Daar weten we nu ook van dat er zich veel drama’s hebben afgespeeld. In sommige instellingen is het aantal sterftegevallen zelfs boven de 20%. Maar in die instellingen is de verspreiding van het virus na 20 maart nog wel doorgegaa,n en daar zullen de sterftes relatief gezien in steeds grotere mate vandaan komen.

Dat heeft er voor gezorgd dat de daling van de sterftegevallen in de rest van de samenleving deels wordt gemaskeerd. Want als de sterfte hetzelfde patroon had gevolgd als de ziekenhuisopnames en IC-opnames dan zouden we nu 50 doden per dag hebben ipv de 80.

 

Ik heb ook de R0 proberen te bepalen op basis van de ziekenhuisopnames (zo doet het RIVM het ook). Sinds 1 april ligt het driedaags gemiddelde van de nieuwe ziekenhuisopnames ten opzichte van 4 dagen eerder steeds op een factor die tussen 0,6 en 0,9 ligt. Dus het aantal nieuwe zieken neemt sinds 1 april gestaag af. Op geen enkele manier blijkt uit deze indicator dat we op dit moment dicht in de buurt zitten van 1,0 en weer de verkeerde kant lijken op te gaan.

Nogmaals: juist omdat de superspreading events niet meer plaatsvinden is de kans op een duidelijke stijging van het aantal slachtoffers in Nederland tot aan het najaar, heel klein.

Ten slotte: als die index van het aantal nieuwe ziekenhuisopnames op 0,8 zou blijven staan, dan daalt het nieuwe aantal ziekenhuisopnames rond 1 juni naar minder dan 10. Ook als die index op 0,9 zou komen en blijven, dan zal die 10 per dag rond 20 juni bereikt worden.

Gezien de relatie tussen ziekenhuisopnames en IC-opnames zou bij een cijfer van onder de 10 het aantal nieuwe IC-opnames per dag rond de 3 komen te liggen. Drie weken later is het aantal coronapatienten die op de IC liggen gedaald naar een getal van onder de 100.

Nu zeg ik niet dat dit scenario zich ook zeker zo zal voltrekken. Maar ik wil hier met name aangeven, dat ook als door het versoepelen van de maatregelen het aantal slachtoffers wat zou gaan stijgen, er nog veel ruimte zit in het systeem.

What do the numbers say. Are we doing well or not?

 

In the past few days we heard in the various talk shows on TV, that the R0 (reproduction factor) is on the rise again towards 1. That gives you the feeling that “we” are going in the wrong direction again, despite all the strict measures,.

But if you delve a bit deeper into the actual data, you see on the one hand how shaky that observation is, and on the other hand, that this increase, if it really would be there, doesn’t mean much at the moment.

So let’s look at the figures in the right perspective.

  1. It strikes me that the RIVM does not mention the Reproduction Number (R0) in its daily reports. It only appears in their weekly briefing.
  2. R0 is an indication of how many people are infecting other people. So if a total of 100 people are infected and they infect 100 others within a certain period of time, then R0 equals 1. The R0 of Covid-19 in the Netherlands was well above 2 in mid-March, but has been decreasing since March 21st (I think mainly because meetings with many participants are forbidden, so the so called super spread events didn’t take place anymore).
  3. It is difficult to determine the exact R0. In the first place because we do not know the real number of infections (Based on international research, such as this one, we estimate that the real number is a factor of 50 higher than the number of registered patients). It is therefore a derivative of other figures. Which one the RIVM uses I would not know (I assume hospitalizations or deaths).
  4. The big problem with the known figures of our hospital admissions/deaths is that we don’t properly register where those victims come from. Let’s assume that half of them come from healthcare institutions. What happens there is actually independent of what happens outside those institutions. There may therefore be an increase in hospital admissions/deaths from care institutions, while the R0 in the rest of society continues to fall. So if the inflow of sick people from institutions and fatalities are also included in the calculation of R0, the R0 doesn’t really say anything about the situation in the rest of society anymore.
  5. Last but not least. Look at the development of the hospitalizations below.  At their peak (end of March) more than 500 a day.  That has now dropped to less than 100 per day. The number of registered deaths peaked about 1 week later, with about 170 deaths per day. The current percentage of deaths compared to the peak is 30%. Considering the usual delay, we have to look at the hospitalizations from a week ago. That number was less than 20% of the peak a week ago.  So based on the registration of the deaths, you’d say it’s going slower than the hospital admissions show. Which of the two gives the right picture?  And which of these does the RIVM use?

Because there are clear problems with both figures. It can go up or down without actually doing so.

Suppose, for example, that more and more people do not want to go to hospital with Corona complaints. That could explain the stronger decrease in the number of hospitalizations. Or the other way around.

With regard to the mortality rate, we already know for sure, that something important has happened.  Statistics Netherlands calculated that more than twice as many people have died from Corona than the RIVM has registered. Similar differences can be seen in many countries (This is an overview from the New York Times).

Since April 10th, people have been trying to do their best to better register the correct number of Corona deaths. Maybe this will increase the number of deaths a bit. But in short: the development of the death rate is not an undisputed number either. So there are still some uncertainties in the hardness of the figures themselves.

But even if the figure is very hard, it is important to know which part comes from healthcare institutions and which part does not. Perhaps by now the number of deaths has mainly come from healthcare institutions, whereas at first that contribution was less?

But even if the R0 would have really risen back to around 1, that would mean that we at worst would end up in a situation, where the number of newly infected people would remain stable and would therefore by no means create a situation with strong growth again. That risk will probably only arise again in the autumn.

Finally. On average people spend 3 weeks in an ICU.  Three weeks ago about 70 persons a day were placed in Dutch ICUs.  These people will now flow out on average per day. The influx at this moment is around 20.

Based on this, it can be assumed that the decrease of patients in ICU’s per day will be 40 to 50 per day in the coming days. So on May 1, 2, or 3, we will drop to a figure of less than 700 persons in our ICU’s. And in three weeks that number will be close to 500 if the number of new ICU admissions stays below 20 per day.

Even if the R0 will be around 1 again in the whole of the Netherlands, there will be no significant increase in the number of people in the ICU’s, at least until the autumn.  Not even if we expand the measures considerably.

It wouldn’t surprise me if in the next 2 months, the number of patients in the ICU’s will still be well below 500.

When are we going to start working on that other important patient who is also in serious condition in the ICU: the Dutch economy and society? The situation has only got worse in the last three weeks.

Wat zeggen de cijfers? Doen we het goed of niet?

In de afgelopen dagen horen we van diverse kant in de talkshows op TV zeggen dat de R0 (reproductiefactor) weer oploopt naar 1. Dan krijg je toch het gevoel dat “we”, ondanks alle strenge maatregelen, toch de verkeerde kant op gaan.

Maar als je wat dieper in de feitelijke data duikt, dan zie je enerzijds hoe wankel die observatie is, en dat die stijging, als die er echt zou zijn, op dit moment weinig betekent.

Dus laten we even naar de cijfers in het juiste perspectief kijken.

  1. Het valt me op dat het RIVM het Reproductiegetal (R0) niet in de dagelijkse verslagen vermeldt. Die komt alleen langs in de wekelijkse briefing.
  2. R0 is een indicatie van hoeveel mensen andere personen besmetten. Dus als er in Nederland in totaal 100 mensen besmet zijn en die besmetten binnen een bepaalde periode 100 anderen, dan is de R0 gelijk aan 1. De R0 van COVID-19 was half maart ruim boven de 2, maar is sinds 21 maart sterk aan het dalen (volgens mij vooral omdat bijeenkomsten met meerdere mensen zijn verboden, waardoor de superspreading events niet meer plaatsvonden).
  3. Het is lastig om de zuivere R0 te bepalen. Dat komt vooral omdat we het echte aantal besmettingen niet kennen. Op basis van internationaal onderzoek, zoals deze, schatten we dat die besmettingen een factor 50 hoger liggen dan het aantal geregistreerde patiënten. Het is dus een afgeleide uit andere cijfers. Welke het RIVM gebruikt zou ik niet weten (ik neem aan ziekenhuisopnamen of sterfte).
  4. Het grote probleem bij de bekende cijfers van onze ziekenhuisopnamen/sterftegevallen is dat we niet goed registreren waar die slachtoffers vandaan komen. Laten we eens aannemen dat de helft uit zorginstellingen komt. Wat daar gebeurt staat eigenlijk los van wat er buiten die instellingen gebeurt. Er kan dus een stijging van ziekenhuisopnamen/sterftegevallen komen uit zorginstellingen, terwijl de R0 in de rest van de samenleving keurig verder daalt. Dus als bij de berekening van de R0 ook de instroom van zieken en dodelijke slachtoffers uit instellingen wordt meegeteld, zegt de R0 eigenlijk niets meer over de toestand in de rest van de samenleving.

Last but not least. Kijk naar de ontwikkeling van de ziekenhuisopnamen hieronder. Op het hoogtepunt (eind maart) ruim 500 per dag. Dat is nu gedaald naar minder dan 100 per dag. Het aantal geregistreerde overlijdensgevallen had zijn hoogtepunt circa 1 week later, met ongeveer 170 doden per dag . Dat zijn er inmiddels ongeveer 50. Het huidige percentage doden t.o.v. het hoogtepunt is 30%. Gezien het na-ijlen moeten we kijken naar de ziekenhuisopnamen van een week geleden. Dat waren er een week geleden minder dan 20% van het hoogtepunt. Dus op basis van de registratie van de sterftegevallen zou je zeggen dat het langzamer de goede kant op gaat, dan uit de registratie van de ziekenhuisopnamen blijkt. Welke van de twee geeft het goede beeld?  En welke hiervan gebruikt het RIVM?

Bij beide cijfers zijn er duidelijke problemen. Het kan gaan stijgen of dalen zonder dat dit in werkelijkheid het geval is.

Stel bijvoorbeeld dat steeds meer mensen niet naar het ziekenhuis willen met coronaklachten. Dat zou dan een verklaring kunnen zijn voor de sterkere daling van het aantal ziekenhuisopnamen. Of juist andersom.

Ten aanzien van het sterftecijfer weten we al zeker dat er iets belangrijks gebeurd is.  Uit de gegevens van het CBS blijkt dat er ruim 2 keer meer mensen zijn overleden aan corona, dan het RIVM heeft geregistreerd. Vergelijkbare verschillen zien we in allerlei landen (Dit is een overzicht van New York Times).

Sinds 10 april probeert men beter zijn best te doen om wel het juiste aantal coronadoden te registreren. Wellicht gaat daardoor het cijfer van het aantal sterfgevallen wat omhoog. Kortom: de ontwikkeling van het sterftecijfer is ook niet een onomstreden getal. Er zitten dus nog wel wat onzekerheden in de hardheid van de cijfers zelf.

Maar zelfs als het cijfer heel hard is, dan nog is het belangrijk om te weten welk deel uit zorginstellingen komt, en welk deel niet. Misschien is inmiddels het aantal sterfgevallen vooral afkomstig uit zorginstellingen, terwijl dat aanvankelijk in mindere mate het geval was?

Maar zelfs als de R0 nu wel echt rond de 1 zou zitten, dan betekent dat dat we hooguit in een situatie zouden belanden dat het aantal nieuwe besmette personen stabiel blijft, en dus bij lange na niet een situatie schept met weer forse groei. Dat risico gaat wellicht pas weer in het najaar ontstaan.

Ten slotte. Men ligt gemiddeld 3 weken op een IC.  Drie weken geleden werden er circa 70 personen per dag op IC’s geplaatst.  Dit aantal zal nu gemiddeld per dag uitstromen. De instroom op dit moment is rond de 20.

Op basis daarvan kan aangenomen worden dat de daling op de IC’s per dag, de komende dagen 40 à 50 personen per dag zal zijn. Dus op 1, 2, of 3 mei zullen we dalen naar een cijfer van minder dan 700 personen op de IC’s. En over drie weken zal dat aantal dan in de buurt van de 500 komen te liggen, als het aantal nieuwe IC-opnamen onder de 20 per dag bljven.

Ook als de R0 in heel Nederland weer rond de 1 zal komen, dan nog zal er, in ieder geval tot het najaar, geen forse stijging ontstaan van het aantal mensen op de IC’s.  Ook niet als we de maatregelen fors gaan verruimen.

Het zou me niets verbazen als dit aantal in de komende 2 maanden, het aantal patiënten op de IC’s, nog fors onder de 500 zal terechtkomen.

Wanneer gaan we eens aan de slag met die andere belangrijke patiënt die ook in ernstige toestand op de IC ligt: de Nederlandse economie en samenleving? Daarvan is de toestand de afgelopen drie weken alleen maar slechter geworden.