Berichten

Strong evidence of the effect of ventilation on the spread of Covid-19 in a nursing home

I regularly receive relevant information from people working for official institutions, which is not disclosed to the public. Information which those persons believe to be important to share.

Its content reinforces the view that these official institutions only publish information that confirms their traditional views and justifies their choices. Information that contradicts this, must be ignored or – even worse – kept under wraps. Whatever the cost, be it public health, economic or social.

A few days ago I received such a piece. When I read it my jaw dropped. It took some time to really comprehend what it all meant. Not only the content of it, but also (and maybe especially) that the Dutch CDC (RIVM) did not share this information en masse.

(Translated from Dutch in English)

The findings

This is the summary of the document  I received. It is an internal report to the Dutch CDC of a study commissioned by the local health organization of Rotterdam. You can read the translation of the whole document above.

  1. The date of this report is 23 July. While I am writing this it is 14 days later.
  2. This is a care institution with 7 separate departments and a total of 120 residents close to Rotterdam.
  3. At the end of June, 17 out of 21 residents tested positive in one of these wards. 6 of them died. Shortly afterwards 18 employees also tested positive.
  4. One knows which patient was the index patient.
  5. From mid-April the staff members wore professional mouth masks, except during their breaks.
  6. In view of these developments (the outbreak that took place almost simultaneously and that the staff wore mouth masks), the ventilation system was examined in addition to the normal source and contact examination.
  7. The description of the ventilation system shows that the department in question had been renovated not long ago. The ventilation system was not connected to the other departments. The system was energy efficient, which meant that fresh air was only taken in (and heated or cooled) if the CO2 content was too high. Normally, therefore, the air was recirculated unfiltered.

In the living room of the ward there was also special ventilation equipment, plus 2 air conditioning units. This filter system was designed to remove dust from the air.

In the other wards this equipment was not available and the outside air was used directly for ventilation purposes.

  1. At the beginning of July, Covid-19 was found in several places in or near the filters of the ventilation system in this ward.
  2. In conclusion, the findings are “suggestive of the spread of the virus through the ventilation system”.
  3. It is also stated that the results prompted the involved microbiologists at the Rotterdam hospital, to draw the attention of other health care institutions to the possible risks of spreading the virus through recirculation of air through the ventilation system.

 

The conclusions

Once again: the wording of the investigation is by an employee of the Dutch CDC himself, who wrote this report. They used the terminology ‘suggestive of’ and ‘possible risks’. I seriously wonder what other possible explanation you could have for these research results, other than that the virus was spread through the ventilation system, so that even the staff members were infected when they did not have their mouthpieces on.

I assess these results as a hard confirmation of the many pieces of evidence:

  • Poorly adjusted or just circulating ventilation systems play an important role in the massive spread of the virus among those who are (long-term) present in those rooms.
  • Aerosols play a clear role in the spread of the virus. And that through those aerosols, many people can be infected at the same time in a relatively short period of time.

This also supports my thesis that since the beginning of April many people in care institutions have become ill (and died) due to the way the ventilation systems functioned. Little or no fresh air. And the spread of the virus over the entire department/through the entire building. Especially where many of the residents (and employees) have become infected, the chances are very high that it happened this way. In this way the viral doses are also extra high, so that a relatively large number of infected people die.

 

This is not only important information to evaluate what has happened in recent months, but even more importantly, it provides crucial information regarding the policy that now needs to be implemented to prevent new infections as much as possible from now on.

Because:

  1. Take aerosol contamination in confined spaces seriously.
  2. Make sure the ventilation systems are set properly and provide as much fresh air as possible.

Better safe than sorry, onderbouwing

Dit artikel in de New York Times van 30 juni geeft weer wat in steeds meer studies wordt geconcludeerd: superspreading events zijn de aanjagers van de COVID-19 uitbraken.  Dat was trouwens ook zo bij de uitbraak van SARS in 2003.

Uit de database van gedocumenteerde superspreading events blijkt dat die ontstaan in gesloten ruimtes met nogal wat mensen met weinig tot geen ventilatie en lage luchtvochtigheid. Dat zijn situaties, die in Nederland vooral kunnen voorkomen tussen november en april.  Dat is ook de periode dat in onze regio de griepepidemieën voorkomen, zoals uit deze grafiek blijkt.

COVID-19 volgt het verspreidingspatroon van griep

Als je ziet hoe COVID-19 zich nu over de aarde verspreidt, zie je twee patronen:

  • Er zijn grote uitbraken in landen op het moment dat daar normaliter een griepseizoen is. In Brazilië is dat tussen maart en juni en trekt het van Noord naar Zuid. In India is dat tussen juni en september van West naar Oost, en zien we nu grote stijgingen van slachtoffers. We zien het nu ook in Zuid-Australië beginnen, waar het nu winter is.
  • Airco’s lijken in gebieden waar het virus niet vrijwel volledig verdwenen was ook te zorgen voor forse uitbraken. We zien dat niet alleen in de Zuidelijke Staten van de VS, maar ook in andere warme gebieden.  Die uitbraken zijn dan ook in gesloten ruimtes, met geen toevoer van frisse lucht, fors kouder dan buiten, met een relatief lage luchtvochtigheid.

Juist omdat COVID-19 ook de komende maanden in heel veel landen in de wereld voor veel besmettingen zal blijven zorgen, kunnen we er zeker van zijn dat ergens in het najaar of begin van de winter het virus weer zal “terugkeren” in de landen van West-Europa.  Dat zal niet tot situaties leiden, zoals in veel landen in maart jl. wel gebeurde, waar de IC-s gingen vollopen, want toen had het virus doorgaans al een maand kunnen huishouden voordat er maatregelen genomen werden. Maatregelen die (mede) ervoor hebben gezorgd dat het aantal nieuwe besmettingen sterk ging dalen. (Het RIVM stelt dat dit vooral te danken is aan het houden van de 1,5 meter afstand tot elkaar; ik stel dat dit vooral te danken is aan het afgelasten van bijeenkomsten met meerdere mensen).

Als er nu uitbraken komen, zal het zeker geen maand meer duren voordat er maatregelen genomen worden. Dus we lopen echt geen gevaar meer dat onze IC-capacitieit niet voldoende zal zijn. Maar als er uitbraken komen, dan zal dat wel grote gevolgen kunnen hebben voor de samenleving, zowel economische, sociale als met betrekking tot de volksgezondheid. Want er zullen dan door de overheid bepaalde maatregelen genomen worden om die uitbraken in te dammen en zelfs als die alleen lokaal of regionaal zijn, dan zijn de gevolgen toch nog heel groot. Want het zal effect hebben op het gedrag van Nederlanders, die elders wonen en weer angstig zullen zijn.

We moeten ons dus maximaal inspannen om te zorgen dat tussen november en april in Nederland geen superspreading events zullen voorkomen. Dan lopen we niet alleen de minste risico’s op uitbraken, maar ook vermijden we dat er maatregelen genomen moeten worden met nadelige effecten voor economie en samenleving.

Wel of niet besmettingen via de lucht

Nu is er een groot probleem bij het nemen van maatregelen om dit te voorkomen. En dat is dat het RIVM stelt dat de besmettingen vrijwel alleen via directe besmetting verlopen (dus als men te dicht bij een besmet iemand staat kan men zelf via druppels besmet worden). Die besmetting kan voorkomen worden door op 1,5 meter afstand te blijven. Terwijl er steeds meer aanwijzingen zijn dat een groot deel van de besmettingen verlopen via de lucht (het virus is airborne via aerosols). Juist bij superspreading events, waarbij er in gesloten ruimtes met weinig ventilatie, veel mensen tegelijk worden besmet, is het veel waarschijnlijker dat de (massale) besmettingen via de lucht plaatsvinden.

Uit dit document van het RIVM (geüpdate op 30 juni jl.) is duidelijk op te maken wat het standpunt is van het RIVM. Dit is de conclusie van dit stuk:

Concluderend is er op dit moment nog onvoldoende bewijs of het virus over langere afstand verspreid kan worden, dan daadwerkelijk infectieus is en tot besmettingen kan leiden.

Daarom vindt het RIVM het niet nodig om maatregelen te nemen om deze vorm van besmetting te voorkomen (behalve bij zingen of sporten, staat er vermeld).

Maar als je de wereldwijde literatuur bekijkt, dan zie je dat steeds meer wetenschappers aandacht vragen voor het grote belang van aerosole verspreiding van het virus (met name in gesloten, slecht geventileerde ruimtes).

Ik citeer er een aantal en hier en hier treft u er nog meer.

Prof. Christian Drosten, adviseur van Merkel, heeft gezegd: “Druppeltjesoverdracht speelt waarschijnlijker een kleinere rol dan de overdracht via aerosols”. 

Het Duitse RIVM heeft op 26 juni haar website aangepast en aandacht gevraagd voor het risico van de verspreiding van het virus.

Prof. L. Morawska heeft in haar artikel Airborne transmission of SARS-CoV-2: The world should face the reality gesteld dat  het extreem belangrijk is dat de autoriteiten onderkennen dat het virus door de lucht zich verspreidt.

Deze studie van vorige week van Texas University met de titel Identifying Airborne Transmission as the dominant route of Covid-19  concludeert dat de airborne route zeer virulent is en dominant bij de verspreiding van COVID-19.

In haar artikel COVID-19 Is Likely Airborne, Aerosol Scientist Says schrijft prof.  K. Prather dat ze geschokt is om te zien dat de WHO geen rekening houdt met de airborne verspreidingswijze van COVID-19.  Dit is een interview met haar door CBS in de de VS.

En zo zijn er nog heel veel mensen die wijzen op de verspreiding door de lucht van het virus in gesloten ruimtes. In Japan is een groot deel van het beleid om de verspreiding van het virus te voorkomen, hierop gebaseerd.  Dit komt van “the office of the Prime Minister of Japan”.

 

Voorkomen is beter dan genezen

Het is duidelijk dat van veel kanten heel nadrukkelijk (en dan druk ik me eufemistisch uit) gewezen wordt op het effect van de verspreiding van het virus door de lucht. Of dat nu bij het overgrote deel van de besmettingen gebeurt (zoals ik denk te kunnen aantonen) of bij de helft van de gevallen (zoals prof. Drosten) waarschijnlijk acht, is even irrelevant. Het is iets heel anders dan wat het RIVM stelt. Die acht het bewijs ervan niet echt aanwezig en vindt dan ook niet dat we daarvoor echt speciale maatregelen moeten nemen.  Als we ons maar aan die 1,5 meter afstand houden, dan gebeurt er niets.

En dat zal de kans sterk vergroten op forse uitbraken tussen november en april in Nederland.  Want er zijn wel maatregelen te nemen om uitbraken in gesloten ruimtes te voorkomen, anders dan die ruimtes massaal te sluiten. (En mensen kunnen dan niet meer naar kantoor, naar bioscopen/theaters, naar winkelcentra, naar scholen etc.) Plus dat we dan ook nog het risico lopen op nieuwe uitbraken in zorginstellingen met de kwetsbare bewoners.

Die maatregelen betreffen: duidelijke instructies om ruimtes met frisse lucht te ventileren (door ramen/deuren kruislings tegenover elkaar open te stellen).

Maar er zijn veel plekken waar dat niet kan. Plus dat als het buiten behoorlijk koud is, het ook niet makkelijk is om te doen. De sleutel ligt in de zogenaamde HVAC-systemen van gebouwen. Daarmee wordt tussen oktober en april in gebouwen de verwarming en de ventilatie geregeld. Als die systemen goed zijn afgesteld en goed functioren (voldoende frisse lucht naar binnen halen en voorzieningen om het virus als dat in de lucht zit te verwijderen) dan zullen die gesloten ruimtes veilig zijn en kunnen we daar normaal in vertoeven.

Maar als die systemen niet goed zijn afgesteld en geen goede voorzieningen hebben om het virus te verwijderen, dan vormen die locaties een groot risico om de plek te zijn waar veel mensen worden besmet.

Ik heb van deskundigen begrepen dat de kwaliteit van deze HVAC-systemen in Nederland sterk uiteenloopt. Er zijn systemen die al prima zijn ingesteld en waar de verspreiding van het virus geen kans maakt. Die zijn al coronaproof. Er zijn systemen waar bepaalde aanpassingen moeten worden gedaan om ook goed te functioneren. Maar er zijn ook systemen, waar heel veel aan dient te gebeuren of die zelfs vervangen moeten worden.

Er zijn nu nog 4 à 5 maanden om te zorgen dat dit soort systemen in Nederland dusdanig goed zijn, dat de risico’s op uitbraken sterk worden gereduceerd en dus de kans op een echte tweede golf in Nederland sterk wordt verkleind. Maar zolang het RIVM die problematiek van de HVAC-systemen niet onderkent, gebeurt er in Nederland weinig. Want dit staat in het advies van het RIVM op 30 juni:

Daar tegenover staat niet alleen al hetgeen hier al boven heeft gestaan ten aanzien van het belang van airborne, maar ook de nadruk die door 36 auteurs vanuit de hele wereld (waaronder ook een aantal Nederlanders) gelegd wordt in een recent artikel op het goed inregelen van HVAC-systemen:

While uncertainties remain regarding the relative contributions of the different transmission pathways, we argue that existing evidence is sufficiently strong to warrant engineering controls targeting airborne transmission as part of an overall strategy to limit infection risk indoors. Appropriate building engineering controls include sufficient and effective ventilation, possibly enhanced by particle filtration and air disinfection, avoiding air recirculation and avoiding overcrowding. Often, such measures can be easily implemented and without much cost, but if only they are recognised as significant in contributing to infection control goals.

Daarnaast is deze studie om meerdere redenen interessant.  De titel zegt al veel:

Better safe than sorry: Deltaplan Ventilatie

Door snel te starten met een Deltaplan Ventilatie en structureel te gaan werken aan het coronaproof maken van de HVAC-systemen in Nederland. Een certificaat, waarbij alle aanwezigen in die ruimtes weten, dat ze op dat punt geen risico’s lopen. En als zo’n ruimte niet zo’n certificaat heeft, dan zijn er grotere risico’s, waarbij men óf die ruimte niet ingaat óf wel, maar dan met extra voorzieningen (zoals mondbescherming).

Zolang het RIVM blijft beweren dat er geen bewijzen zijn voor de negatieve gevolgen van het virus dat zweeft in de lucht, en daarom ook niet een speciale aanpak van HVAC-systemen bepleit, zal er weinig gebeuren.

Dan wordt het overgelaten aan de beheerders van die systemen. En dreigen we in het najaar onnodige negatieve effecten te ervaren van HVAC-systeen die zorgen voor het in de ruimte aanwezig te laten zijn van het virus en/of het rondblazen van het virus over meerdere ruimtes (zoals dat o.a. in zorginstellingen gebeurd is).

Juist vanuit het principe “Better safe than sorry” zou de regering direct dienen te starten met dat Deltaplan Ventilatie. Want juist gezien de literatuur uit vele plekken in de wereld, die laat zien dat het blind varen op het RIVM dat stelt dat er geen bewijzen voor zijn, is dat een aanpak met forse risico’s.

Plus dat ik voorzie dat in de komende maanden steeds meer burgers de relevantie van veilige HVAC-systemen zullen onderkennen en eisen zullen stellen in de richting van plekken waar ze voor werk, opleiding, zorg of ontspanning moeten of willen zijn. Het niet hebben van een standaardkwalificatie “coronaproof” zal wederom een disruptie van de samenleving betekenen met gevolgen die zullen lijken op die van de afgelopen maanden. En volstrekt onnodig.

Als het RIVM die stap, om welke reden ook, niet wil of kan maken, dan dient de regering dat te doen. De kosten hiervan zullen zeker opwegen tegen de mogelijke schades door het niet of te laat doen. Better safe than sorry.

(Kijk hier naar twee video’s over dat onderwerp).

DeltaPlan Ventilation

(The term DeltaPlan originated in the Netherlands after the great flooding of the Delta of the Netherlands – the south-western part – in 1953 with almost 2000 deaths. It was an integral plan to ensure that this would never happen again. Since then it has been used to refer to large integral plans).

 

While I was writing this part the message came from the lockdown in Gütersloh, due to the big outbreak in a slaughterhouse. That’s exactly where I’m afraid it will happen – especially in the autumn – in the Netherlands, because WHO and RIVM (the Dutch CDC) continue to deny the -large- effect of aerosols. However, outbreaks do occur and society has to lock up for a while.

This is Koen Swinkels’ database of approximately 1,200 superspreading events around the world. 500 of them concern more than 100 people who became infected during an event.  It is far from complete, but only includes the officially registered superspreading events.

There is a commonality: these events took place in more or less enclosed spaces, without a sufficient supply of fresh air.

The Van Dissels of this world, following in the footsteps of the WHO, continue to claim that also on those occasions the contamination took place via direct contact. If only 1.5 meters distance would have been kept, these contaminations would not have taken place.

Nearly 2 months ago I described in this blog that the major outbreaks in the meat processing industry were due to the fact that the virus can remain in the air for a long time in factories where low temperatures are maintained to ensure that the meat does not spoil.

But no, when it finally broke out in the Netherlands, it had to be because of the living conditions of the workers. Something that was also supplied in other countries.  In this blog last month, I already indicated what major consequences that could lead to, as long as you don’t recognise the real problem. And that is exactly what happened in Gütersloh.

The director of the German RIVM reported yesterday for the first time in the German ZDF journal that aerosols at a low temperature in those slaughterhouses is the cause.

If these conclusions had been reached 2 months ago, the outbreak in Gütersloh would not have taken place and the Lockdown would not have been chosen.

So now we really have to do the best we can, in order not to get similar situations in the Netherlands. And those risks will clearly increase when we enter the autumn (And I don’t completely rule that out during the summer either).

 

Delta Plan Ventilation

The virus thrives best in confined spaces without good ventilation, where people are together who normally do not (often) meet. Low specific air humidity (below 6g/kg, which at 20 degrees is less than 45% relative humidity) ensures that the aerosols can remain in the air for a long time and then be inhaled. Of course, it is crucial that there is someone in that room who is contagious. And during this summer the chance of ending up in a room with a contagious person will be extremely small.

Natural ventilation, for example two windows / doors that are open opposite each other, provide the supply of fresh air and the removal of air with possible virus particles. During the summer we often have such situations, in order to dissipate the heat. But when it’s colder outside, we don’t do that.

At home this is much less of a problem. Especially if you don’t have others visiting you or people you deal with very regularly. Then the risks are virtually zero. But if you go to a place where there are a lot of people you don’t meet or hardly ever meet, the risk increases. And certainly in autumn or winter.

For buildings where the temperature and ventilation are controlled by HVAC systems (and there are many of them), these systems spread aerosols between rooms.  This is a considerable risk at care institutions, for example. And I think that the vast majority of victims in care institutions are infected in this way.

But that risk concerns every place where many people are together: school buildings, offices, cinemas, theatres, event venues, churches, association buildings, shopping centres, hospitals, restaurants.

But at the moment, the good news is that there are now very few people in the Netherlands who are contagious, so there is only a very small risk of infection in any of those buildings. And also, that there are already quite a few HVAC systems, which are set up in such a way that those flying virusparticles don’t get stuck for long and are removed. Those systems are Coronaproof. That depends, among other things, on how much fresh air is drawn in from outside the system and on the quality of the filters in the system.

Plus, there are also many buildings where the virus does not easily get stuck above people. For example due to high ceilings (large volume of space compared to the number of people) and/or how the ventilation system works. For example, I understand that the system in the ceiling of the Concertgebouw’s main auditorium is effective in expelling those harmful aerosols.

I myself knew little about HVAC systems, but there are several good experts who provided me with relevant information.  I gave one of them the space to write an article on my blog.

I received information from someone who had been inspecting those HVAC systems at the Labour Inspectorate for years, which made it clear to me what the core of the problem is. And it’s twofold:

  1. When setting up the HVAC systems, one of the issues is how much fresh air is sucked in from outside. The more that is, the better that is in terms of reducing the chance of being infected.

There is an important term “ventilation rate”: the amount of fresh air sucked in per hour divided by the volume of the total room. If the ventilation rate is 2, then the air in that room is completely replaced 2 times per hour.

Remember that if it is colder outside than inside, the HVAC system has to heat that air. And if the air is warmer outside than it is inside, the HVAC system should cool the air properly. In both cases this costs (a lot of) energy.

So the tendency will be to recirculate the inside air as much as possible, instead of sucking in fresh outside air.

That expert told me that in practice the ventilation rate is usually kept undesirably low in order to keep energy consumption low. That would especially be the case in slaughterhouses. Because the temperature has to be kept low there, all the air from outside that is warmer than the desired indoor temperature has to be cooled down considerably.

Increasing the ventilation rate by 2 or 3 can, on the one hand, result in considerable additional costs. He also told us that he regularly came across HVAC systems that simply don’t have enough capacity to bring the temperature down enough.

  1. In addition, suppliers of HVAC systems claim that they can render viruses harmless by means of filters and/or other air purifiers

I can’t judge it properly, but I’m sure that it shouldn’t be difficult to determine very quickly with a task force which of those products/services conclusively succeed in rendering the virus harmless via HVAC systems and which do not.

 

To really ensure that there is no large second wave in the Netherlands in the autumn and to prevent measures also having to be taken, as is currently the case in the Gütersloh area, we need to set up and implement a DeltaPlan Ventilation.

This is much more important than the 1.5 meter protocols of all kinds of companies and industries in order to prevent the spread of the virus.

Every HVAC system in the Netherlands must be made Coronaproof before the end of October. They must be modified if necessary, or certain additions must be made to comply with the qualification “Coronaproof”.

If that is the case, then everything can be done within those buildings without any restrictions. (I’m sure one shouldn’t have to keep 1.5 meters there either, but that’s of secondary importance for now).

If that is not the case, then there are a number of possibilities to still be active in those buildings:

– Windows / doors open to a large extent.

Or

– The mandatory wearing of mouth protection if you are/will be in that building for a long time

Or

– It is established (especially if there is a large volume of room in relation to the number of attendees, for example by a high ceiling) that the risk of the virus remaining just above the heads of the attendees is small.

We only have 4 months left to implement this plan. In fact, we have already lost time, because the RIVM denied/ denies that this is important. Ventilation hardly plays a role in the RIVM protocols that have been issued so far. (As I know from my contact with my daughter’s primary school). It is almost only about the 1.5 meters and personal hygiene. And read this again, only 1 month ago.

Every day that the RIVM still refuses to put this subject on 1, is an extra day, which may result in extra casualties in the Netherlands in the autumn and winter. that increases the chance that we will end up in certain lockdowns after all.

So my concern is not only that ventilation should be set to 1, but also that the Delta Plan for the HVAC systems should be introduced in the Netherlands immediately. Perhaps the people who are now active in removing houses from the gas can also become temporarily active in this Delta Plan.

And I sincerely hope that the experts I have contact with will be able to play an active role in the design and implementation of this Delta Plan. Because when I read how things went in the first few months with mouth caps, respirators, etc., I am afraid that we will only have started when winter arrives.

I hope that those who are responsible for locations with an HVAC system will also take their own responsibility. And don’t hide behind the fact that it’s not (yet) in RIVM protocol. Even with simple means, a lot can be done in the short term, especially with the nice weather outside.

So ventilation, ventilation, ventilation.

Hoe nu verder? 2. Deltaplan Ventilatie

Inleiding

Terwijl ik bezig was met het schrijven van dit deel kwam het bericht binnen van de lockdown in Gütersloh ten gevolge van de grote uitbraak in een slachterij. Daar gebeurde nu precies waar ik bang voor ben: dat dit -met name in het najaar- ook in Nederland gaat gebeuren, doordat WHO en RIVM nog steeds het -grote- effect van aerosols blijven ontkennen. Er ontstaan toch uitbraken en dan moet de samenleving weer een tijdje op slot.

Dit is de database van Koen Swinkels met circa 1.200 superspreading events over de hele wereld. 500 ervan betreffen meer dan 100 mensen die tijdens een gelegenheid besmet zijn geraakt.  Het is verre van compleet, want het omvat alleen de officieel geregistreerde superspreading events.

Er is een gemeenschappelijkheid: deze gebeurtenissen vonden plaats in min of meer afgesloten ruimtes, zonder voldoende toevoer van frisse lucht.

De Van Dissels van deze wereld, in navolging van de WHO, blijven beweren dat ook bij die gelegenheden de besmetting via direct contact plaats heeft gevonden. Als men maar 1,5 meter afstand gehouden had, dan zouden die besmettingen niet plaats hebben gevonden.

Bijna 2 maanden geleden beschreef ik in dit blog dat de grote uitbraken in de vleesverwerkende industrie kwamen doordat het virus lang in de lucht kan blijven hangen in de fabrieken, waar men lage temperaturen aanhoudt om te zorgen dat het vlees niet bederft.

Maar nee, toen het uiteindelijk ook in Nederland uitbrak, moest het komen door de woonomstandigheden van de werknemers. Iets wat ook in andere landen werd aangevoerd.  Ik gaf vorige maand in dit blog al aan tot welke grote gevolgen dit kan leiden, als je maar niet het echte probleem onderkent. En dat is nu precies hetgeen in Gütersloh is gebeurd.

De directeur van het Duitse RIVM meldde gisteren voor het eerst in het Duitse ZDF-journaal dat aerosols bij een lage temperatuur in die slachthuizen de oorzaak is.

Als men 2 maanden geleden tot die conclusies was gekomen, dan zou die uitbraak in Gütersloh niet hebben plaatsgevonden, en had men dus ook die Lockdown niet voor de kiezen hebben gekregen.

We moeten nu dus echt het maximale gaan doen om geen vergelijkbare situaties in Nederland te krijgen. En die risico’s daarop worden duidelijk groter als we het najaar ingaan (En die sluit ik tijdens de zomer ook niet geheel uit).

 

  1. Deltaplan Ventilatie

Het virus zal zich het best kunnen verspreiden onder gunstige omstandigheden voor een hoge concentratie aerosols (koudere en droge lucht (<45%RH), in gesloten ruimtes (zonder ventilatie) en waar veel mensen actief zijn en lang bij elkaar blijven. Uiteraard moet er wel een besmet persoon aanwezig zijn, en de kans daarop is in de zomer kleiner dan straks tijdens de herfst of winter.

Ventilatie is dus een heel krachtig wapen om het risico te verlagen, maar deze ventilatie moet wel aan bepaalde eisen voldoen:

Natuurlijke ventilatie, 2 ramen bij voorkeur gekruisd tegenover elkaar openzetten is goed, omdat er dan een echte spoeling van de ruimte plaatsvindt. Dit is natuurlijk in de winter minder gebruikelijk, en indien er geen vreemd bezoek is, is er ook geen risico cq. behoefte om het te doen.

Thuis is dat veel minder een probleem. Zeker als je geen anderen op bezoek hebt of alleen personen waarmee je heel regelmatig omgaat, want dan zijn de risico’s vrijwel nul. Maar als je op een plek komt waar veel mensen zijn, die je niet of vrijwel nooit ontmoet, dan neemt het risico toe. En zeker in het najaar of de winter.

Voor gebouwen waar de temperatuur en ventilatie door HVAC-systemen onder controle worden gehouden (en dat zijn er veel) geldt, dat deze systemen aerosols verspreiden tussen ruimtes.  Dat is bijvoorbeeld een fors risico bij zorginstellingen. En ik denk dat het overgrote deel van de slachtoffers in zorginstellingen langs deze weg is besmet.

Maar dat risico betreft elke plek waar veel mensen samen zijn: schoolgebouwen, kantoren, bioscopen, theaters, event locaties, kerken, verenigingsgebouwen, winkelcentra, ziekenhuizen, restaurants.

Maar op dit moment is het goede nieuws dus dat er nu heel weinig mensen in Nederland zijn die besmettelijk zijn, zodat je in ieder van die gebouwen nu maar een heel kleine kans op besmetting hebt. En ook, dat er al behoorlijk wat HVAC-systemen zijn, die zodanig zijn ingesteld dat ze ervoor zorgen dat die vliegende virusdeeltjes niet lang blijven hangen en verwijderd worden. Die systemen zijn coronaproof. Dat hangt o.a. samen met de instelling hoeveel frisse lucht vanaf buiten het systeem wordt ingezogen en met de kwaliteit van de filters in het systeem.

Plus dat er ook veel gebouwen zijn, waar het virus niet makkelijk boven de mensen blijft hangen. Bijvoorbeeld door hoge plafonds (groot volume van de ruimte ten opzichte van het aantal mensen) en/of hoe het ventilatiesysteem werkt. Zo heb ik begrepen dat het systeem in het plafond van de grote zaal van het Concertgebouw effectief is in de verdrijving van die schadelijke aerosols.

Zelf wist ik weinig van HVAC-systemen, maar er zijn verschillende goede deskundigen, die mij van relevante informatie hebben voorzien.  Aan één van hen heb ik de ruimte gegeven om een artikel op mijn blog te schrijven.  En ook uit de informatie van anderen heb ik begrepen dat het niet voldoende is om alleen maar te zorgen dat er wat meer verse lucht het systeem in wordt gebracht.

Van iemand die jarenlang bij de Arbeidsinspectie controles deed van die HVAC-systemen, kreeg ik informatie die me duidelijk maakte wat de kern van de problematiek is. En die is tweeledig:

  1. Bij de instelling van de HVAC-systemen gaat het er onder andere om hoeveel verse lucht van buiten wordt aangezogen. Des te meer dat is, des te beter dat is ten aanzien van het verkleinen van de kans om besmet te worden. De hoeveelheid lucht die binnen wordt gebracht, bepaalt namelijk de snelheid dat het virus naar buiten wordt gedrukt.

Er is een belangrijke term “ventilatievoud”: de hoeveelheid frisse lucht die per uur wordt aangezogen gedeeld door het volume van de totale ruimte. Als de ventilatievoud 2 is, dan wordt de lucht in die ruimte 2 keer per uur volledig vervangen.

Besef dat als het buiten kouder is dan binnen, het HVAC-systeem die lucht moet verwarmen. En als de lucht buiten warmer is dan binnen, dan moet het HVAC-systeem de lucht juist afkoelen. In beide gevallen kost dat (veel) energie.

Dus de neiging zal zijn om als het buiten fors kouder is dan binnen of andersom, de binnenlucht zoveel mogelijk te recirculeren, in plaats van verse buitenlucht aan te zuigen.
Die deskundige meldde mij dat de ventilatievoud in de praktijk doorgaans ongewenst laag wordt gehouden, om zo het energieverbruik laag te houden. Dat zou helemaal het geval zijn in slachthuizen. Want omdat men daar de temperatuur laag moet houden, moet alle lucht van buiten die warmer is dan de gewenste binnentemperatuur, fors gekoeld worden.

De ventilatievoud met 2 of 3 te verhogen kan enerzijds voor aanzienlijke extra kosten zorgen. Ook vertelde hij, dat hij regelmatig HVAC-systemen tegenkwam die simpelweg onvoldoende capaciteit hebben om de temperatuur genoeg naar beneden te krijgen.

 

  1. Daarnaast claimen leveranciers van HVAC-systemen dat ze middels filters en bepaalde technieken virussen onschadelijk kunnen maken. Wat ik dan van ze lees, klinkt overtuigend, maar ik kan het niet goed beoordelen.

Maar ik weet zeker dat het niet moeilijk moet zijn om heel snel met een Taskforce Ventilatie te bepalen welke van die producten/diensten er onomstotelijk in slagen om het virus via HVAC-systemen onschadelijk te maken en welke niet.

 

Om echt te zorgen dat er in Nederland in het najaar geen grote tweede golf ontstaat en om te voorkomen dat er ook maatregelen moeten worden genomen, zoals nu in de omgeving van Gütersloh, moeten we als de wiedeweerga een Deltaplan Ventilatiesystemen instellen en uitvoeren.

Dat is voor het tegengaan van de verspreiding van het virus van veel groter belang dan de 1,5 meter-protocollen van allerlei bedrijven en bedrijfstakken.

Elk HVAC-systeem in Nederland moet voor eind oktober coronaproof worden gemaakt. Ze moeten zo nodig aangepast worden, of bepaalde toevoegingen moeten plaatsvinden om te voldoen aan de kwalificatie “coronaproof”. En wellicht moeten er ook forse aantallen vervangen worden.

Als het systeem coronaproof is, dan mag men binnen die gebouwen alles doen zonder enige beperking. (Ik weet zeker dat men daar ook geen 1,5 meter zou moeten hoeven aan te houden, maar dat is even nu van secundair belang).

Zolang het gebouw niet coronaproof is is er een aantal mogelijkheden om in die gebouwen toch nog actief te kunnen zijn:

  • In ruime mate ramen/deuren gekruisd open.

0f

  • Het verplicht dragen van mondbescherming als je lang in dat gebouw aanwezig bent/moet zijn

of

  • Er wordt vastgesteld (met name als er sprake is van een grote volume zaal in relatie tot het aantal aanwezigen, door bijvoorbeeld een hoog plafond) dat het risico dat het virus vlak boven de hoofden van de aanwezigen blijft hangen, klein is. Dit kan zelfs door kleine rookproefjes worden getest.

We hebben nog maar 4 maanden om dit plan uit te voeren. We hebben eigenlijk al tijd verloren, omdat het RIVM ontkende/ontkent dat dit belangrijk is. In de protocollen van het RIVM, die tot nu toe zijn uitgevaardigd, speelt ventilatie amper een rol. (Zoals ik o.a. weet vanuit mijn contact met de basisschool van mijn dochter). Het gaat vrijwel alleen om de 1,5 meter en de persoonlijke hygiëne. En lees dit nog maar eens over het advies van RIVM inzake ventilatie van slechts 1 maand geleden.

Elke dag dat het RIVM nog weigert dit onderwerp met stip op 1 te zetten, is een dag extra verloren, waardoor er in het najaar en winter in Nederland extra slachtoffers kunnen gaan vallen, en de kans wordt vergroot dat we dan toch weer in bepaalde lockdowns terechtkomen.

Het gaat me er dus niet alleen om dat ventilatie op 1 wordt gezet, maar ook dat onmiddellijk dat Deltaplan voor de HVAC-systemen in Nederland wordt ingevoerd. Misschien dat ook de mensen die nu actief zijn om huizen van het gas af te halen, tijdelijk actief kunnen worden bij dit Deltaplan.

En ik hoop ook intens dat die deskundigen waar ik contact mee heb een actieve rol mogen gaan spelen bij opzet en uitvoering van dit Deltaplan. Want als ik lees hoe het in de eerste maanden met mondkapjes, beademingsapparaten e.d. gegaan is, ben ik bang dat als we het op diezelfde manier aanpakken, we een en ander pas opgestart hebben als de winter al aanbreekt.

Ik hoop dat degenen die zelf verantwoordelijk zijn voor locaties met een HVAC-systeem ook hun eigen verantwoordelijkheid pakken, en zich niet verbergen achter het feit dat het (nog) niet in het protocol van het RIVM staat. Ook met simpele middelen is op korte termijn al behoorlijk wat te doen, zeker met het mooie weer buiten.

Dus ventilatie, ventilatie, ventilatie!

(Hier treft u een uitleg aan hoe HVAC systemen kunnen aangepast worden)

P.S  Besef dat de uitbraak in de zuidelijke staten van de VS en in nog een aantal andere warme landen sterk samenhangt met het gebruik van airco’s in gebouwen waar veel mensen samen zijn. Ook daar wordt door een koudere lucht en lagere luchtvochtigheid gunstigere condities geschapen voor het virus dat in de lucht kan blijven hangen. Om dan tot een echte uitbraak te komen is het nodig dat er minimaal één iemand besmet is en dat men er vrij lang aanwezig is. De risico’s zijn deze zomer in Nederland op dergelijke uitbraken behoorlijk klein, maar niet nihil.