The aerosol deniers

We’ve added a new category of “deniers”: the aerosol deniers. Scientists, who will tell you  “we are purely scientific”, but in reality act on the basis of power. They are reluctant to open themselves up to facts. And in this corona crisis they are responsible for a lot of unnecessary damage.

Unfortunately, there are a lot of these people. They form a power block within the WHO and also in the Netherlands they control the RIVM (Dutch CDC). Van Dissel (director of RIVM) is their mouthpiece.

From the beginning of this year the WHO (and RIVM) have stated that Covid-19 is distributed through direct contact. So larger drops that can hit you if you are too close to a contagious person, or when you touch surfaces where those larger drops have ended up and then rub the virus in your eyes.

The role of aerosols was only mentioned as a result of certain medical procedures, as mentioned on the 29th of March on the WHO website.

As a non-virologist, who is mainly concerned with data analyses of the spread of the virus, I did not doubt this until mid-March. Such important bodies and people who have been working with viruses and epidemics for years would certainly know everything about viral spread.

But the patterns I saw in the spread of the virus (which at that time was limited to between 30 and 50 degrees N under certain weather conditions) could not be explained if the spread would only go through direct contact.

On the 27th of March I described my search and also that an explanation could be found in droplets that could float much longer, as I had found in the literature.

Due to new information (especially the events at a choir in Seattle where more than 80% of those present were infected about which the LA Times wrote at the end of March) and information from Japan and South Korea, I came to the conclusion on April 2nd that aerosols played an important role in the spread of the virus. After that, I got more and more confirmations and I met more and more scientists, who had drawn the same conclusions.

Many of the developments surrounding the spread of Covid-19 were much better explained by the spread via aerosols, rather than by direct contact. The many outbreaks in slaughterhouses worldwide were also covered, as I described on May 1st. Those were real Corona hotspots. Cold conditions and poor ventilation were optimal conditions for the virus to hover in the air for a long time.

But when I heard Van Dissel (director of the Dutch CDC) on the subject of aerosols during the sessions in the Parliament, or read the advice of the Crisis Outbreak Team of May 25th, the importance of this was completely denied. And with some minor adjustments that is still the case. “it may happen, but its importance is small”.

Using a number of angles, I will show how bewildered I am by the stubbornness of those views. That I can’t understand that they haven’t changed their views in the meantime. How their arguments actually defy any logic. And last but not least: what enormously damaging consequences that had and has.


  1. Aerosols have long been known

It is not that aerosols are completely unknown to virologists and epidemiologists. In the case of the measles virus, this is the generally recognized route of infection. With the SARS outbreak in 2003 this is also described as a route of infection.  (1,2)

There are many studies on influenza, where it is described that aerosols play an important role. One of these studies was even conducted by RIVM staff itself in 2010.

The big question then is: How can we be so sure that aerosols do not play a role in Covid-19 if it is recognized as a route of infection for other respiratory virusses?

Where does this certainty come from, and how is it that for months virtually no virologist or epidemiologist in the world has raised the subject “Covid-19 is also spread via aerosols” as a possibility?

I have found no scientific basis for that. Neither for the certainty of the droplet infection as the only way (nor, for that matter, for keeping the 1.5 meter distance).


2.The dogma of WHO/RIVM (Dutch CDC)

I always thought scientists were free to discuss findings, conclusions and alternative theories. That is what takes you further.

But with regard to the spread of Covid-19, I have unfortunately had to conclude that precisely the opposite is the case. In public almost all virologists, epidemiologists and microbiologists conform unconditionally to the views of WHO and RIVM. Even when I heard much more nuanced points of view through one-on-one contacts, to the outside world I didn’t hear that (unfortunately not from the people concerned either). It’s like some kind of omerta. And the sad thing is that journalists couldn’t or wouldn’t break through that. So they acted (often unintentionally) as slip carriers of power.

If people paid any attention to me or my findings at all, it was always accompanied by a comment from one of those experts, whose names are now more familiar than those of most football players, who pushed that away with one of the WHO/RIVM standpoints. But many media did not even report my findings, because they deviated from the WHO/CDC standpoint and/or I was dismissed as an amateur or worse.


3.Denying the aerosols at superspread events

If you dogmatically hold on to a point of view, of which the foundation has in fact already been completely destroyed, then you have to at least make 5 somersaults backwards to explain observations that do not fit in. It only doesn’t matter that you defy any logic in doing so, if your audience does not raise questions.

I’ve described many of them over the past few months, I’ll recap some of them:

  • About the contamination of large numbers of choir members at rehearsals: “yes, but they were still in the coffee corner together”.
  • About the many large-scale outbreaks at slaughterhouses worldwide: “that is because of the poor living conditions of the (foreign) workers”.
  • And while the infection rates of partners of patients at home worldwide were only between 20 and 30%, one always found an explanation for infections on occasions (such as in bars, at parties, churches, funerals) where more than half of them were infected within a few hours, “they hadn’t kept the 1.5 meter distance after all”.

In the same category is their desire to cling on to the “fact” that people outside also run a considerable risk of being infected. (Because if that wouldn’t be the case, that would make the chance of being infected by aerosols very likely). The OMT (Dutch Outbraak Management Team)  and prime minister Rutte do not hesitate to claim with great certainty that in the stadium of Milan during the match Atalanta Bergamo- Valencia a lot of people are infected. While the chances of this happening inside the stadium are extremely small.

If you read this report about the outbreak at the choir near Seattle and this report about the outbreak at the meat processing industry near Gutersloh and you still claim that aerosols play no role, then you don’t deserve to be taken seriously by anyone anymore.


4.Proving the impossibility of aerosols by comparing Covid-19 to measles

The reversed evidence we often hear, is that the reproduction factor of Covid-19 of 2.5 is much smaller than that of measles, of which it is certain that it spreads aerogenic, so that that cannot be the case with Covid-19, is also such a weak argument.

Two important pieces of evidence against this position:

  • Covid-19 spreads in a way that has been described as: 10% infects the next 80%, 20% infects another 20% and 70% infects nobody. At a reproduction factor of 2.5 for Covid-19 this means that the first 10% infect 20 others on average. This has been explained extensively here. So if apparently the first 10% can infect 20 others on average per person, it can’t be done other than by air. Because that can be deduced directly from the statement that measles with a reproduction factor of 12 to 20 is apparently the measure for being infected by air.
  • But a second argument has recently been put to me by visitors of my site. Suppose you have to breathe in 1,000 units of measles virus to really get sick and 20,000 units of Covid-19, then that alone can result in a much lower reproduction factor.  In short: the argument of the lower reproduction factor of Covid-19, which argues against the floating behavior of the virus, is not valid.


5.There would be no evidence that the micro drops actually contain Covid-19 virus with which you are infected.

This is also an argument that you hear at times. Prof. Voss uses it all the time.

Meanwhile, there is this research which does contain proof that the virus is in aerosols.

And here you see a tweet from an important American virologist about it.

But even this evidence will be brushed aside with a series of fallacies.

I was told by an American specialist that until now there had never been conclusive proof that there were virus particles in the aerosols of measles that could be contagious either.

And that’s where the key is, by the way. A lot of evidence for every point of view is circumstantial. Precisely because so many people are infected with measles, it can only have gone through the air. And there must be virus particles in the aerosols that can infect people. That completes the evidence.

So, if people accept this for measles, why don’t they do it for Covid-19?



If you don’t find this a good substantiation for the term “aerosol deniers” then I recall what was wirtten in the New York Times in the context of the letter of the 239 scientists to the WHO.

The Commission on Infection Prevention and Control…, according to the experts, is bound by a rigid and overly-medicalized view of scientific evidence, is slow and risk-averse in updating its guidance, and allows a few conservative voices to shout out dissenting opinions.

“They’d rather die than change their minds”, said a WHO advisor who didn’t want to be identified because of her ongoing work for the organisation.

Now, none of this is about a – in itself interesting – scientific discussion on an interesting subject. But it is about a subject with gigantic consequences for the whole world. Not only in terms of public health, but also economically, socially, etc.

The bad thing is, that if these deniers do recognize that aerosols can play a role, then of course they will say that it only plays a small role. Because only in that way they can radiate that the original point of view actually was right after all.

But the aerosols play a large, even crucial role in the spread of Covid-19. I have already explained it many times, for example here. In super spread events, almost all contamination takes place via aerosols. And the superspread events are the drivers of the exponential growth of the virus (10% of the people infect 80% of the others, so 1 person in that group infects on average 20).

The fact that the aerosol deniers continue to put the brakes on and reject it with false arguments and fallacies, whatever evidence emerges, means that the number of victims is still increasing in many parts of the world. And if they persist with this behavior in the Netherlands, we will start to reap the bitter rewards in the autumn as well. Either due to a sharp increase in the number of infections and/or due to measures that further squeeze the economy and society.


The worst thing is how RIVM/CDC and other experts abuse the word “scientific”.  Do you really think that the discussions within the RIVM  are settled on the basis of scientific arguments, if you read this above?

Both on this subject and on face masks, I also know from reliable sources, that there are great contradictions among the members of the Scientific Crisis Board.  What comes out of it will be at best a kind of compromise, ensuring that the original position can be maintained.

And this is the way, they will continue to deal with aerosols. At best they will recognize that they play a role in very specific situations, but for the rest we will be infected by direct droplets and we will have to adhere to the regulations concerning the 1.5 meters and personal hygiene. But realize that these instructions come from a group of dogmatics who hide behind the term “scientists”. And our government keeps copying these arguments, unfortunately, without apparently realizing how shaky the basis is.

De aerosolen-ontkenners

We hebben er een nieuwe categorie “-ontkenners” bij: de aerosolen-ontkenners. Wetenschappers die schermen met “wij zijn louter wetenschappelijk bezig”,  maar in werkelijkheid juist handelen vanuit (on-)macht. Ze zijn onwillig om zich open te stellen voor feiten. En bij deze coronacrisis zijn zij verantwoordelijk voor heel veel onnodige schade.


Helaas zijn er heel veel van deze mensen. Ze vormen een machtsblok binnen de WHO en ook in Nederland beheersen zij het RIVM en het OMT. Van Dissel is daar de spreekbuis van.

De WHO (en RIVM) hebben vanaf begin dit jaar gesteld dat COVID-19 via direct contact wordt verspreid. Dus grotere druppels die jou kunnen treffen als je te dichtbij een besmettelijk persoon bent of dat je oppervlaktes aanraakt waar die grotere druppels op terecht zijn gekomen en waarmee je vervolgens het virus in je ogen wrijft.

De rol van aerosolen werd alleen benoemd in het kader van het ontstaan ten gevolge van bepaalde medische procedures, zoals op 29 maart op de website van de WHO vermeld werd.

Als niet-medicus die zich vooral met data-analyses van de verspreiding van het virus bezighield, heb ik daaraan tot half maart niet getwijfeld. Zulke belangrijke instanties en mensen die zich jarenlang met virussen en epidemieën bezighouden, zouden het toch wel weten!

Maar de patronen die ik zag bij het verspreiden van het virus (dat zich toen nog beperkte tussen 30 en 50 graden NB bij bepaalde weersomstandigheden) kon ik niet goed verklaren, als de verspreiding alleen via direct contact zou verlopen.

Op 27 maart beschreef ik mijn zoektocht en ook dat er een verklaring gevonden kon worden in druppeltjes die veel langer konden zweven, zoals ik in de literatuur was tegengekomen.

Door nieuwe informatie (met name de gebeurtenissen bij een koor in Seattle waar meer dan 80% van de aanwezigen werd besmet, waarover de L.A. Times eind maart over schreef) en informatie uit Japan en Zuid-Korea kwam ik op 2 april tot de conclusie dat aerosolen een belangrijke rol speelden bij de verspreiding van het virus. Daarna kreeg ik daarvan steeds meer bevestigingen en kwam ik ook steeds meer wetenschappers tegen die dezelfde conclusies hadden getrokken.

Veel van de ontwikkelingen rondom de verspreiding van COVID-19 waren veel beter verklaarbaar door de verspreiding via aerosolen, dan door direct contact. De vele uitbraken in slachterijen wereldwijd vielen daar ook onder, zoals ik op 1 mei beschreef. Dat waren echte coronahotspots. Koude omstandigheden en slechte ventilatie waren optimale omstandigheden voor het virus om lang in de lucht te blijven zweven.

Maar als ik Van Dissel hoorde over het onderwerp van aerosolen bij de sessies in de Tweede Kamer (vanaf 1 uur 23 minuten), of het OMT advies las van 25 mei jl. dan werd het belang hiervan volledig ontkend. En dat is met wat kleine aanpassingen nog steeds het geval. “Het komt misschien wel voor, maar het belang ervan is klein”.

Aan de hand van een aantal invalshoeken zal ik laten zien hoe verbijsterd ik eigenlijk ben over de halsstarrigheid van die opvattingen. Dat ik niet kan begrijpen dat ze hun standpunten inmiddels niet hebben gewijzigd. Hoe hun argumentaties eigenlijk elke logica tarten. En last but not least: welke enorme schadelijke gevolgen dat had en heeft.


  1. Aerosolen zijn al lang bekend

Het is niet zo dat aerosolen bij virologen en epidemiologen volledig onbekend zijn. Bij het mazelen-virus is dat de algemeen erkende weg om besmet te worden. Bij de SARS-uitbraak in 2003 wordt dat ook als een besmettingsweg omschreven. (1,2)

Er zijn veel studies die over influenza gaan, waar beschreven wordt dat aerosolen een belangrijke rol spelen. Eén van die studies is zelfs van medewerkers van het RIVM uit 2010. Hun conclusie staat hier omschreven op, nota bene, de website van het RIVM.


De grote vraag is dan: hoe weet men dan eigenlijk zo zeker dat aerosolen bij COVID-19 geen rol spelen, als dat bij andere infectieziekte van de luchtwegen wel als besmettingsweg wordt (h)erkend?

Waar komt die stelligheid vandaan, en hoe komt het dat maandenlang vrijwel geen enkele viroloog of epidemioloog in de wereld het onderwerp “COVID-19 wordt ook verspreid via aerosolen” als mogelijkheid opperde?

Ik heb daar geen wetenschappelijke reden voor teruggevonden. Noch voor de zekerheid van de druppelinfectie als de enige weg van infectie met COVID-19 (noch trouwens voor het aanhouden van de 1,5 meter afstand).


  1. Het dogma van WHO/RIVM

Ik dacht altijd dat wetenschappers vrijelijk discussieerden over bevindingen, conclusies en alternatieve theorieën. Dat brengt je ten slotte verder.

Maar ten aanzien van de verspreiding van COVID-19 heb ik helaas moeten vaststellen dat juist het tegendeel het geval is. In het openbaar conformeren vrijwel alle virologen, epidemiologen en microbiologen zich onvoorwaardelijk aan de standpunten van WHO en RIVM. Zelfs als ik via één-op-één contacten veel genuanceerdere standpunten hoorde, hoorde ik dat naar buiten toe niet (helaas ook niet van de bewuste personen). Het lijkt wel een soort omerta. En het trieste is dat journalisten daar niet doorheen konden of wilden breken. Zo fungeerden ze (vaak ongewild) als slippendragers van de macht.

Als men überhaupt aandacht schonk aan mij of mijn bevindingen, dan ging het altijd gepaard met een commentaar van één van die deskundigen, waarvan de namen inmiddels meer bekend zijn dan van de meeste voetballers, die dat wegschoof met één van de WHO/RIVM-standpunten. Maar bij veel media werden mijn bevindingen niet eens gemeld, omdat ze afweken van het WHO/RIVM-standpunt en/of werd ik weggezet als amateur of erger. Inhoudelijk heeft geen lezer van De Volkskrant ooit vernomen wat mijn bevindingen waren. Wel omschreef Maarten Keulemans, de wetenschapjournalist, op twitter, een van mijn artikelen over mijn bevindingen als “een natte scheet”.


  1. Het ontkennen van de aerosolen bij superspreading events

Als je dogmatisch vasthoudt aan een standpunt waarvan de fundering eigenlijk al volledig weggeslagen is, dan moet je je in allerlei bochten wringen om waarnemingen die daar niet in passen, toch te verklaren. Dat je daarmee elke logica tart, maakt dan niet uit. Zeker als de toehoorders er niet doorheen prikken.

Ik heb er de afgelopen maanden al vele omschreven, ik zal er een aantal memoreren:

  • Over het besmet worden van grote aantallen koorleden bij repetities: “Ja, maar ze hebben nog wel in de koffiehoek bij elkaar gestaan”.
  • Over de vele grootschalige uitbraken bij slachterijen wereldwijd: “Dat komt door de slechte woonomstandigheden van de (buitenlandse) werknemers”
  • En terwijl de besmettingscijfers van partners van patiënten thuis wereldwijd slechts tussen 20 en 30% zaten, vond men toch altijd wel een verklaring voor besmettingen bij gelegenheden (zoals in cafés, bij feesten, kerken, begrafenissen) waar binnen een paar uur meer dan de helft besmet was, “dat men zich toch niet aan de 1,5 meter had gehouden”. Alsof dat thuis dan wel zou gebeuren.

In dezelfde categorie valt eigenlijk ook dat men met hand en tand wil volhouden dat mensen buiten ook een behoorlijke kans lopen om besmet te worden. (Want als dat namelijk niet het geval zou zijn, dan maakt dat de kans dat je binnen vooral besmet wordt via aerosolen veel waarschijnlijk). Het OMT (en premier Rutte) aarzelen niet om met grote stelligheid te beweren dat in het stadion van Milaan bij de wedstrijd Atalanta Bergamo-Valencia heel veel mensen zijn besmet. Terwijl de kans dat dit in het stadion is gebeurd, uitermate klein is.

Als je dit rapport leest over de uitbraak bij het koor in de buurt van Seattle en dit recente rapport over de uitbraak bij de vleesverwerkende industrie bij Gütersloh en je beweert nog steeds dat aerosolen geen rol spelen, dan verdien je het niet om nog door iemand serieus genomen te worden.


  1. Het bewijzen van de onmogelijkheid van aerosolen door te vergelijken met mazelen

De omgekeerde bewijsvoering die we vaak horen, dat de reproductiefactor van COVID-19 van 2,5 veel kleiner is dan die van mazelen, waarvan men wel zeker is dat die aerogeen zich verspreidt, zodat dat bij COVID-19 niet het geval kan zijn, is ook zo’n zwak gelegenheidsargument.

Twee belangrijke bewijzen tegen deze opstelling:

  • COVID-19 verspreidt zich op een wijze die beschreven is als: 10% besmet de volgende 80%, 20% besmet nog eens 20%, en 70% besmet niemand. Bij een reproductiefactor van 2,5 voor COVID-19 houdt dit in dat die eerste 10% gemiddeld 20 anderen besmetten. Dat is hier uitgebreid uitgelegd. Dus als blijkbaar die eerste 10% gemiddeld per persoon 20 anderen kunnen besmetten, dan kan dat eigenlijk niet anders dan via de lucht geschieden. Want dat is namelijk direct af te leiden uit de opstelling dat mazelen met een reproductiefactor van 12 tot 20 de maatstaf blijkbaar is voor het via de lucht besmet worden.
  • Maar een tweede argument is mij onlangs aangedragen door bezoekers van mijn site. Stel dat je 1.000 eenheden mazelenvirus moet inademen om echt ziek te worden en 20.000 eenheden COVID-19, dan kan alleen dat al zorgen voor een veel lagere reproductiefactor. Kortom, het argument van de lagere reproductiefactor van COVID-19 dat pleit tegen het zweefgedrag van het virus, is niet valide.


  1. Er zou geen bewijs zijn dat de microdruppels ook echt COVID-19 virus bevatten waarmee je besmet wordt.

Ook dit is een argument dat je te pas en te onpas hoort. Prof. Voss hanteert die steeds. Dan wordt ook vaak Sander Herfst opgevoerd, die bij het Erasmus MC onderzoek met fretten heeft gedaan. Hier zie je daar een verslag over.

Inmiddels is er dit onderzoek, waar wel het bewijs in staat dat het virus zich in aerosoles bevindt.

En hier zie je een tweet van een belangrijke Amerikaanse viroloog hierover.

Maar ook dit bewijs zal wel weer met een serie drogredenen afgewimpeld worden.

Pikant is daarbij dat ik van een Amerikaanse specialist vernam dat tot nu toe nog nooit direct was bewezen dat er in de aerosolen van mazelen virusdeeltjes zaten die besmettelijk konden zijn!

En daar zit trouwens ook de sleutel. Heel veel bewijs van ieder standpunt is indirect. Juist omdat er zoveel mensen bij mazelen besmet worden kan dat alleen maar door de lucht zijn gegaan. En moeten er wel virusdeeltjes in de aerosolen zitten die mensen kunnen infecteren. Dat maakt het bewijs rond.

Maar als men dat op deze manier accepteert bij mazelen, waarom doet men dat dan niet bij COVID-19?



Als u dit bovenstaande nog geen goede onderbouwing vindt voor de term “aerosolen-ontkenners” dan roep ik in de herinnering op wat in de New York Times stond in het kader van de brief van de 239 wetenschappers aan de WHO.

De commissie voor infectiepreventie en -bestrijding…, aldus de deskundigen, is gebonden aan een starre en te sterk gemedicaliseerde kijk op wetenschappelijk bewijs, is traag en risicomijdend bij het actualiseren van de begeleiding en laat een paar conservatieve stemmen toe om afwijkende meningen weg te schreeuwen.

“Ze gaan liever dood dan dat ze hun mening veranderen” zei een WHO-adviseur die niet geïdentificeerd wenste te worden vanwege haar voortdurende werk voor de organisatie

Nu gaat dit alles niet om een -op zichzelf interessante- wetenschappelijke discussie over een belangwekkend onderwerp. Maar het gaat over een onderwerp met gigantische consequenties voor de hele wereld. Niet alleen qua volksgezondheid, maar ook economisch, sociaal, etc.

Het erge is daarbij ook, dat als men dan toch wel -schoorvoetend- onderkent dat aerosolen een rol kunnen spelen, dan moet en zal het natuurlijk slechts een kleine rol zijn. Want alleen op die manier kan men uitstralen dat men het met het oorspronkelijke standpunt eigenlijk toch ook bij het goede eind had.

Maar de aerosolen spelen een grote, zelfs cruciale rol, bij de verspreiding van COVID-19. Ik heb het al vele malen uitgelegd, bijvoorbeeld hier. Bij superspreading events vinden de besmettingen vrijwel allemaal plaats via aerosolen. En de superspreading events zijn de aanjagers van de exponentiële groei van het virus. (10% van de mensen besmet 80% van de anderen, dus 1 persoon uit die groep besmet er gemiddeld 20).

Dat de aerosolen-ontkenners voortdurend op de rem blijven trappen en het met schijnargumenten en drogredenen blijven afwijzen, welk bewijs zich ook aandient, heeft tot gevolg dat het aantal slachtoffers nog steeds op veel plekken in de wereld toeneemt. En als zij dat gedrag in Nederland volhouden, zullen we ook in het najaar in Nederland de wrange vruchten gaan plukken. Hetzij door een sterke toename van het aantal besmettingen en/of door maatregelen die de economie en samenleving verder afknellen.

Het erge van alles vind ik hoe het RIVM, OMT en andere deskundigen, het woord “wetenschappelijk”  misbruiken.  Denk je echt dat de discussies binnen het RIVM of OMT worden beslecht op basis van wetenschappelijke argumenten, als je dit bovenstaande leest?

Zowel over dit onderwerp als over mondkapjes, weet ik ook uit betrouwbare bron, zijn grote tegenstellingen onder de leden van het OMT.  Wat er vervolgens uitkomt zal een soort compromis zijn, waarbij in ieder geval gezorgd wordt dat het oorspronkelijke standpunt in stand gehouden kan worden.

Kijk maar wat er gisteren is gebeurd rondom de mondkapjes. Een RIVM-deskundige bij het journaal en een OMT-lid bij EenVandaag sorteerden daar al op voor.  Er zouden onderzoeken zijn die aangaven dat mondkapjes ervoor zorgen dat de mensen zich beter aan de 1,5 meter afstand houden.

Ik weet dan echt niet of ik dan moet lachen of huilen, want er zijn eerder aanwijzingen dat het andersom is.

Maar ik weet precies waarom het gisteravond zo werd gezegd in het nieuws. Omdat men dit dan als argument kan gebruiken bij het advies dat men uitbrengt.  Want dan zal men zeggen:  “Het belangrijkste is dat mensen zich aan de 1,5 meter houden. Dat doen ze nu steeds minder. Daarom hebben we meer besmettingen. Het is niet aangetoond dat mondkapjes werken ten aanzien van het beschermen tegen besmetten. Maar wel dat men de 1,5 meter aanhoudt. Dus daarom bevelen we het aan”.  (lees hierover anders nog even mijn blog over de timmerlieden van de WHO en RIVM met de cirkelredeneringen over de 1,5 meter).

En op dezelfde manier zullen ze blijven omgaan met aerosolen. Hooguit gaat men erkennen dat ze in hele specifieke situaties een rol spelen, maar voor de rest worden we besmet via directe druppels en moeten we ons goed aan de voorschriften houden inzake de 1,5 meter en de persoonlijke hygiëne. Maar besef dat deze instructies komen van een groep dogmatici die zich verschuilen achter de term “wetenschappers”. En bestuurders praten die, helaas, na, zonder dat ze blijkbaar beseffen hoe wankel de basis is.

Ziende blind

In alle nieuwsprogramma’s dinsdagavond, bij Op1 en in alle kranten en nieuwswebsites, kon je de praktijkvoorbeelden zien, van wat ik zondag bedoelde met de timmerlieden van WHO/RIVM: “de besmettingen lopen via grotere druppels” – “we moeten 1,5 meter afstand houden” – “dat is verslapt, daarom is er een toename van besmettingen” – “we moeten ons beter aan die 1,5 meter houden”

Dat ging gepaard met schaamteloze bangmakerij. Ja, er is een toename van het aantal geconstateerde besmettingen. Deels komt dat doordat we sinds de eerste week juni nu ruim 60% meer testen. Het overgrote deel van de 12.000 personen die zich per dag laat testen, denkt blijkbaar dat ze wellicht besmet zijn met Corona. Maar slechts ruim 1%, ik herhaal, ruim 1% blijkt dan positief te zijn.

Maar de enige reden waarom we bij de nieuwsuitzendingen Aura Timen zagen (Van Dissel is blijkbaar op vakantie) en tijdens Op1 onze groep van usual suspects, was om bang te maken. “Als u zich nu niet houdt aan die 1,5 meter kunnen we weer de toestanden krijgen zoals in maart, en moeten we toch weer harde maatregelen nemen”. Marion Koopmans zei letterlijk “Mensen, die zich niet meer aan de adviezen houden, pak ze bij de kladden”.

Een goede kennis van mij die eind maart, werkelijk volledig in paniek was over het virus, was in de maanden daarna, mede doordat ik haar het reëele beeld gaf, een stuk rustiger geworden. Die belde me gisteravond weer met dezelfde paniek in haar stem op. En gezien de mails die ik gehad heb, was ze echt niet de enige die gisteren weer bang is geworden.

Maar daar hebben degenen die in de media verschijnen, zoals Timen, Koopmans, Kluytmans, Voss en De Gouw geen boodschap aan. Dat die paniek op vele vlakken (gezondheid, sociaal en economisch) meer schade berokkent dan de reëel dreiging voor personen om grote schade op te lopen door het virus, dat is blijkbaar niet relevant voor hen.

200 besmette personen bij 12.000 uitgevoerde tests per dag is echt nog geen ramp. En in de komende weken zal dat aantal nog toenemen. Enerzijds, omdat het aantal uitgevoerde tests verder zal stijgen en anderzijds, omdat er nog wat meer besmettingen ontstaan.

Dat laatste gebeurt vooral omdat onze timmerlieden nog steeds niet door hebben hoe de belangrijkste besmettingen ontstaan. En vervolgens ook niet komen met de juiste maatregelen/adviezen.


Nog steeds: het grote belang van de superspreading events.

In diverse blogs heb ik beschreven welke grote rol superspreading events spelen bij de verspreiding van het virus. In deze video zie je dat het beste.

Bij een superspreading event worden tegelijkertijd veel mensen besmet (dat kan variëren tussen 5 tot meer dan 1.000). Een deel ervan besmet (met name thuis) weer anderen. Maar omdat die -gelukkig- gemiddeld maar rond 0,5 personen besmetten, dooft het dan uit. Behalve als er weer iemand in een situatie beland waardoor er een nieuwe superspreading event ontstaat. Dan begint alles weer opnieuw. En dat is nu precies datgene wat in ons land tussen 25 februari en 16 maart vrijwel ongebreideld is gebeurd. Waarbij in korte tijd honderduizenden zijn besmet geraakt. Zeker in het zuiden van het land: superspreading event op superspreading event op superspreading event.

Door de weersomstandigheden kwamen veel mensen in besloten ruimtes en door de lage luchtvochtigheid bleven die druppels lang zweven en werden velen met name via de inademing van aerosols besmet.

Door het verbieden van bijeenkomsten en zorgen dat mensen vooral thuis bleven en afstand hielden, daalde het aantal nieuwe besmettingen rap.

Bij het afschalen van de maatregelen worden we nu in Nederland geholpen door de zomer. Veel ramen en deuren open en een hogere luchtvochtigheid. Maar doordat de timmerlieden nog steeds niet de essentie van het gevaar van de toename van de verspreiding willen onderkennen, zullen we in de komende tijd een geleidelijke stijging van het aantal besmettingen zien, met een grote versnelling in de loop van de herfst.

Goed wordt dat geïllustreerd door de uitspraken van GGD-baas De Gouw. Inmiddels zijn er ongeveer 100 clusters geïdentificeerd (besmettingen van 5 of meer mensen tegelijk). De GGD-Amsterdam meldt dat het feestjes waren, bruiloften en begrafenissen. In Goes was iets dergelijks ook aan de hand.  En ten aanzien van de uitbraak in een kroeg in Hillegom (met inmiddels 27 besmette personen) zegt De Gouw dan : “Hoe de besmetting in het café gegaan is, kunnen we nooit meer nagaan”.  Maar vervolgens debiteert deze oppertimmerman natuurlijk het standaard mantra, dat cafébezoekers anderhalve meter van elkaar moeten blijven houden. (De term timmerman komt uit dit blog gebaseerd op de uitspraak: “als het enige gereedschap dat je hebt een hamer is, dan zie je ieder probleem als een spijker”)


Doe goed onderzoek

In dit interview met de eigenaar van het café  in Hillegom staat iets bijzonders. Van de 50 bezoekers aan het café op 11 juli, zijn inmiddels bij 27 gasten besmettingen vastgesteld. Hij geeft aan dat men zich die avond goed aan de voorschriften heeft gehouden. En dan komt een cruciale zin: “Alle besmettingen waren na elf uur ‘s avonds, toen de deuren dicht moetsen vanwege het geluid’’.

Goh, mijnheer de Gouw, misschien zou u het toch wel kunnen nagaan hoe die besmettingen daar zijn ontstaan. Als u ten minste, met uw collega’s, uw “1,5 meter oogkleppen” zou willen afzetten.

Een degelijk onderzoek zou volgens mij namelijk het volgende gaan opleveren (en wat ik hieronder zet is een inschatting van mij op basis van wat ik vanuit de media weet, een goed onderzoek ter plekke en het bevragen van de aanwezigen, moet hardere kunnen resultaten opleveren):

  • Is het inderdaad waar dat alle besmettingen na 23 uur zijn ontstaan? Zo ja, dan gebeurde dat toen de deuren dicht waren gegaan. Was er toen nog een vorm van ventilatie?
  • Op dat moment was de temperatuur buiten rond de 12 graden en de relatieve luchtvochtigheid 75%.
  • Onder de dan aanwezigen was degene die besmettelijk was, zonder het te weten. Hij heeft aerosols de lucht in gebracht. (Maar heel belangrijk is om vast te stellen wat zijn gedrag was. Heeft hij gezongen, veel gesproken, weinig gesproken? Op welke plek of welke plekken stond die persoon en waar stonden degenen die wel en niet besmet zijn?)
  • Gemeld is dat de eigenaar en zijn zoon ook besmet zijn geraakt, maar zijn vrouw niet. Plus dat blijkbaar geen van de besmette personen ernstig ziek zijn geworden. Dat kan komen doordat het vooral jongeren waren (maar ook dat kan goed onderzocht worden) en, wat ik denk, dat de aanwezigen niet heel erg veel virus hebben ingeademd. Maar ook dat kan met goed onderzoek beter worden nagegaan, dan ik nu inschat. Ik doe dat mede door dit interview met één van de aanwezigen in het café op die zaterdagavond en besmet is geraakt.

Maar ja, als je maar blijft denken dat ook bij superspreading events de besmetting via grote druppels verloopt, dan kom je ook niet met een goede onderzoeksopzet en een oplossingsrichting.


Het zijn de aerosols

Een van de artsen die regelmatig op televisie komt heeft blijkbaar wel een groot vraagteken, zoals uit deze twee tweets van haar blijkt van 19 juli.

Het antwoord mevrouw Bruijning en mijnheer de Gouw is naar mijn mening heel eenvoudig. Zowel in het café als thuis verloopt de besmetting maar heel beperkt via de grote druppels die je in je mond/neus krijgt als je binnen 1,5 meter bent. (Die kans is namelijk klein, zoals deze studie laat zien en ik hier uitwerk). Maar in overwegende mate via de lucht. Dat gebeurt als er geen sprake is van ventilatie en -ook van groot belang- je voldoende hebt ingeademd om ziek te worden. En dat laatste is afhankelijk van de hoeveelheid virus in de lucht en de tijdsduur.

Wat mevrouw Bruijning maar niet kan verklaren, heeft dus alles te maken met die oogkleppen. Ze probeert alles te verklaren vanuit de besmetting via grote druppels en dan zijn de percentages thuis inderdaad laag.  Maar als ze -los van het overweldigende internationale onderzoek naar aerosols- vanmorgen het AD had opengeslagen of het NOS Journaal had bekeken, dan had ze de uitkomsten kunnen kennen van het aerosol onderzoek dat al een tijd aan de Universiteit Twente loopt. Maar zolang het belang van die zwevende minidruppels door de RIVM en onze deskundigen die op tv verschijnen, inclusief De Gouw, worden genegeerd of gebagatelliseerd en mensen niet gewaarschuwd worden t.a.v. het handhaven van goede ventilatie, dan blijven die clusters ontstaan.

En zal men er vrij snel in Nederland ook toe overgaan om mondkapjes verplicht te stellen in alle binnenruimtes. Iets wat gewoon niet nodig zou hoeven te zijn als het Deltaplan Ventilatie zou worden ingevoerd. Als binnenruimtes de kwalificatie Coronaproof hebben dan is mondbescherming namelijk niet nodig en als die kwalificatie er niet is, dan is mondbescherming wel nodig en zou ik zelfs afraden om daar lange tijd in die ruimte te vertoeven. Dat heb ik hier beschreven.

(Besef ook dat toen de uitbraak op zijn hoogtepunt was, wel direct de mondkapjes op alle plekken in binnenruimtes hadden ingevoerd, dan hadden we toen al een fors deel van de maatregelen kunnen afbouwen, wat ik o.a. op 31 maart al beschreef. Maar Prof. Van Dissel was daar falikant tegen zoals hij meerdere keren in die periode in de Tweede Kamer en in interviews aangaf).

Het is nu een maand geleden dat ik het Deltaplan Ventilatie heb voorgesteld. Inmiddels is er dus alweer een maand verstreken zonder ons goed voor te bereiden op de veel grotere uitbraken die ons in het najaar te wachten staan door superspreading events. Doordat de timmerlieden van het RIVM, OMT en aanpalende media het grote belang van aerosols bij de verspreiding bij clusters negeren en/of ontkennen, zullen zij ons, bij elke gelegenheid die er is (zoals gisteravond) blijven waarschuwen om ons aan die 1,5 meter te blijven houden, want anders…..

En zo blijkt wederom dat het RIVM, de deskundigen en de Nederlandse media, de afgelopen 4 maanden, heel weinig hebben geleerd en ligt een herhaling van zetten voor de hand.

The carpenters of the WHO

When I hear the experts of the WHO/RIVM/OMT, I always think of Maslow (1966) who said that if your only tool is a hammer, then every problem looks like a nail.

According to the WHO (and the Dutch CDC and almost all virologists/epidemiologists in the media) Covid-19 is spread by larger drops. If someone coughs, sneezes or talks and you are too close (within 1, 1.5 or 2 meters, depending on which country you live in 😉) a drop can infect you. This can also be indirect, it is said, when a drop lands on a surface that you touch and which you then transfer to your eye.

Based on this, all kinds of measures have been taken to ensure that people stay as far from each other as possible, using the code word “social distancing”.  If the number of new infections clearly decreases, they state that it is because people have kept that distance. If there is an increase in new infections, they say it is because people did not keep that distance.

With some small nuances this has been the line of the WHO and its loyal followers, from the beginning of this year. And if any other possible spread (such as through the air) was pointed out, it was first denied and then reluctantly acknowledged under constant pressure, but immediately trivialized.


Part of the problem

Now that there have been new outbreaks all over the world where they were not at first, or where they seemed to be under control, we see that the supporters of the WHO are behaving in accordance with Maslow’s statement about the hammer and the nail. “After the measures have been eased, we see another increase in the number of infections, people are once again coming too close. So we have to take tougher measures again: new lockdowns, tighter social distancing, etc.”

But what those experts of WHO and supporters don’t realize is that they are all, as another statement says, “not part of the solution, but part of the problem”.

Let me explain:

I started analyzing data on the spread of Covid-19 at the end of February – beginning of March was because I saw that the virus was really only spreading in the areas with a certain type of winter weather. This appeared to occur above 30 degrees north latitude with temperatures between 4 and 12 degrees and a specific humidity of less than 6g/kg.

When I was looking for explanations for this, I came across influenza studies over the past 15 years, which showed that people in those areas, due to those weather conditions, were more likely to stay in confined spaces and that the low humidity in those spaces meant that the influenza virus could stay in the air for a long time. I described this here at the end of March.

This is the map with the average temperatures in the world in the month of February and the circles with the big outbreaks around March 1st.

This led me to an important conclusion, which can be drawn even more emphatically today than back then.

There are very clear regional patterns, that indicated that the spread of the virus is clearly linked to the weather in those regions.


Look at the current situation in many countries in Western and Northern Europe. We now see very little hospitalizations or deaths and low numbers of new cases. Could that really be because the population in all those countries is behaving so neatly in accordance with WHO regulations?  Why is there nowhere in Western Europe a kind of Floridian or Texan outbreak? Why do we see clear increases in all Balkan states? Why are there presently major outbreaks in India and South Africa, while nothing happened three months ago?

Because people were behaving according to the WHO regulations and now they aren’t?

Look at Melbourne, where there has been a marked increase in new cases since early July. Is it because, from the beginning of July, people no longer adhered to WHO instructions on social distancing, whereas they did in the two months before?

Recognize that in Melbourne in June, the weather was already below 6g/kg for a few days, and from 27 June onwards it was below 6g/kg for a few days in a row (green are the days where in the afternoon or evening the humidity outside was below 6g/kg).

If you hear the WHO and related experts, you would say so.  Because we have to keep our distance from each other, otherwise we will be infected by the drops that fall to the ground within 1 meter of the patient. But that’s of a logic defying simplicity.


The basic patterns in the world

When you look around the world, there are a number of clear patterns to recognize. These are, by the way, very similar to the annual spread of influenza around the world:

  • In areas above 30 degrees N and below 30 degrees ZB, the virus strikes between late autumn and sometime in spring. This is clearly described in this study from March. That’s why we’re now seeing the sharp rise in Melbourne and also in South Africa, where it’s been quite cold in the Johannesburg region for some time now.
  • In the (sub-)tropical areas the virus, just like influenza, emerges during the rainy periods. In Brazil that period is between March and July (and then migrates from North to South). In India it is during monsoon (from June to September, migrating from West to East). You have many areas in South America that have a rainy season twice a year and there you also clearly see the virus breaking out during those periods.
  • Near the equator there are less clearly defined rain periods. But also there we see clear relationships with heavy rain showers (as was the case in Manous and Guyaquil in March).
  • In addition, there is another pattern which is more or less independent of low temperatures and rain and which was not so conspicuous in the case of influenza.  There is a clear connection between outbreaks in regions where the temperature has risen sharply and air conditioning is widely used. You can see this in the southern states of the US, but you can also see it very well in the Balkan states. Where the clear increase in cases came shortly after temperatures rose to around 30 degrees C. You see it in the Middle East (Israel, Iraq, Iran). Plus the outbreaks in Saudi Arabia also seem to be related to that. In Pakistan, it is reported that the outbreaks occur mainly amongst rich people.


Throw those blinders off; it’s the aerosols

And that brings us to the heart of why I say that the WHO’s approach defies logic.

If the spread of the virus is overwhelmingly due to infections through droplets that can hit you and infect you if you are too close to an infected person, how can you explain patterns where countries in the same region and with the same climate show the same trends? Because the population of – let’s say – the Netherlands, Austria and France behave identically at the same time?

Of course they don’t. And actually, the WHO and its experts have been working hard for years to explain why the spread patterns of the flu across the earth are the way they are.

This comes from a presentation by one of the WHO doctors in 2014.



In the rest of the presentation, which is excellent initself, one tries in many ways to find an explanation: “people are too close together”, “it has to do with the school holidays”, etc. etc.  But they themselves come to the conclusion that in the end it does not offer an explanation for the observed patterns in the different parts of the world.

And both with influenza and now with Covid-19, there is only one logical conclusion to draw from the inability to interpret those patterns then and now; a gigantic basic error is being made:  Neither influenza nor Covid-19 spread primarily through those larger droplets. In both cases the virus spreads primarily through the air.

If you take the latter as an explanation, you can suddenly understand why in countries in the same region and climate the patterns are very similar. And then all of a sudden you can explain why it has now started to break out in Melbourne at the very beginning of July and that in the southern states of the US it is now much worse than a few months ago and in New York exactly the other way around. And you can also give a rational explanation for that years of searching for the patterns of the flu waves.

Weather conditions have little influence on the behavior of larger droplets, which can hit a non-infected person within a radius of 1.5 meters, in nose, mouth or eye, so that they become infected.

However, the weather conditions do have a major influence on the behavior of the smallest drops. Namely, whether or not they float for a long time.

In the winters above 30 degrees North and below 30 degrees South people are more often indoors without good ventilation. When the humidity drops below 6 g/kg, the smallest drops remain airborne for a long time and can be inhaled by those present. (And studies since the 1950s have shown that you get much worse symptoms when a virus that focuses on the lower respiratory tract can nestle directly in your lungs).  Wells already showed this in 1955. In the meantime I have seen many more studies that claim this since those years. (1)(2)(3). And – very spicy – also this study of Dr. Peter Teunis of the RIVM from 2010.

In (sub-) tropical areas the unique situation during a rainstorm is, that around every house a “curtain of water” hangs, as it were, that plays the same role as walls and windows in winter above 30 degrees. There is no exchange of air between inside and outside the house. The water stops that.

And when people in very warm rooms turn on the air conditioning, you also create conditions with poor ventilation with the outside air, a lower temperature and low humidity, which are beneficial for the aerosoles to stay in the air longer.

I’m not going to present the evidence again of the major role that aerosols play in both flu and Covid-19. I’ve done it in several articles, like this one and this one and this one.

Two important sources I recommend you read, if I can’t convince you.

This one by Prof. Jimenez.  And this one from Dr. Fluxman.

Prof. Jimenez has also made this review.

The beauty of this overview by Prof. Jiminez is also, that he exposes so nicely how the carpenters with only a hammer, bend over backwards to be able to explain the bigger superspread events: “They have been drinking coffee together” (Prof. Van Dissel). Or “outside you’re getting it too, just look at the Atalanta Bergamo- Valencia match” (OMT and Premier Rutte), for the sake of convenience forgetting that the spectators had to travel 50 km because the race was in Milan.

An important point of the argument of those who say that Covid-19 does not travel by air I would like to highlight briefly. Because there they use a way of reasoning that is devoid of any logic:

One states (and we always see and hear this argumentation): Measles is aerogenic and has a reproduction factor between 12 and 20. Covid-19 has a reproduction factor of 2.5, which indicates that it cannot be aerogenic then.

Two of the many arguments against this:

  1. Not every virus that goes through the air is equally contagious. Maybe the inhalation of 10 virusparticles of measles makes you sick already and maybe you will need 500 virusparticles of Covid-19. This has major consequences for the reproduction factor. But it doesn’t say anything about whether or not they are aerogenic.
  2. Adams and Cowling state that 10% of the infected infect 80% of the new ones. Calculating that, means that at that 10% there’s an R0 of 20… I’ve worked that out here. That would mean, in accordance with the proposition that apparently a high reproduction factor indicates aerogenic contamination, with that argument with respect to measles compared to Covid-19 one implicitly acknowledges that Covid-19 does go via the air.

But if you only have a hammer at your disposal…..

…then you also use arguments, which defy all logic, not to have to use another tool.


Yes, our carpenters are now willing to admit that aerosoles can play a role, but a (very) small role, they say. More and more virologists and epidemiologists however, indicate that this role is/can be greater than that of large drops, but they are still ignored by the mainstream.

Realize that so far the evidence for ALL three ways in which you could be infected by Covid-19 is at most circumstantial. Aerosoles, large droplets, or through surfaces. But if you look at the dispersal patterns and the overviews of Jimenez and Fluxman and you still dare to claim that the role of aerosols is at most small, then you not only show that your blinders are shut, but also that they are attached to the part of the brain that serves logical thinking.

It is debatable whether the importance of aerosols is 60%, 70%, 80%, 90% or 100%. I think I can show that it is somewhere between 90% and 100%. I do this partly on the basis of this study and here I will elaborate further

But whichever of these values it is, it is more than clear to me, that because the WHO/RIVM/OMT have chosen the line that “Covid-19 spreads (almost) only through “direct contact” and that they have not fundamentally changed that position on the basis of advancing insight, they are responsible for the increases in the number of victims worldwide. But also that politicians have introduced indiscriminate measures such as social distancing, which cause great damage to the economy, society (and public health).

Plus, thanks to those carpenters, we don’t focus on what can minimize the outbreaks in our region next fall and winter. (e.g. ensuring that ventilation is in order in all enclosed spaces, as indicated in the Delta Plan Ventilation).

It is about time that politicians, administrators, journalists and citizens recognize that this inflexibility of WHO and CDC’s thinking is doing the world more harm than good.

De timmerlieden van WHO en RIVM

Als ik de deskundigen van de WHO/RIVM/OMT hoor, dan moet ik steeds denken aan die uitspraak van Maslow (1966), dat als je enige gereedschap een hamer is, dat dan ieder probleem eruit ziet als een spijker.

Volgens de WHO (en de RIVM in Nederland en vrijwel alle virologen/epidemiologen in de media) wordt COVID-19 verspreid door grotere druppels. Als iemand hoest, niest of praat en je bent te dichtbij (binnen 1, 1,5 of 2 meter, afhankelijk in welk land je woont 😉) dan kan een druppel je besmetten. Dat kan ook indirect, wordt gesteld, doordat de druppel op een oppervlakte komt die jij dan aanraakt en die vervolgens in je oog terecht kan komen.

Op basis daarvan zijn er allerlei maatregelen genomen, erop gericht dat mensen zo min mogelijk dichtbij elkaar komen, met als codewoord “social distancing”.  In Nederland is het die 1,5 meter-samenleving.  Als het aantal nieuwe besmettingen duidelijk afneemt dan stellen zij dat het te danken is aan de mensen die deze afstand hebben gehouden. Als er dan toch weer een stijging komt van nieuwe besmettingen, dan komt dat volgens hen doordat mensen die afstand niet meer in acht hebben genomen.

Met wat kleine nuances is dit de lijn geweest van de WHO en haar trouwe volgers, vanaf het begin van dit jaar. En als er door wetenschappers gewezen werd op de mogelijke andere verspreidingsmogelijkheid via de lucht, dan werd dat eerst ontkend en vervolgens onder aanhoudende druk schoorvoetend erkend maar wel meteen gebagatelliseerd.

Deel van het probleem

Nu op allerlei plekken in de wereld uitbraken zijn op plekken waar ze eerst niet waren of waar ze onder controle leken, zien we dat de aanhangers van de WHO-lijn zich gedragen conform die uitspraak van Maslow over de hamer en de spijker. “Nadat de maatregelen zijn versoepeld, zien we weer een toename van het aantal besmettingen, mensen komen weer veel te dicht bij elkaar. Dus moeten er weer hard maatregelen genomen: nieuwe lockdowns, strakker handhaven van social distancing, etc.”

Maar wat die deskundigen van WHO en aanhang daarbij niet door hebben, is dat zij allen hiermee, zoals een andere uitspraak luidt “niet een deel van de oplossing zijn, maar een deel van het probleem”.


Ik zal deze boude bewering uitleggen:

Mijn start van de data-analyses over de verspreiding van COVID-19 kwam doordat ik eind februari – begin maart zag dat het virus zich eigenlijk alleen aan het verspreiden was in de gebieden met een bepaald winterweer. Dat bleek zich voor te doen boven de 30 graden noorderbreedte bij temperaturen tussen de 4 en 12 graden en een specifieke luchtvochtigheid van onder de 6g/kg.

Toen ik naar de verklaringen daarvan zocht, kwam ik influenzastudies tegen in de afgelopen 15 jaar, waarbij bleek dat mensen in die gebieden, door die weersomstandigheden, vaker in gesloten ruimtes verblijven en dat de lage luchtvochtigheid die er dan is, ervoor zorgde dat het influenzavirus lange tijd in de lucht kon blijven hangen. Hier heb ik dat eind maart beschreven.

Dit is het kaartje met de gemiddelde temperaturen in de wereld in de maand februari en de cirkels met de grote uitbraken rond 1 maart.


Dat leidde bij mij tot een belangrijke conclusie (die op dit moment trouwens zelfs nog nadrukkelijker getrokken kan worden dan toen): 

Er zijn heel duidelijke regionale patronen zichtbaar, wat aangeeft dat de verspreiding van het virus duidelijk samenhangt met het weer in die regio’s.


Kijk naar de situatie van dit moment in veel landen in West- en Noord-Europa. Vrijwel overal zien we nu vrijwel geen ziekenhuisopnames of doden meer en lage aantallen nieuwe gevallen. Zou dat nu echt zijn, omdat de bevolking in al die landen zich zo keurig gedraagt conform de voorschriften van de WHO? Waarom is er nergens in West-Europa een echt grote uitbraak, die er nu wel in Florida en Texas is? Waarom zien we nu wel heel duidelijke toenames in alle Balkanstaten en Spanje? Waarom zijn er nu wel grote uitbraken in India en Zuid-Afrika, terwijl die twee maanden geleden daar nog niet waren?

Omdat men zich daarvoor wel keurig gedroeg conform de voorschriften van de WHO en nu niet meer? Kom nou!

Kijk naar Melbourne, waar sinds begin juli een duidelijke stijging is van nieuwe gevallen. Komt dat dan doordat men vanaf begin juli zich niet langer aan de WHO-instructies hield van social distancing, terwijl men dat in de twee maanden ervoor wel heeft gedaan?

Besef dat in Melbourne in juni al enkele dagen het weer onder de luchtvochtigheidsgrens van 6 g/kg kwam en vanaf 27 juni dat een aantal dagen kort na elkaar. (Groen zijn de dagen waar in de middag of avond de luchtvochtigheid buiten onder de 6g/kg kwam).

Als je de WHO en aanpalende deskundigen hoort, zou je het wel zeggen.  Want we moeten afstand van elkaar houden, want anders worden we door de druppels besmet, die binnen 1 meter van de besmette persoon op de grond vallen. En als je het niet doet, dan heb je het risico van uitbraken.

Maar het is van een logica tartende simpelheid!


De basispatronen in de wereld

Als je nu wereldwijd kijkt zijn er een aantal duidelijke patronen te herkennen. Die trouwens veel lijken op de jaarlijkse verspreiding van influenza over de wereld:

  • In de gebieden boven de 30 graden NB en onder de 30 graden ZB houdt het virus huis tijdens de periode tussen eind van de herfst en ergens in de lente. In deze studie uit maart wordt dat duidelijk beschreven. Daarom zien we nu de sterke stijging in Melbourne en ook die in Zuid-Afrika, waar het in de regio van Johannesburg al een tijd behoorlijk koud is.
  • In de (sub-)tropische gebieden houdt het virus, net als influenza, huis tijdens de regenperiodes. In Brazilië is die periode tussen maart en juli (en trekt dan van noord naar zuid). In India is dat tijdens de moesson (van juni tot september, die van west naar oost trekt). Je hebt veel gebieden in Zuid-Amerika die twee keer per jaar een regenperiode hebben en daar zie je die COVID-19 uitbraken ook vooral tijdens de regenperiodes
  • Vlak bij de evenaar zijn er minder duidelijk gedefinieerde regenperiodes. Maar ook daar zien we duidelijke relaties met hevige regenbuien (zoals in Manous en Guayaquil het geval was in maart).
  • Daarnaast is er een ander patroon dat hier min of meer los van staat en bij influenza niet zo opviel.  Er is een duidelijke samenhang tussen uitbraken in regio’s waar de temperatuur sterk is opgelopen en  men veel gebruikmaakt van airco’s. Je ziet dat in de zuidelijke staten van de VS, maar je kunt het ook heel goed zien in de Balkanstaten. Waar de duidelijke stijging van gevallen ontstond kort nadat de temperaturen naar rond de 30 graden stegen. Je ziet het in het Midden-Oosten (Israël, Irak, Iran). Plus dat de uitbraken in Saoedi-Arabië daar ook mee samen lijken te hangen.

Gooi die oogkleppen af; het zijn de aerosols

En daarmee zijn we tot de kern gekomen van waarom ik zeg dat de aanpak van de WHO iedere logica tart.

Als de verspreiding van het virus in overgrote mate gebeurt door besmettingen via druppels, die je kunnen treffen en infecteren als je te dichtbij een besmet persoon bent, hoe kan je dan patronen verklaren, waar landen in dezelfde regio en met hetzelfde klimaat dezelfde trends laten zien? Omdat de bevolking van -noem eens wat- Nederland, Oostenrijk en Frankrijk zich tegelijkertijd min of meer identiek gedraagt?

Natuurlijk kan dat niet. Er is een andere reden.

Besef dat ten aanzien van de verspreiding van de griep wereldwijd de WHO en haar deskundigen al jarenlang met de handen in het haar zitten om te verklaren waarom de verspreidingspatronen van de griep over de aarde gaan zoals ze gaan.

Dit komt uit een presentatie van één van de WHO-dokteren in 2014.

In de rest van de op zichzelf prima presentatie probeert men op allerlei manieren toch een verklaring te vinden: “men zit dicht bij elkaar”, “het heeft met de schoolvakantie te maken”, etc. etc.  Maar zelf komen ze tot de conclusie dat het uiteindelijk toch geen verklaring biedt voor alle geconstateerde patronen in de verschillende delen van de wereld.


En zowel bij de influenza als nu bij COVID-19 is er maar één logische conclusie te trekken uit het onvermogen om die patronen toen en nu te duiden:

Er wordt een gigantische basisfout gemaakt:  noch influenza, noch COVID-19 verspreiden zich primair via die grotere druppels. In beide gevallen verspreidt het virus zich primair via de lucht. 

Als je dat laatste als verklaring neemt, dan kan je ineens wel begrijpen waarom in landen in dezelfde regio en hetzelfde klimaat de patronen sterk op elkaar lijken. En dan kan je ineens wel verklaren waarom het nu in Melbourne precies begin juli is gaan uitbreken en dat het in de zuidelijke staten van de VS nu veel erger is dan enkele maanden geleden en in New York precies andersom. En kan je ook een rationele verklaring geven voor die jarenlange zoektocht naar de patronen van de griepgolven.

De weersomstandigheden hebben weinig invloed op het gedrag van grotere druppels die een niet-besmet persoon binnen een straal van 1 meter, in neus, mond of oog kunnen treffen, zodat die daardoor geïnfecteerd wordt. 

Maar de weersomstandigheden hebben wel een grote invloed op het gedrag van de kleinste druppels. Namelijk of ze al dan niet lang blijven zweven.

In de winters boven 30 NB en onder 30 ZB zijn mensen vaker binnenshuis zonder goede ventilatie. Als de luchtvochtigheid onder 6 g/kg daalt, blijven de kleinste druppels lang airborne en kunnen ze ingeademd worden door de aanwezigen. (En studies hebben al vanaf de jaren ’50 van de vorige eeuw aangetoond dat je veel erger ziek wordt als een virus dat zich met name richt op de lagere luchtwegen, zich direct kan nestelen in je longen).  Wells liet dat al in 1955 zien. Inmiddels heb ik veel meer studies gezien die dat al sinds die jaren beweren. (1)(2)(3) En -heel pikant- ook deze studie van dr. Peter Teunis van het RIVM uit 2010  beschrijft dat. De infectiekans neemt veel sterker toe als aerosols in je longen komen, dan als er druppels in je neus worden ingebracht.

In (sub-)tropische gebieden is de unieke situatie tijdens een regenbui dat om ieder huis als het ware een watergordijn hangt, die dezelfde rol speelt als muren en ramen in de winter boven de 30 graden. Er is geen uitwisseling van de lucht in huis en erbuiten. Het water houdt dat tegen.

En als mensen in hele warme ruimtes de airco aanzetten, dan creëer je dus ook omstandigheden met een slechte ventilatie met buitenlucht en een lagere temperatuur, die gunstig zijn voor de aerosols om langer in de lucht te blijven.

Ik ga hier niet nog een keer de bewijsvoering beschrijven van de grote rol die aerosols spelen bij zowel griep als COVID-19. Ik heb het al in meerdere artikelen gedaan, zoals deze en deze en deze.

Twee belangrijke bronnen raad ik u aan om te lezen, als ik u niet kan overtuigen.

Deze van Prof. JimenezEn deze van Dr. Fluxman.

Prof. Jimenez heeft ook nog dit overzicht gemaakt dat hij in het uitgebreide stuk toelicht.

Het mooie aan dit overzicht van prof. Jiminez is ook dat hij zo goed blootlegt in wat voor gedachtenkronkels de timmerlieden, die alleen een hamer hebben, moeten maken, om de grotere superspreading events te kunnen verklaren: “Ze hebben nog samen staan koffiedrinken” (prof. Van Dissel). Of “buiten loop je het toch ook op, kijk maar naar de wedstrijd Atalanta Bergamo- Valencia” (OMT en premier Rutte), waarbij men gemakshalve vergeet dat de toeschouwers 50 km moesten reizen omdat de wedstrijd in Milaan was.

Een belangrijk punt van de argumentatie van degenen die beweren dat besmettingen van COVID-19 niet via de lucht verlopen wil ik er wel even kort eruit lichten. Omdat men daar gebruikmaakt van een manier van redeneren die van elke logica is gespeend:

Men stelt (en die argumentatie zien en horen we steeds): mazelen is aerogeen en heeft een reproductiefactor die tussen de 12 en 20 ligt. COVID-19 heeft een reproductiefactor van 2,5, en dat geeft aan dat het dan niet aerogeen kan zijn.

Over de logicafouten hierbij heb ik hier uitgebreid over geschreven.

Twee van de vele argumenten hiertegen:

  1. Niet ieder virus dat door de lucht gaat is even besmettelijk. Misschien word je van het inademen van 10 virusdeeltjes mazelen al ziek en pas bij 500 virusdeeltjes COVID-19. Dat heeft grote gevolgen voor de reproductiefactor. Maar zegt vervolgens niets over het al dan niet aerogeen zijn.
  2. Adams en Cowling stellen dat 10% van de besmette personen 80% van de nieuwe besmette personen infecteren. Als je dat doorrekent betekent dat bij die 10% er sprake is van een R0 van 20; ik heb dat hier uitgewerkt. Dat zou dan inhouden, conform de stelling dat blijkbaar een hoge reproductiefactor wijst op aerogene besmetting, men dus met dat argument ten aanzien van mazelen ten opzichte van CIVID-19 impliciet erkent dat COVID-19 wel via de lucht gaat.

Maar ja, als je alleen een hamer tot je beschikking hebt…….

….. dan gebruik je ook argumenten die iedere logica tarten, om toch niet een ander stuk gereedschap te moeten gaan gebruiken!


Ja, onze timmerlieden zijn inmiddels wel bereid toe te geven dat aerosols een rol kunnen spelen, maar dan wel een (hele) kleine rol, zeggen ze dan. Dat er -gelukkig- inmiddels ook virologen en epidemiologen zijn die aangeven dat die rol groter is/kan zijn dan van grote druppels, wordt door de mainstream, inclusief veel media in Nederland, nog steeds genegeerd.

Besef dat tot nu toe het bewijs voor ALLE drie manieren waarop je besmet zou kunnen worden door COVID-19 hooguit indirect bewijs is. Aerosols, grote druppels, of via oppervlaktes. Maar als je naar de verspreidingspatronen kijkt en de overzichten van Jimenez en Fluxman en je durft dan nog steeds met droge ogen te beweren dat die rol van aerosols hooguit klein is, dan laat je niet alleen zien dat je oogkleppen op hebt, maar ook dat die vastgemaakt zijn aan dat deel van de hersens dat dient om logisch te kunnen denken.

Er kan een discussie gevoerd worden of het belang van aerosols 60%, 70%, 80%, 90% of 100% is. Zelf denk ik te kunnen aantonen dat het ergens tussen de 90% en 100% is. Dat doe ik mede op basis van deze studie en hier werk ik dat verder uit.

Maar welke van deze waarden het ook is, het is voor mij meer dan duidelijk, dat doordat de WHO/RIVM/OMT sinds het begin de lijn hebben gekozen dat “COVID-19 zich (vrijwel) alleen verspreidt via direct contact” en dat op basis van voortschrijdend inzicht niet fundamenteel hebben aangepast, zij verantwoordelijk zijn voor de stijgingen van het aantal slachtoffers wereldwijd. Maar ook dat politici klakkeloos maatregelen hebben ingevoerd als social distancing, die grote schade tot gevolg hebben voor economie, maatschappij (en volksgezondheid).

Plus dat we ons dankzij die timmerlieden ook niet focussen op datgene, wat de uitbraken in onze regio komende herfst en winter, tot een minimum kan beperken. Zorgen dat in alle gesloten ruimtes de ventilatie in orde is, zoals aangegeven in het Deltaplan Ventilatie.

Het wordt eens tijd dat politici, bestuurders, journalisten en burgers onderkennen dat die starheid van denken van WHO/RIVM/OMT de wereld meer kwaad doet, dan goed.

About aerosols, masks and RIVM

In my -firm- criticism of the RIVM (the Dutch CDC) and specific persons of those bodies, I am convinced that all those persons have always acted in good faith. However, I think that they should have been aware by now, that they regularly lag behind the facts and have a tendency, when new important knowledge is available, to stubbornly insist that their original points of view still applies. With disastrous consequences.

My criticism is mainly aimed at ensuring that policymakers and politicians recognize these major shortcomings of the RIVM and OMT, so that they do not continue to follow the advice of the RIVM and OMT almost blindly.


The harmful role of RIVM in the disaster situation in the health care sector

Yesterday evening Nieuwsuur (a Dutch news program(  started a three-part series about the drama that has taken place in care institutions and the harmful role of the RIVM in it.

Of all the Dutch mass media, Nieuwsuur is the only one, that regularly critically examines the roles of the government, RIVM, OMT and GGD. Yesterday’s episode was the provisional high point (or low point). We saw how the RIVM guidelines played an important role in the disasters that occurred in the months of March, April and May in healthcare institutions and in home care.

I am not even going to start formulating the errors of those guidelines. Take a look at that broadcast for yourself. But the most important thing, in fact, is that the German RIVM (RKI) and Labor Inspectorate already came up with the advice in March that we would now describe as adequate. But the Dutch RIVM came up with bad advice, which made many elderly people and care workers unnecessarily ill. And I don’t even dare to estimate how many extra deaths that has cost.

But I realized at the end of March that there were major risks in the care institutions. I came to that conclusion from the aspects “aerosols”, “humidity” and “ventilation”, as I described  in earlier blogs.  And behind the scenes I tried – for pity’s sake – to get attention for this from politicians in The Hague.

But the decision-makers in The Hague have completely surrendered themselves to the RIVM and actually still seem to do so. Especially someone like Hugo de Jonge. With disastrous consequences not only in health care, but also in other areas (such as a collapsing economy, a society that is unnecessarily hampered in many respects, and public health).

I won’t elaborate on it in this blog. I already did it in previous postings. I will briefly mention the following points:

First, not wanting to acknowledge the importance of aerosols, and now arguing that they do play a role, but only to a limited extent. (A good example of this is Prof. Wallinga, who last Monday in the AD, literally said “I’m not an expert when it comes to face masks, but I do know that we keep 1.5 meters distance. If you do that, the added value of a mouth cap is not there”.  A text that is identical to that of Prof. Van Dissel in one of his last interviews so far).

Already in March there were movements in Western Europe to promote that everyone would wear mouth protection in places with a lot of people, as they did by default in East Asia. In the Czech Republic they did so as early as mid-March. But the WHO continued to say that oral protection does not provide any additional benefit. And time and again when Prof. Van Dissel was questioned about this, as in the sessions in the Lower House, he said it only delivered false safety.  A mantra that was then repeated to annoyance by all members of the cabinet and mayors.

In April/May, mouth protection was introduced in several places, but it was not until the beginning of June that the WHO changed its mind, and since then the WHO has also recommended wearing mouth protection in public places (i.e. in indoor spaces where foreigners are not allowed to wear mouth protection).

The great importance of aerosols

The prominent role of aerosols in the spread of the virus is becoming increasingly clear. I belong to the – fortunately ever-growing – group, which states that aerosols are the dominant means of spreading the virus. Prof. Jimenez from Colorado has made this overview. And he’s worked it out in detail in this document.

But there too we see the pattern that the WHO and the RIVM must be pulled along like stubborn donkeys in order to eventually recognize this important element in the spread of the virus and to take the right measures.

It is also important to realize that the massacre at health care institutions was partly caused by the aerosols that were able to float unhindered in those institutions. And I have heard the distressing stories about this from staff members of those institutions. They also pointed out at an early stage that the internal HVAC system did not work adequately and therefore contributed to the spread of the virus throughout the healthcare institution.

Not only are the measures taken far from adequate to combat the virus worldwide, but they are also far too disproportional. As a result, much avoidable damage is caused to the economy, society and public health.


Proportional measures

If the virus only spreads indoors, then all the restrictions you impose on people outdoors are harmful. Because there too – completely unnecessarily – you have to adhere to the 1.5 meter distance rule. With a policy on terrace seating that we didn’t even apply in the past when you wanted to visit someone in hospital. With restrictions for people who want to relax or be active outside. And with the risk of getting fines and a criminal record.

But that also applies to the dangers you do and don’t run when you are somewhere indoors with other people. In some places and at some moments you really run a high risk of being infected. But in many places at many times you don’t have that.

If you only proclaim generic measures (keep 1.5 meters everywhere and wear mouth protection in public transport) then you will also cause great unnecessary damage there.

Just as it was very damaging that in areas where the virus hardly existed, such as in the north of the country, we took the same measures as in the south of the country, where the virus had really struck. An approach that Mayor Bruls apparently prefers to apply again in the event of new outbreaks in the autumn.


Precisely for this reason, I made an overview that allows you to determine much more specifically when you need to do something in order not to become infected and not to infect others. Fortunately, it has already been viewed by many people.

What is crucial is that you make the approach proportional. At the beginning of April I expressed my support for mouth protection. It prevents people from infecting others in places with a lot of people you do not know. And if – just like in East Asia – face masks had been made compulsory in indoor spaces in Western Europe and New York at an early stage, there would have been far fewer victims and the economy would have been far less disrupted.

But I have also indicated that if very few people are infected in an area, it is unnecessary to wear that mouth protection. I had made this as an aid.

As long as we are in the green zones, the advantages of mouth protection in those confined spaces do not outweigh the disadvantages. But outside those green zones, I think it is very desirable to wear it in places where there is indeed risk.

However, that risk can be eliminated in indoor areas by good ventilation, the right humidity or an HVAC system that is truly corona-proof.  In those cases, there is no risk in those indoor areas and mouth protection is unnecessary. That is also what I have described here. Plus that people in risk groups can decide for themselves whether or not they want to run certain risks.

This allows us to find the right balance between combating the virus and maintaining our society ourselves. So that we are no longer at the mercy of people from the WHO/RIVM/OMT who’s policies are way behind when it comes to combating the virus. There are even countries where people are obliged to wear mouth protection outside.

I fear that the Netherlands is also pre-sorting to work in confined spaces with mandatory mouth protection, as has now happened in Belgium and France.  Whereas two weeks ago almost 10,000 tests were carried out per day and an average of 60 people were infected per day, in the past week the number of tests has averaged almost 11,000 per day and the average per day has risen from 58 to 68.  An increase of 10 per day, half of which was due to more testing. But even when we have 200 a day with so many tests conducted, that is not something be afraid for.

Yet I already heard Prof. Voss in Tijs van den Brink’s DIDD worrying about this “rise”. You can bet that all our usual suspects will proclaim on TV that the second wave is coming at the next local outbreak, perhaps because a cluster is popping up somewhere in the Netherlands, perhaps again in a meat processing company. If we get a further increase of maybe 50 or 100 per day, I’m pretty sure that we have to wear mandatory mouth protection in all public areas.


Something that’s a complete overkill with such low numbers of infected people.

I’m annoyed every day by the fact that we’re not preparing for the real danger in the fall. That if we then have closed spaces where there is no proper ventilation and the HVAC system is not corona-proof, we will have major outbreaks there. With many drastic measures as a result.  Wearing mouth protection will not be the only thing we will have to do in those areas, but we will undoubtedly get even tougher measures, which will throw back both the population and the economy.

But as long as WHO/RIVM downplay the great importance of aerosols in the spread of the virus, virtually nothing will happen in that respect.  And Nieuwsuur can prepare it’s next critical series on the Government and RIVM in the autumn. But that will again be too late.

When will politicians like Hugo de Jonge free themselves from the dictates of the RIVM and OMT and show that they can make a good assessment of what our society needs? And when do they really anticipate on what is coming to us instead of slowly chasing after the facts with dramatic consequences, as has happened in healthcare?

And what these consequences will be for the economy and society will only become visible in the autumn.

A first step towards quantifying the influence of the aerosols

The WHO’s snail rate

The key question is not whether or not airborne contamination takes place, but what part of all contamination that is. It will be clear that the WHO/CDC and others, who at first found the airborne infection of little or no importance, are now at most willing to acknowledge that it may have some importance. But it’s not very important and it should and will only be a small part.

Just look at what’s in the Q&A since a few days on the WHO site:

To bring tears to your eyes. So this is what the WHO says 5 months after the biggest global outbreak of a virus in contemporary history. It strongly resembles the reactions in the Netherlands of most virologists and epidemiologists. They remain, at least in public, close to the point of view of WHO/Dutch CDC


The central problem in the discussion about the influence of each of the forms of infection is that all the studies I have come across provide only partial evidence. Where one only sees what one wants to see…

This is also so nicely illustrated by the statements of RIVM (Dutch CDC) and Prime Minister Rutte: In their advice it literally says: “The measures taken are aimed at avoiding virus transmission through large drops, and the measures have an effect. If coronavirus were to spread aerogenic, the 1.5 metre distance measures would have had no effect”.

One forgets that several measures have been taken. Such as banning meetings. It could be that they also played a role or even the most important role or maybe even the only role.


My conclusions

Precisely because, as an outsider, I tried to explain the patterns of spread of the virus through data analysis, I had no preconceived or outspoken ideas about the forms of infection. I all felt that the patterns found simply didn’t fit the mere spread of the virus through larger drops and objects.

And I soon saw in several studies that there were several infectious diseases where the infection was purely airborne. But also that for a long time there were scientists who pointed out the airborne spread of influenza. Like (1), (2) and (3). And also with SARS in 2003 this has been claimed by quite a few scientists. (4 , 5).

The most striking was this find on the Dutch CDC website under the Influenza guidelines.

The lower respiratory tract is the most susceptible to infection, while the preference for upper or lower respiratory tract may vary depending on the subtype of influenza A virus. The minimum dose of infection via aerosols that can enter the lower respiratory tract is very low, in the order of one or a few virus particles. Experimental infection by dripping virus into the nose requires a hundred times more virus, so we assume that infection by droplets and infected hands or objects (doorknobs, telephone horns, keyboards) plays a smaller role.

COVID-19 also strikes mainly in the lower respiratory tract (the lungs). Why, with this knowledge about influenza on the RIVM website, people are sticking so rigidly to the spread of Covid-19 via a larger drop, I cannot get out of the foundations of the WHO or RIVM.

Over the years this discussion has resembled a battle of faith (as between Catholics and Protestants) rather than a scientific discourse. In my opinion, science was the main victim at first. But now the whole world suffers with colossal consequences, as we have already seen in recent months and will see in the years to come with even greater damage.

Unfortunately, therefore, I am not too optimistic about the way in which the WHO will move towards the degree of importance attached to aerosol contamination. Take another look in Northern Ireland to see how Catholics and Protestants still face each other today.


I have just stumbled upon a new study, which gives me more direction in estimating the importance of the different forms of contamination, which points even more to the great importance of the aerosol contamination compared to the contamination via the droplets.

At the end of this piece, you will find these figures.


Before I discuss that study, I briefly describe what I think are the most important findings regarding the distribution of Covid-19, which I have come across in recent months and described in my blogs. You can find them via the table of contents and the search option on this site.

  •  A very large part of the infections in the world took place before the lockdown via super speech events.
  • Covid-19 largely follows the spread pattern of influenza around the world.
  • In houses with a patient, significantly fewer roommates were infected than you would think, based on the assumed danger of infection within 1.5 meters and through objects.
  • Based on the patterns of spread and the studies carried out, the chance of being infected with Covid-19 via surfaces is virtually zero.
  • If you are infected at a superspread event, you will have significantly more symptoms than if you are infected at home. And there are also far fewer people without symptoms.
  • A large part of those with antibodies in the blood have experienced no symptoms.
  • If you get the virus into your nose through drops, it doesn’t automatically mean that someone will get infected for sure.
  • If you get the airborne virus into your lungs through inhalation, you will be sicker than if it gets into your nose through a drop.
  • In all situations a minimum number of virus particles is needed to become infected or ill. (“Viral load”).


The ratio between infection via larger droplets and via aerosols

So the key questions are:

  • How does the virus get into anyone? It’s different with different viral diseases. (HIV is very different from influenza). There are only a few places on/in the body, where that leads to an infection.
  • If it has entered the “right” place then it doesn’t mean that you will definitely be infected by it. It is mainly about the amount of the virus and the way your body tries to remove it. There are several methods for that.
  • And if you do get infected, the question is how sick you get from it. There are people who don’t notice it (asymptomatically) and people who get very sick of it and die. Unfortunately we don’t know the real percentages yet and they depend very much on the age of the infected person. But worldwide we now come across figures that are somewhere between 0.1 and 0.5%.

So it’s about the ratio between the infections via larger droplets and via aerosols.

A recent study provides very important information in this respect: This is the summary of the results:


The main results of this study are, as it is described above the article:

  • The smaller the exhaled droplets are, the more contagious the short distance airborne route is.
  • The speed of ejection has a significant influence on the distance a droplet travels and the change in its size.
  • The large drop route is only dominant if the persons are within 20 cm of each other when speaking, or 50 cm when coughing.
  • The large droplet route only contributes 10% to exposure if the droplets are smaller than 50μm when people are 30 cm apart face-to-face.

This too is a study based on a model with certain assumptions. After all, how many viruses do the droplets with different sizes contain? Is one infected or not if one gets that drop and how many viruses are then minimally needed? But it is in any case a more solid foundation than I have found so far about the large drops and the 1.5 meters.


However, this other study is the first to attempt to quantify how much virus you need to ingest via aerosols to get infected. This depends on the number of virus particles in the air and the duration of inhalation. The key concept here is “quanta”. It is a complex matter, but if you read the study it is good news that with aerosols you don’t get infected after one or two breaths. It depends on how many aerosols there are in the air and how long you are in that environment. This study shows that in many cases it can take much more than ten minutes.


With all this I found this extensive source about forms of diffusion and the importance of aerosols very instructive (it may be more than 10,000 words, but if you have time I would really read it).

Finding the right balance

The big challenge for the world is, on the one hand, to ensure that as few new people as possible become seriously ill as a result of this virus and, on the other hand, to reduce the damage to society (economy, social, public health, etc.) to zero.

Unfortunately, a balance is always needed. Through a complete lockdown, as few new people as possible will become seriously ill, but the damage to society is colossal.

With regard to all kinds of risks in our society we make such a balance. We have more than 600 road deaths in the Netherlands. If we lower the speed limit to 30 km/h on motorways, the number of deaths will decrease by, let’s say, 200.

So by maintaining 100 km/h as the speed limit, we accept those 200 extra fatalities. Or we give people room to smoke, while the number of deaths is therefore estimated at – much more than – 10,000 per year.

We now realise that national lockdowns cause far too much damage. Even local lockdowns should be avoided. But it is also necessary for citizens to be able to properly assess what risks they really run and where those risks are. Because otherwise, their behaviour will be (severely) restricted, with adverse consequences both for themselves and for society (economic, social and public health).

For smart measures, we will need to know how people can really be infected, how high the risks of infection are in various locations and what can be done to reduce those risks. Both on an individual level and in terms of environmental factors.

The attitude of the WHO/RIVM is that it is almost exclusively done through large drops and direct contact. Keeping a distance of 1.5 meters, washing your hands and coughing in your elbow is not only one-dimensional, but is not supported by empirical research. More and more research shows that there is much more going on.

In order to be able to keep that up, WHO/RIVM can only state that people, if things go wrong again, have not kept the 1.5 meter distance. (The ultimate circular reasoning).


This one-dimensionality is in my opinion the reason that the virus is not under control worldwide. And that in Europe, somewhere between October and December, the virus is going to strike again in the same way as it does now in Melbourne. While a month ago in that state of Victoria only a few new cases per day were discovered, this has already risen to 300. This has created a lockdown of the entire state with more than 6 million inhabitants!

Based on all the studies I’ve read, I’m giving scientists a “best guess” of the importance of the different forms of infection and how to minimize the risks.

I think that with this “best guess” in the world, we will make a lot of progress in fighting the virus and maintaining our society.

I hope for a better version of this “best guess” based on the input of experts with an open mind for all that is available. So not based on biased positions. After all, we know only too well how that went for centuries with the struggle between Catholics and Protestants.


My best guess is:

  • 75% of all infections happen at so-called super-spread events. These are gatherings where 5 or more attendees are infected. They take place in closed rooms with little or no fresh air. This also includes infections that pass through an HVAC system, in which the virus particles are spread over all areas of the building/complex. I estimate that more than 99% of these contaminations occur via aerosols.
  • The other infections take place per person, as it were. (With sometimes more than one at a time). This can be done in three ways:

o You get a drop of an infected person in your nose/mouth/eye. This can happen with coughing/sneezing and talking, but only at a very short distance.

o If an infected person coughs / sneezes / talks and you are at a short distance, you breathe in the aerosols for a while, which are released during the coughing / sneezing / talking.

o You spend some time alone or with a small number of people in a room where aerosols have been released into the air by that one patient, and you become infected.

Of course, in care situations (hospitals, care centres) the above occurs relatively more often than in a normal home situation.

My best guess for these three variants (i.e. based on the number of people infected) is:

  • Via a drop of an infected person in your nose/mouth/eye I estimate 2%.
  • By breathing in aerosols at a short distance for a while I estimate 8%.
  • By breathing in aerosols for a while I estimate 15%.

Based on this best guess I will come up with a document one of the coming days, where everyone can read what to do in specific situations based on the actual risk and the risks you are willing to run.

This is much more than the 1.5 meter doctrine, as I have already shown in this piece.